A Metaphorical Study on the Professional Images of Educational Inspectors

Yıl 2025, Sayı: 66, 4149 - 4167, 29.12.2025

Muhammet Yıldırım , Uğur Yürek

https://doi.org/10.53444/deubefd.1637328

Öz

This study aims to determine teachers' perceptions of the professional image of educational inspectors. Employing a phenomenological design, the research sample consisted of 32 female and 18 male teachers serving at various levels within the Ministry of National Education. Researchers developed a form comprising two metaphors to ascertain inspectors' professional image. Responses to these metaphors provided the primary data source, analyzed using content analysis to categorize and group metaphors based on similarities and frequency of occurrence. Based on responses to the initial question regarding the general image of the inspector profession, four categories were identified: Inspection and Control, Guidance and Counseling, Education and Professional Guidance, and Difficulty and Importance. It was found that 58% of teachers most frequently associated the image with "Inspection and Control." A second question revealed four categories: Authority, Inspection and Control, Guidance and Counseling, and Education and Development, with 34% of teachers emphasizing perceptions related to authority, inspection, and control aspects of the inspector profession.

Anahtar Kelimeler

Educational inspectors , Professional image , Control , Metaphor

Eğitim Müfettişlerinin Mesleki İmajları Üzerine Metaforik Bir Çalışma

Öz

Bu araştırmanın amacı öğretmenlerin eğitim müfettişlerinin mesleki imajlarına ilişkin görüşlerini belirlemektir. Bu araştırmada nitel araştırma yönetmelerinden biri olan fenemonelojik desen tercih edilmiştir. Araştırmanın çalışma grubunu, Millî Eğitim Bakanlığının çeşitli kademelerinde görev yapan 32 kadın ve 18 erkek öğretmen oluşturmaktadır. Müfettişlerinin mesleki imajlarına belirlemek amacıyla iki metafordan oluşan bir form araştırmacılar tarafından hazırlanmıştır. Öğretmenler tarafından iki metafora verilen cevaplar araştırmanın veri kaynağını oluşturmaktadır. Öğretmenlerin ifade etmiş oldukları metaforlar içerik analizi yöntemiyle benzerliklerine göre sıralandırılarak gruplandırılmış ve her bir metaforun kaç kere tekrarlandığına ilişkin frekansları belirtilmiştir. Müfettişlik mesleğinin genel imajına ilişkin öğretmenlere sorulan ilk soru doğrultusunda Denetim ve Kontrol, Yönlendirme ve Rehberlik, Eğitim ve Mesleki Rehberlik ve Zorluk ve Önem olmak üzere dört kategori oluşturulmuştur. Öğretmenlerin %58’i tarafından en sık tekrarlanan imajın “Denetim ve Kontrol olduğu görülmüştür. Müfettişlik mesleğinin genel imajına ilişkin öğretmenlere sorulan ikinci soru doğrultusunda Otorite, Denetim ve Kontrol, Rehberlik ve Yönlendirme, Eğitim ve Gelişim ile Değer ve Önem” olmak üzere dört kategoriye ulaşılmıştır. Öğretmenlerin %34’ü müfettişlik mesleğine ilişkin algılarının otorite, denetim ve kontrol boyutunda yoğunlaştığını ifade etmiştir.

Anahtar Kelimeler

Müfettiş , Denetim , Metafor , Mesleki imaj

Etik Beyan

Bu çalışma için ilgili üniversiteden Etik Kurul Onay belgesi alınmıştır. Ayrıca çalışma yürütülürken etik ilkeler göz önünde bulundurulmuştur.

