Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2024 Okul Öncesi Eğitim Programının Sürdürülebilir Kalkınma Boyutları Açısından İncelenmesi

Yıl 2025, Sayı: 66, 4127 - 4148, 29.12.2025

Tahire Anılgan , Büşra Arı Ersan Fatih Şeker

https://doi.org/10.53444/deubefd.1636242

Öz

Bu araştırmada Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli 2024 Okul Öncesi Eğitim Programının sürdürülebilir kalkınmanın çevresel, ekonomi ve sosyal boyutları açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda programda yer alan amaçlar, ilkeler, alan becerileri, öğrenme ve alt öğrenme çıktıları sürdürülebilir kalkınmanın boyutları üzerinden incelenmiştir. Araştırmada nitel araştırma deseninden doküman analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verileri 2024 yılında MEB’e bağlı anasınıflarında kullanılan Maarif Modeli okul öncesi eğitim programından elde edilmiştir. Araştırmada toplanan veriler, doküman analizi ve içerik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, programda yer alan beş amacın tamamının sürdürülebilir kalkınmanın sadece sosyal boyutuyla, yirmi altı ilkeden sadece beşinin sosyal, birinin çevre ve bir diğerinin çevre-sosyal boyutlarıyla ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Programın amaç ve ilkeleri, çevre, ekonomi ve sosyal boyutları birlikte içermediğinden sürdürülebilir kalkınma kapsamında değerlendirilmemektedir. Ayrıca, programdaki yedi alan becerisinden fen, sosyal, müzik, hareket ve sağlık alanlarının sürdürülebilir kalkınmanın boyutlarıyla ilişkili olduğu en çok ilişkilendirilen alan becerilerinin sırasıyla fen, müzik, sosyal, sağlık olduğu belirlenmiştir. Buna karşın Türkçe, matematik ve sanat beceri alanlarının sürdürülebilir kalkınmanın herhangi bir boyutuyla bir ilişkisinin olmadığı belirlenmiştir. Çalışma sonucunda okul öncesi eğitim programında sürdürülebilir kalkınmanın tüm boyutlarına yer verilmesi önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Okul öncesi , eğitim programı , sürdürülebilir kalkınma , program değerlendirme

Examination of Türkiye Century Education Model 2024 Preschool Education Program in Terms of Sustainable Development

Öz

In this study, the aim is to examine the Türkiye Century Education Model 2024 Preschool Education Program in terms of the environmental, economic, and social dimensions of sustainable development. Accordingly, the program’s goals, principles, skill areas, learning outcomes, and sub-learning outcomes were analyzed through the lens of sustainable development dimensions. Document analysis methods from qualitative research design were used in the study. The data of the study were obtained from the Education Model preschool education program used in kindergartens affiliated to the Ministry of National Education in 2024. The collected data were analyzed using document and content analysis techniques. According to the results of the study, it was determined that all five objectives in the program were related to the social dimension of sustainable development, five of the twenty-six principles were related to social, one to environment and one to environment-social dimensions. Since the program’s objectives and principles do not encompass the environmental, economic, and social dimensions together, it is not considered within the scope of sustainable development. In addition, it was determined that the science, social, music, movement and health domains of the seven domain skills in the program were related to dimensions of sustainable development. The most associated domain skills are, respectively, science, music, social studies, and health. However, there was no relationship with the Turkish, mathematics and art skill areas. As a result of the study, it is recommended to include all dimensions of sustainable development in the Turkish Century Education Model preschool education program.

