Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri

Gamze Koca; İbrahim Hakan Çobanoğlu; Elif Omca Çobanoğlu

doi:10.53444/deubefd.1619274

TR EN

Öz

Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri

Öz

Bu çalışma son yıllarda dünyamızı etkisi altına alan küresel iklim değişikliğine yönelik fen bilimleri ve okul öncesi öğretmen adaylarının farkındalık düzeylerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Samsun ilinde 2022-2023 eğitim -öğretim yılında öğrenim gören fen bilimleri ve okul öncesi öğretmen adaylarına uygulanmıştır. Bu kapsamda 127 öğretmen adayına basit seçkisiz örnekleme yöntemiyle ulaşılmıştır. Konu ile ilgili alan yazında yer alan toplamda bilgiler derlenmiştir. Derlenen değerler dâhilinde toplamda 21 soru ve 4 boyut ele alınmıştır. Likert türü olan 5 dereceli veri toplama aracı ile “Öğretmenlerin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalık ölçeği anketi” tercih edilmiştir. Araştırmada model olarak tarama (survey) modeli kullanılıp nicel verilere bağlı olarak sonuca ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, öğretmen adaylarının genel olarak küresel iklim değişikliği konusunda yüksek bir farkındalığa sahip oldukları tespit edilmiştir. Ancak, farkındalık düzeylerinin alt boyutlarda farklılık göstermesi dikkat çekici bir bulgu olmuştur. Bu sonuç, literatürle paralellik göstermektedir. Bu çalışma, fen bilimleri ve okul öncesi öğretmen adaylarının küresel iklim değişikliği konusundaki farkındalık düzeylerini belirlemeye yönelik önemli bulgular sunmaktadır. Bu bulgular, fen bilimleri ve okul öncesi eğitim programlarında iklim değişikliği konusunun daha kapsamlı bir şekilde ele alınması ve öğretmen adaylarının bu konuda daha derin bir anlayışa sahip olmalarını sağlamak için ilgili eğitim müfredatlarının gözden geçirilmesini önermektedir. Ayrıca, öğretmen adaylarına iklim değişikliği konusunda daha fazla farkındalık oluşturacak eğitim ve kaynaklar sağlanması önemlidir. Bu şekilde, gelecekteki öğretmenler, öğrencilerini küresel iklim değişikliği konusunda bilinçlendirme ve eğitme konusunda daha etkili bir şekilde destekleyebilirler.

Anahtar Kelimeler

fen bilimleri öğretmen adayları, okul öncesi öğretmen adayları, küresel iklim değişikliği, farkındalık

Destekleyen Kurum

omü

Etik Beyan

28.07.2023 tarihinde ve 2023-665 numaralı karar numarasıyla ilgili üniversiteden etik beyanı alınmıştır

Awareness Levels of Science and Preschool Teacher Candidates Towards Global Climate Change

Öz

This study aims to determine the awareness levels of science and preschool teacher candidates regarding global climate change, which has affected our world in recent years. The study was applied to science and preschool teacher candidates studying in Samsun province in the 2022-2023 academic year. In this context, 127 teacher candidates were reached by simple random sampling method. A total of 21 questions and 4 dimensions were considered in the literature on the subject. A total of 21 questions and 4 dimensions were considered within the compiled values. The “Teachers' Awareness Scale Survey on Global Climate Change” was preferred with the 5-degree Likert-type data collection tool. The survey model was used as a model in the study and the results were reached depending on the quantitative data. According to the research results, it was determined that the teacher candidates generally have a high awareness of global climate change. However, it was a striking finding that the awareness levels differed in the sub-dimensions. This result is parallel to the literature. This study provides important findings to determine the awareness levels of science and preschool teacher candidates regarding global climate change. These findings suggest that the issue of climate change should be addressed more comprehensively in science and preschool education programs and that relevant educational curricula should be reviewed to ensure that prospective teachers have a deeper understanding of this issue.