Kaynakça

• Altınok, V., Tezel, H. B., & Güngör, A. (2020). Müfettişlerin görev ve sorumluluklarının eğitim kalitesine katkısı: Çağdaş denetim anlayışı. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 3657-3678. https://doi.org/10.37669/milliegitim.999899
• Altun, S. A. ve Memişoğlu, S. P. (2008). Performans değerlendirmesine ilişkin öğretmen, yönetici ve müfettiş görüşleri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 14(1), 7-24.
• Arabacı, İ. B., & Akar, H. (2010). Eğitim müfettişlerinin bazı sosyal, demografik ve mesleki özelliklerine göre mesleki tükenmişlik düzeylerinin belirlenmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, 15, 78-91.
• Başar, H. (1995). Öğretmenlerin değerlendirilmesi, Ankara: Pegem, Yayın
• Bursalıoğlu, Z. (2024). Okul yönetiminde yeni yapı ve davranışlar, Ankara: Ankara Üniversitesi Basımevi.
• Çelik, M. (2020). Eğitim müfettişlerinin öğretmenler üzerindeki etkileri: Algı ve beklentiler. Eğitim ve Bilim Dergisi, 45(2), 123-138. https://doi.org/10.15390/EB.2020.8753.
• Çetin, R. B., & Konan, N. (2020). Farklı ülkelerin eğitim denetimi sistemlerine ilişkin bir inceleme. Scientific Educational Studies, 4(1), 20–35.
• Çiçek Sağlam, A., & Demir, K. (2009). Öğretmenlerin denetim algıları ve denetim sürecine ilişkin görüşleri. Eğitim ve Bilim, 34(153), 1-15.
• Creswell, J. W., & Poth, C. N. (2018). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches. Sage publications.
• Demirtaş, H., & Kılınç, A. (2018). Eğitim denetimi ve öğretmen algıları: Bir durum çalışması. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 24(1), 45-68. https://doi.org/10.14527/kuey.2018.004
• Deniz, Y., & Demirkasimoğlu, N. (2022). Türkiye’de eğitim denetim sisteminde bürokratik ve çağdaş yaklaşımlar. Milli Eğitim Dergisi, 51(236), 3660-3675. https://doi.org/10.37669/milliegitim.999900
• Doğanay, A. (2006). Eğitim denetiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 12(2), 213-234.
• Dündar, H. (2005). Eğitim denetiminde müfettişlerin rolü ve etkisi. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(20), 45-60.
• Gündüz, Y. (2010). İlköğretim okullarında görev yapan yönetici ve öğretmenlerin ilköğretim müfettişlerine ilişkin tutumlarının incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11( 2), 1-23
• Gündüz, Y., & Balyer, A. (2012). Türkiye’de ve bazı Avrupa ülkelerinde müfettişlerin yetiştirilme süreci ve karşılaşılan sorunlar. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 84-95.
• Hatipoğlu, H., & Ordu, A. (2019). Eğitim denetim sistemlerinin incelenmesi: Singapur, Litvanya, Dominik Cumhuriyeti ve Türkiye karşılaştırması. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 49, 120–145.
• İnal, K. (2008). Eğitim denetiminde müfettişlerin yeterlilikleri. Eğitim ve Bilim, 33(148), 67-80.
• İş, E., & Çiçek, S. (2024). PISA 2022'de başarılı olan ülkelerin eğitim denetim sistemleri ve Türkiye'nin eğitim denetim sisteminin karşılaştırılması. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 15(1), 45–63.
• Katıtaş, S., Coşkun, B., & Turpçu, M. (2019). Seçilmiş bazı ülkelerin denetim sistemlerinin karşılaştırılması ve Türk eğitim sistemi için bir model önerisi. International Journal of Social and Humanities Sciences Research, 6(48), 3252–3264.
• Kavas, E. (2011). İlköğretim müfettişlerinin denetim davranışlarına ilişkin öğretmen algı ve beklentileri. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(1), 55-72
• Kavas, G. (2005). Eğitim denetiminde karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Eğitim Yönetimi Dergisi, 11(4), 321-338.
• Kayıkçı, K., Özdemir, S., & Özyıldırım, G. (2018). Eğitim denetim sisteminde çağdaş yaklaşımlar ve mevcut uygulama sorunları. Eğitim Yönetimi Araştırmaları Dergisi, 4(2), 123-145. https://dergipark.org.tr.
• Kel, M. A., & Akın, U. (2021). Değişim sürecindeki eğitim denetimi: müfettişler, okul yöneticileri ve öğretmenlerin görüşleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 19(1), 219–243.
• Klerks, M. (2012). The effect of school inspections: A systematic review. Retrieved from http://janbri.nl/wp-content/uploads/2014/12/ORD-paper-2012-Review-Effect-School-Inspections-KLERKS.pdf
• Kogan, M., & Maden, M. (1999). An evaluation of evaluators: The OFSTED system of school inspection. In C. Cullingford (Ed.), An inspector calls: OFSTED and its effect on school standards (pp. 9-32). London: Kogan Page.
• Korkmaz, M., & Özdoğan, O. (2005). İlköğretim müfettişlerinin rehberlik görevlerini gerçekleştirme düzeyleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 3(4), 431-443.
• Kurum, G., & Çınkır, Ş. (2017). Türkiye’de eğitim denetiminin birleştirilmesi üzerine maarif müfettişlerinin görüşleri. Eğitim ve Bilim, 42(192), 35-57.
• Memduhoğlu, H. B. ve Mazlum, M. M. (2014). Bir değişim hikâyesi: eğitim denetmenlerine ilişkin metaforik algılar. Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 28-47.