Anahtar Kelimeler

Preschool , education program , sustainable development , program evaluation

Kaynakça

• Alkış, S., & Öztürk, M. (2007). Sustainable development in opinions of primary student teachers and pre-service teacher education in Turkey. Geographiedidaktische Forschungen, 42, 134-143.
• Ateş, H. (2019). Fen bilimleri dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından analizi. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 101-127.
• Aysu, B., & Aral, N. (2024). Erken çocuklukta tarım eğitimi: Sürdürülebilir geleceğin temelleri olabilir mi? Ankara Üniversitesi Çevrebilimleri Dergisi, 11(1), 18-24.
• Bowen, G. A. (2009). Document analysis as a qualitative research method. Qualitative Research Journal, 9(2), 27-40. https://doi.org/10.3316/QRJ0902027
• Bulut, Y., & Polat, Ö. (2019). Erken çocukluk eğitiminde sürdürülebilirlik kavramının incelenmesi. Fırat Üniversitesi İİBF Uluslararası İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 3(2), 35-58.
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (4th ed.). SAGE Publications.
• Çelebi, M. E., & Ekici, F. T. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde Fen Bilimleri Öğretim Programında sürdürülebilirlik ve sürdürülebilir kalkınma hedefleri ile ilişkisi. Denizli İl Millî Eğitim Müdürlüğü Bilim ve Eğitim Dergisi, 1(1), 29-39.
• Çevre Kanunu. (1989). 2872 sayılı Çevre Kanunu. Resmî Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2872&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 (Erişim Tarihi: 08.10.2024)
• Daly, H. E. (1990). Toward some operational principles of sustainable development. Ecological Economics, 2(1), 1-6. https://doi.org/10.1016/0921-8009(90)90010-R
• Daş, B. E., Aslan, A., & Yadigaroğlu, E. (2021). Okul dışı öğrenme ortamlarının 4-6 yaş çocuklarının sağlığı, gelişimi ve sürdürülebilir kalkınma bilinci üzerindeki etkileri. Environments, 6(1), 87-124.
• Davis, J.M., & Elliott, S. (Eds.). (2024). Young Children & the Environment 3rd Edition-Early Education for Sustainability. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009199971
• Davis, J., & Elliott, S. (Eds.). (2014). Research in early childhood education for sustainability: International perspectives and provocations. London: Routledge.
• Despotovic, D., Cvetanovic, S., Nedic, V., & Despotovic, M. (2016). Economic, social and environmental dimension of sustainable competitiveness of European countries. Journal of Environmental Planning and Management, 59(9), 1656-1678.
• Díaz, S., Settele, J., Brondízio, E. S., Ngo, H. T., Agard, J., Arneth, A., ... & Zayas, C. N. (2019). Pervasive human-driven decline of life on Earth points to the need for transformative change. Science, 366(6471), eaax3100.
• Elliott, S., & Davis, J. (2009). Exploring the resistance: An Australian perspective on educating for sustainability in early childhood. International Journal of Early Childhood, 41(2), 65–77.
• Elo, S., & Kyngäs, H. (2008). The qualitative content analysis process. Journal of Advanced Nursing, 62(1), 107–115.
• Ergün, T., & Çobanoğlu, N. (2012). Sürdürülebilir kalkınma ve çevre etiği. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(1), 97-123.
• Guba, E. G., & Lincoln, Y. S. (1989). Fourth generation evaluation. SAGE Publications.
• Gülay, H. & Ekici, G. (2010). MEB okul öncesi eğitim programının çevre eğitimi açısından analizi. Türk Fen Eğitimi Dergisi. 7(1), 61-71.
• Gürkan, Z. (2019). Küresel çevre sorunları ve türkiye’de çevre eğitiminin durumu. Akademik Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(43), 525-537. http://dx.doi.org/10.29228/SOBIDER.37027
• Hugé, J., Waas, T., Dahdouh-Guebas, F., Koedam, N., & Block, T. (2013). A discourse-analytical perspective on sustainability assessment: interpreting sustainable development in practice. Sustainability Science, 8, 187-198.
• Kandır, A., & Türkoğlu, D. (2015). MEB 2013 okul öncesi eğitim programının müzikal becerilerin gelişimi yönünden değerlendirilmesi. Hacettepe University Faculty of Health Sciences Journal, 2(1), 47-58.
• Kardaş İşler, N. (2023). İlkokul sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma hedefleri ve yenilenmiş Bloom Taksonomisi kapsamında incelenmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(2), 472-486.
• Kates, R. W., Parris, T. M., & Leiserowitz, A. A. (2005). What is Sustainable Development? Goals, Indicators, Values, and Practice. Environment: Science and Policy for Sustainable Development, 47(3), 8–21. https://doi.org/10.1080/00139157.2005.10524444
• Kaya, M. F., & Tomal, N. (2011). Sosyal bilgiler dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma eğitimi açısından incelenmesi. Eğitim Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 1(2), 49-65.
• Kilinc, A., & Aydin, A. (2013). Turkish student science teachers’ conceptions of sustainable development: A phenomenography. International Journal of Science Education, 35(5), 731-752.
• Korkmaz, G. (2020). Yenilenen öğretmen yetiştirme lisans programlarının sürdürülebilir kalkınma için eğitim bağlamında incelenmesi. Journal of Advanced Education Studies, 2(2), 111-132.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
• Meadows, D. H., Meadows, D. L., & Randers, J. (2004). Limits to growth: The 30-year update. Chelsea Green Publishing.