Anahtar Kelimeler

prospective science teachers, prospective preschool teachers, global climate change, awareness

Kaynakça

Akın, F., Dinçer, S., & Şakalak, A. (2026). Teknoloji, Yenilenebilir Enerji ve Sürdürülebilir Büyüme Ekseninde Çevre Kalitesi: CS-ARDL Analizi. Verimlilik Dergisi.
Akbulut, S. & Kaya, H. (2020). Bir afet olarak küresel iklim değişikliği ve ilkokul öğretmenlerinin iklim değişikliği farkındalığının incelenmesi: Gümüşhane ili örneği. Afet ve Risk Yönetimi Dergisi, 3(1), 1-15. https://dergipark.org.tr/tr/pub/afet/article/1464168
Aksan, Z., & Çelikler, D. (2013). İlköğretim öğretmen adaylarının küresel ısınma konusundaki görüşleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(1), 49-67. https://doi.org/10.17494/ogusbd.548529
Aydın, F. (2014). Ortaöğretim öğrencilerinin küresel ısınma konusundaki bilgi düzeylerinin belirlenmesi. Turkish Journal of Education, 3(4), 15-27. https://doi.org/10.19128/turje.7299116. https://doi.org/10.19128/turje.181089
Aydın, M. (2018). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma konusundaki bilgi düzeyleri. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20(2), 347-365. https://doi.org/10.17556/erziefd.310384
Basile, C. G. (2000). Environmental education as a catalyst for transfer of learning in young children. The Journal of Environmental Education, 32(1), 21-27. https://doi.org/10.1080/00958960009598616
Benzer, S. & Akkaya, M. M. (2022). Öğretmen adaylarının iklim değişikliği hakkındaki bilgi ve görüşleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 55(1), 1-20. https://ankad.org/index.php/ankad/article/view/133
Birleşmiş Milletler (BM). (2020). Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi. Erişim Adresi: https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/webmenu/webmenu12421_1.pdf, Erişim Tarihi: 05.06.2023.
Breidenich, C., Magraw, D., Rowley, A., & Rubin, J. W. (1998). The Kyoto protocol to the United Nations framework convention on climate change. American Journal of International Law, 92(2), 315-331. https://doi.org/10.2307/2998044
Brown, A. (2015). Sustainable development: Understanding the green debates. Routledge.