• Memduhoğlu, H. B., Mazlum, M. M., ve Acar, M. (2015). Eğitim denetmenlerinin iletişim becerilerine ilişkin öğretmen algıları. Kastamonu Eğitim Dergisi, 23(4). 1535-1552.
• Memişoğlu, S. P., & Tabak, I. (2021). Maarif müfettişlerin görüşlerine göre eğitim denetiminde yaşanan sorunlar. Ege Bilimsel Araştırmalar Dergisi, 4(1), 34–61.
• Renklier, M. (2005). Eğitim denetiminde müfettişlerin rolü ve etkisi. Eğitim ve Bilim, 30(135), 89-102.
• Sağlam, A. Ç., & Aydoğmuş, M. (2016). Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin eğitim sistemlerinin denetim yapıları karşılaştırıldığında Türkiye eğitim sisteminin denetimi ne durumdadır? Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(3), 61–88.
• Sarpkaya, R. (2004). İlköğretim denetmenlerinin denetim sürecinde karşılaştıkları sorunlar. SDÜ Burdur Eğitim Fakültesi Dergisi, 5(8),114-129.
• Smith, J. A., Flowers, P., & Larkin, M. (2009). Interpretative phenomenological analysis: Theory, method and research. Sage.
• Su, K. (1974). Türk eğitim sisteminde teftişin yeri ve önemi, İstanbul: Milli Eğitim Basımevi (sf. 22).
• Şahin, A. (2022). Türk eğitim sisteminde denetimin tarihsel gelişimi ve denetimin okul yöneticileri ya da müfettişler tarafından yapılmasının güçlü ve zayıf yönleri. Atlas Sosyal Bilimler Dergisi, 1(12), 38–48. https://doi.org/10.5281/zenodo.7437979
• Şahin, S., & Avan, C. (2020). Eğitim müfettişlerinin görev algıları ve çağdaş denetim anlayışı: Nitel bir inceleme. Eğitim ve Bilim, 45(3), 115-132. https://doi.org/10.15390/EB.2020.99876
• T.C. Resmî Gazete. (1992). Millî Eğitim Bakanlığının teşkilat ve görevleri hakkında kanun (Kanun No. 3797). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/5.5.3797.pdf (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:05)
• T.C. Resmî Gazete. (2011, August 25). Millî Eğitim Bakanlığının teşkilat ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararname (Kanun Hükmünde Kararname No. 652). https://hhgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2016_03/25040041_652khk.pdf (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:31)
• T.C. Resmî Gazete. (2014, March 14). Millî Eğitim Temel Kanunu ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanun (Kanun No. 6528). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/03/20140314-1.htm (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:40)
• T.C. Resmî Gazete. (2016, December 9). Millî Eğitim Bakanlığının teşkilat ve görevleri hakkında kanun hükmünde kararname ile bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılmasına dair kanun (Kanun No. 6764). https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/12/20161209-5.htm (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:45)
• T.C. Resmî Gazete. (2017, Ağustos 20). Millî Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Yönetmeliği. https://niluferhatunkizaihl.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/34/31/759729/dosyalar/2017_12/15095458_mylly_eyytym_bakanliyi_teftyy_kurulu_yynetmelyyy_.pdf (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:45)
• T.C. Resmî Gazete. (2021, Aralık 3). 03 Aralık 2021 Tarihli ve 31678 Sayılı Resmî Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/12/20211203.pdf (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:45)
• T.C. Resmî Gazete. (2022, Mart 1). Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Müfettişleri Yönetmeliği. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/03/20220301-9.htm (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, 10:45)
• Taş, H. (2023). Türk eğitim sisteminde denetim alt sisteminin yapılanma sorunsalı ve bir model önerisi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 14(27), 169-196. https://doi.org/10.58689/eibd.1194319
• Taymaz, H. (2015). Eğitimde sisteminde teftiş: Kavramlar, ilkeler, yöntemler (11. baskı). Pegem Akademi. Teftiş Kurulu Başkanlığı. (2022). Türk eğitim sisteminde teftişin tarihsel gelişimi. Milli Eğitim Bakanlığı. https://tkb.meb.gov.tr/www/turk-egitim-sisteminde-teftisin-tarihsel-gelisimi/icerik/9 (Erişim Tarihi: 14 Aralık 2024, Saat: 14:10).
• Tösten, R., & Şahin, S. (2013). Türk eğitim sisteminde teftişin tarihsel gelişimi ve bu gelişim süreci içerisindeki sorunlar. The Journal of Academic Social Science Studies, 6(5), 1105–1126. https://doi.org/10.9761/JASSS1336
• Van Bruggen, J. C. (2010). The role of school inspection in ensuring quality in education: past, present and future. Beyond Lisbon, 119-137.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2008). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayıncılık
• Yıldırım, N. (2011). Müfettişlik mesleğinin eğitim müfettişleri üzerindeki etkileri. International Journal of Educational Researchers, 2(3), 35-51.
• Yılmaz, T. (2017). Öğretmenlerin müfettiş algıları: Otorite mi rehber mi? Eğitim Denetimi Araştırmaları Dergisi, 33(1), 67-81. https://doi.org/10.31039/jedu.2017.03301