• MEB (2024). Milli Eğitim Bakanlığı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Okul Öncesi Eğitim Programı. https://tegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_09/20104013_2024programokuloncesionayli.pdf
• Neuendorf, K. A., & Kumar, A. (2015). Content analysis. The international Encyclopedia of Political Communication, 1-10. https://doi.org/10.1002/9781118541555.wbiepc065
• OECD. (2018). Education for Sustainable Development: Learning to Act for a Better Future. OECD Publishing.
• Özer Akkaya, M., & Kurt Gökçeli, F. (2024). 2030 sürdürülebilir kalkınma hedefleri bağlamında 2013 Okul Öncesi Eğitim Programının incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 14(2), 896-913.
• Öztürk, M., Giren S., Yıldırım E., & Şimşek Ü. (2015). Güncellenen okul öncesi eğitim programının coğrafya eğitimi açısından incelenmesi. CBÜ Sosyal Bilimler Dergisi, 13(4).
• Patton, M. Q. (2015). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). SAGE Publications.
• Pearce, D., Markandya, A., & Barbier, E. (1989). Blueprint for a green economy. Earthscan. Prior, L. (2003). Using documents in social research. SAGE Publications.
• Ruggerio, C. A. (2021). Sustainability and sustainable development: A review of principles and definitions. Science of the Total Environment, 786, 147481. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.147481
• Sachs, J. D. (2015). The age of sustainable development. Columbia University Press.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., & Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-256. https://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Sarıkaya, M., & Kara, Z. F. (2007). Sürdürülebilir kalkınmada işletmenin rolü: Kurumsal vatandaşlık. Yönetim ve Ekonomi, 14(2), 221-233.
• Sen, A. (2014). Development as freedom (1999). In J. Roberts Timmons (Ed.), The globalization and development reader: Perspectives ondevelopment and global change (p. 525). Wiley Blackwell Publishing
• Singh, R. L., & Singh, P. K. (2017). Global environmental problems. In R. Singh (Ed.), Principles and applications of environmental biotechnology for a sustainable future (pp. 13–41). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-10-1866-4_2
• Siraj-Blatchford, J., Smith, K. C., & Pramling Samuelsson, I. (2008). Education for sustainable development in early childhood. UNESCO Education Sector Position Paper. https://unesdoc.unesco.org
• Soubbotina, T. P. (2004). Beyond economic growth: An introduction to sustainable development. World Bank Publications.
• Steffen, W., Richardson, K., Rockström, J., Cornell, S. E., Fetzer, I., Bennett, E. M., ... & Sörlin, S. (2015). Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science, 347(6223), 1259855.
• Şahin, N., & Bedir, F. N. (2024). Sürdürülebilir kalkınma eğitimi kapsamında 7. sınıf öğrencilerine sürdürülebilir matematiksel modelleme etkinliklerinin uygulanması. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(Eğitim Bilimleri Özel Sayısı), 423-456. https://doi.org/10.30561/sinopusd.1582503
• Şeker, F. (2018, Mayıs 2-5). Sürdürülebilir kalkınma kavramının 2018 fen bilimleri dersi öğretim programında değerlendirilmesi. V. Uluslararası Avrasya Eğitim Araştırmaları Kongresi (EJERCongress), Akdeniz Üniversitesi, Antalya, Türkiye.
• Şeker, F., & Aydinli, B. (2023). A trial patch to sustainable development: perspectives from extracurricular activities of elementary schools in Turkey. Science & Education, 32(2), 421-446.
• Tanrıverdi, B. (2009). Sürdürülebilir çevre eğitimi açısından ilköğretim programlarının değerlendirilmesi. Eğitim ve Bilim, 34(151), 89-103. https://doi.org/10.15390/ES.2009.796
• Tilbury, D. (2011). Education for Sustainable Development: An Expert Review of Processes and Learning. UNESCO.
• Tosun, A., & Gökçe, N. (2023). BİLSEM Coğrafya dersi öğretim programının sürdürülebilir kalkınma hedefleri açısından değerlendirilmesi. Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 12(3), 1240-1253. https://doi.org/10.5281
• United Nations (UN). (2015). Trasforming our world: The 2030 Agenda for sustainable development.
• UNESCO. (2017). Education for Sustainable Development Goals: Learning Objectives. UNESCO Publishing. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000247444
• Yapıcı, M. (2003). Sürdürülebilir kalkınma ve eğitim politikaları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 5(2), 89-105.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yucasu, Ş. & Kırbağ Zengin, F. (2025). Güncellenen 2024 okul öncesi eğitim programının sürdürülebilir kalkınma amaçları açısından incelenmesi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 12 (42), 438-475.
• Yücel, G., & Kurnaz, L. (2021). Yeni Gerçeğimiz Sürdürülebilirlik. Yeni İnsan Yayınevi.
• Yüzbaşıoğlu, M. K. (2025). Sürdürülebilir Yaşam İçin Eğitim: 2024 Yılı Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programının Sürdürülebilir Kalkınma Açısından Değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (63), 928-946.
• WCED (World Commission on Environment and Development). (1987). Our common future. Oxford University Press.
• Zhou, D. (2021). Explore the notion of education for sustainable development in early childhood education in China. Pacific Early Childhood Education Research Association, 15(1), 77–90. https://doi.org/10.17206/apjrece.2021.15.1.77