Büyüköztürk, Ş., Çakmak, K. E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2014). Bilimsel araştırma yöntemleri (18th ed.). Pegem Akademi. https://doi.org/10.14527/9789944919289
Caniklioğlu, A. G., Ültay, N., & Çilingir, S. K. (2025). Çevre ve İklim Okuryazarlık Düzeylerinin Belirlenmesi ve Karşılaştırılması: Okul Öncesi ve Sınıf Eğitimi Örneklemi. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi.
Cuervo, J., & Gandhi, V. (1999). Carbon taxes: their macroeconomic effects and prospects for global adoption. A survey of the literature. Revista Desarrollo y Sociedad, (43), 132-171. https://doi.org/10.13043/dys.43.4
Dal, B., Özturk, N., Alper, U., Sönmez, D., & Çökelez, A. (2015). An Analysis of the Teachers' Climate Change Awareness. Athens Journal of Education, 2(2), 111-122. https://www.athensjournals.gr/aje
Dal, B., Öztürk, N., Alper, U., Sönmez, D., Mısır, M. E., & Çökelez, A. (2014). Perception of climate change: Reasons, consequences, and willingness to act. How aware are they?. International Journal for Cross-Disciplinary Subjects in Education (IJCDSE), 4(2), 1930-1937. https://doi.org/10.20533/ijcdse.2042.6364.2014.0268
Demircan, M., Turan, N., Arabacı, H., Coşkun, M., Türkoğlu, N., & Çiçek, İ. (2016). Gündem belirleme modeline göre yazılı basındaki iklim değişikliği haber ve köşe yazılarının analizi. TÜCAUM Uluslararası Coğrafya Sempozyumu, 13-14 Ekim 2016, Ankara.
Dong, Y., Hu, S., & Zhu, J. (2018). From source credibility to risk perception: How and when climate information matters to action. Resources, Conservation and Recycling, 136, 410-417. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2018.04.026
Doğru, S., & Orzan, M. (2025). Öğretmen Adaylarının Sürdürülebilir Kalkınma ve İklim Değişikliği Farkındalıklarının İncelenmesi. Afet ve Risk Dergisi, 8(1), 182-195.
Erk, N. (2017). İklim değişikliği ve tarımsal üretim üzerine etkileri, (Ed. H. Atik), Küresel ısınma, iklim değişikliği ve sosyo-ekonomik etkileri, 124-148. Ankara: Nobel Yayıncılık. https://doi.org/10.53478/tuba.978-625-8352-56-6.ch13
ESSD. (2024). Indicators of Global Climate Change 2023: annual update of key indicators of the state of the climate system and human influence. https://essd.copernicus.org/articles/16/2625/2024/essd-16-2625-2024.html
Fraenkel, J. R., & Wallen, N. E. (2009). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
Green, L. (2019). Environmental education: A systemic approach. Cambridge University Press.
Gürbüz, S., & Şahin, F. (2016). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Hedefalk, M., Almqvist, J., & Östman, L. (2015). Education for sustainable development in early childhood education: A review of the research literature. Environmental Education Research, 21(7), 975-990. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.971716
Hedefalk, M., Almqvist, J., & Östman, L. (2015). Education for sustainable development in early childhood education: A review of the research literature. Environmental Education Research, 21(7), 975-990. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.971716 Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2014). Climate change 2014: Synthesis report. Contribution of working groups I, II, and III to the Fifth Assessment Report of the IPCC. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781107415324
Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC). (2018). Global warming of 1.5°C. Retrieved from https://www.ipcc.ch/sr15/
Johnson, R. (2018). Environmental education in the 21st century: Theory, practice, progress, and promise. Routledge.
Jones, M. (2012). Climate change and sustainable development: New challenges for poverty reduction. Routledge.
Kagawa, F., & Selby, D. (2012). Ready for the storm: Education for disaster risk reduction and climate change adaptation and mitigation1. Journal of Education for Sustainable Development, 6(2), 207-217. https://doi.org/10.1177/0973408212475200
Karabulut, N. (2023). Öğretmenlerin küresel iklim değişikliğine yönelik farkındalıklarının değerlendirilmesi. Uluslararası Eğitim Bilimlerinde Güncel Yaklaşımlar Dergisi, 10(1), 1-15.
Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemi. Nobel Yayın Dağıtım.
Kuruyer, D., & Durmuş, E. (2026). Karma Yöntem Yaklaşımı Kullanarak Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliği Farkındalığının İncelenmesi. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (INUJFE), 27(1), 331.
Köse, İ. (2018). İklim değişikliği müzakereleri: Türkiye'nin Paris anlaşması'nı imza süreci. Ege Stratejik Araştırmalar Dergisi, 9(1), 55-81. https://doi.org/10.18354/esam.329348
Kyburz-Graber, R. (1999). Eleştirel eğitim olarak çevre eğitimi: Öğretmenler ve öğrenciler zorluklarla nasıl başa çıkıyor. Cambridge Eğitim Dergisi, 29(3), 415-432.
Kyburz‐Graber, R. (1999). Environmental education as critical education: How teachers and students handle the challenge. Cambridge Journal of Education, 29(3), 415-432. https://doi.org/10.1080/13504622.2014.971716
Kyoto Protocol. (1997). United Nations Framework Convention on Climate Change. Retrieved from https://unfccc.int/resource/docs/convkp/kpeng.pdf
Lal, R., Follett, R. F., Stewart, B. A., & Kimble, J. M. (2007). Soil carbon sequestration to mitigate climate change and advance food security. Soil Science, 172(12), 943-956. https://doi.org/10.1097/SS.0b013e31815d6b8a
McKibbin, W. J., & Wilcoxen, P. J. (2002). The role of economics in climate change policy. Journal of Economic Perspectives, 16(2), 107-129. https://doi.org/10.1257/089533002760278259
McLeman, R., & Hunter, L. M. (2010). Climate change, migration, and security. Climatic Change, 99(2), 167-181. https://doi.org/10.1007/s10584-009-9714-1
MEB. (2017). İlköğretim fen bilimleri öğretim programı. Retrieved from http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/201812312311937-FEN%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%C4%B0%20%C3%96%C4%9ERET%C4%B0M%20PROGRAM%202018.pdf
Meteoroloji Genel Müdürlüğü (MGM). (2020). İklim değişikliği ve mevcut durum. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Meteoroloji Genel Müdürlüğü. Erişim Adresi: https://mgm.gov.tr/iklim/iklim-degisikligi.aspx, Erişim Tarihi: 05.06.2023
National Research Council (NRC). (2011). Disaster resilience: A national imperative. National Academies Press. https://doi.org/10.17226/12972
Özdemir, N. (2020). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma konusundaki kavram yanılgıları ve bilgi düzeyleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 48, 139-158. https://doi.org/10.53444/deubefd.1112804
Özdemir, S., Özkan, K., & Ahmet, M. E. R. T. (2020). Ekolojik bakış açısı ile iklim değişimi senaryoları. Biyolojik Çeşitlilik ve Koruma, 13(3), 361-371. https://doi.org/10.46309/biodicon.2020.762985
Paris Agreement. (2015). United Nations Framework Convention on Climate Change. Retrieved from https://unfccc.int/sites/default/files/english_paris_agreement.pdf
Roberts, J. A. (1993). Sex differences in socially responsible consumers’ behavior. Psychological Re-ports, 73, 139–148. https://doi.org/10.2466/pr0.1993.73.1.139
Ramadani, L. (2025). Pre-service teachers as partners in climate change and health education. Frontiers in Education, 10.
UNESCO. (2021/2025). Getting every school climate-ready: How countries are integrating climate change education into their national education systems (Rapor). Paris: UNESCO.
Schultz, P. W., & Zelezny, L. (1999). Values as predictors of environmental attitudes: Evidence for consistency across 14 countries. Journal of environmental psychology, 19(3), 255-265. https://doi.org/10.1006/jevp.1999.0129
Smith, A., Johnson, B., & Anderson, C. (2010). Sampling methods in research. Journal of Research Methods, 25(3), 45-58. https://doi.org/10.1080/03612759.2010.500038
Smith, J. (2010). Climate change and sustainable development: Ethical perspectives on land use and food production. Journal of Agricultural and Environmental Ethics, 23(5), 431-446. https://doi.org/10.1007/s10806-010-9267-5
Stevenson, K. T., Peterson, M. N., Bondell, H. D., Moore, S. E., & Carrier, S. J. (2014). Overcoming skepticism with education: interacting influences of worldview and climate change knowledge on perceived climate change risk among adolescents. Climatic change, 126, 293-304. https://doi.org/10.1007/s10584-014-1228-7
Stocker, T. (Ed.). (2014). Climate change 2013: the physical science basis: Working Group I contribution to the Fifth assessment report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. Cambridge university press. https://books.google.com.tr/books?hl=tr&lr=&id=o4gaBQAAQBAJ&oi=fnd&pg=PR1&dq=intergovernmental+Panel+on+Climate+Change+(IPCC).+(2014).+Climate+Change+2014:+Synthesis+Report.+Contribution+of+Working+Groups+I,+II+and+III+to+the+Fifth+Assessment+Report+of+the+IPCC.+Cambridge+University+Press.&ots=Wimw6NByOo&sig=aqGmUaVHkO1pyOxIbnUe19QN4uI&redir_esc=y#v=onepage&q=intergovernmental%20Panel%20on%20Climate%20Change%20(IPCC).%20(2014).%20Climate%20Change%202014%3A%20Synthesis%20Report.%20Contribution%20of%20Working%20Groups%20I%2C%20II%20and%20III%20to%20the%20Fifth%20Assessment%20Report%20of%20the%20IPCC.%20Cambridge%20University%20Press.&f=false
Şahin, A. (2021). Fen bilgisi öğretmen adaylarının küresel ısınma konusundaki kavramsal anlamaları ve yanılgıları. Eğitim ve Bilim, 46(207), 249-266. https://doi.org/10.35675/befdergi.718448
Talu, N. (2015). Türkiye'de iklim değişikliği siyaseti. Ankara: Phoenix Yayıncılık. https://doi.org/10.1097/ss.0b013e31815cc498
Taşkın, N., Tombul, E., & Şen, F. M. (2025 ). Yenilenebilir Enerji ve Sürdürülebilirlik Kapsamında Enerji Verimliliği: 2017-2024 Yılları Arasındaki Araştırma Eğilimleri. Karadeniz Fen Bilimleri Dergisi.
Türker, O., & Ecevit, E. (2017). İklim değişikliğinin çocuk sağlığı üzerine etkileri: tehditler ve stratejiler. In Küresel Isınma, İklim Değişikliği ve Sosyo-Ekonomik Etkileri (pp. 181-204). Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. https://doi.org/10.58830/ozgur.pub528.c2157 Türkeş, M. (2001). Küresel iklimin korunması, iklim değişikliği çerçeve sözleşmesi ve Türkiye. Tesisat Mühendisliği, TMMOB Makina Mühendisleri Odası, Süreli Teknik Yayın, 61, 14-29. https://doi.org/10.51765/tayod.943829
United Nations Framework Convention on Climate Change. (1992). United Nations. Retrieved from https://unfccc.int/resource/docs/convkp/conveng.pdf
United States Environmental Protection Agency (EPA). (2020). Climate change indicators: Greenhouse gases. Retrieved from https://www.epa.gov/climate-indicators/greenhouse-gases
White, B. (2021). Environmental education: A South African perspective. Juta and Company Ltd.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, T., & Kışoğlu, M. (2024). Ortaokullarda İklim Değişikliği Eğitimi Verecek Olan Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalıklarının İncelenmesi. Journal of Eurasia Social Sciences (IJOESS), 15(57), 1223-1238.
Zelezny, L. C., Chua, P. P., & Aldrich, C. (2000). New ways of thinking about environmentalism: Elaborating on gender differences in environmentalism. Journal of Social issues, 56(3), 443-457. https://doi.org/10.1111/0022-4537.00177

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Fen Bilgisi Eğitimi, Fen ve Matematik Alanları Eğitimi (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Gamze Koca ^*
0000-0002-5348-7647
Türkiye

İbrahim Hakan Çobanoğlu
0000-0001-5150-1671
Türkiye

Elif Omca Çobanoğlu
0000-0002-3691-8273
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

13 Ocak 2025

Kabul Tarihi

18 Haziran 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 69

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1619274

IZ

https://izlik.org/JA24CU75SK

APA

Koca, G., Çobanoğlu, İ. H., & Çobanoğlu, E. O. (2026). Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 69, 21-38. https://doi.org/10.53444/deubefd.1619274

AMA

1.Koca G, Çobanoğlu İH, Çobanoğlu EO. Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(69):21-38. doi:10.53444/deubefd.1619274

Chicago

Koca, Gamze, İbrahim Hakan Çobanoğlu, ve Elif Omca Çobanoğlu. 2026. “Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69: 21-38. https://doi.org/10.53444/deubefd.1619274.

EndNote

Koca G, Çobanoğlu İH, Çobanoğlu EO (01 Eylül 2026) Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 69 21–38.

IEEE

[1]G. Koca, İ. H. Çobanoğlu, ve E. O. Çobanoğlu, “Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, ss. 21–38, Eyl. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1619274.

ISNAD

Koca, Gamze - Çobanoğlu, İbrahim Hakan - Çobanoğlu, Elif Omca. “Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 69 (01 Eylül 2026): 21-38. https://doi.org/10.53444/deubefd.1619274.

JAMA

1.Koca G, Çobanoğlu İH, Çobanoğlu EO. Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;:21–38.

MLA

Koca, Gamze, vd. “Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, Eylül 2026, ss. 21-38, doi:10.53444/deubefd.1619274.

Vancouver

1.Gamze Koca, İbrahim Hakan Çobanoğlu, Elif Omca Çobanoğlu. Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 01 Eylül 2026;(69):21-38. doi:10.53444/deubefd.1619274

Öz

Öz

Fen Bilimleri ve Okul Öncesi Öğretmen Adaylarının Küresel İklim Değişikliğine Yönelik Farkındalık Düzeyleri

Öz

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Etik Beyan

Awareness Levels of Science and Preschool Teacher Candidates Towards Global Climate Change

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster