Fen Bilimleri Eğitiminde Yeni Nesil Sorulara Geçiş: Öğretmen Görüşleri ve Deneyimleri

Yıl 2025, Sayı: 66, 4168 - 4187, 29.12.2025

Emine Deniz Canay Pekbay

https://doi.org/10.53444/deubefd.1639997

Öz

Bu araştırmanın amacı ortaokullarda görev yapan fen bilimleri öğretmenlerinin yeni nesil sorular hakkındaki görüşleri ve yeni nesil soruları hazırlama ve uygulama ile ilgili sınıf içerisindeki deneyimlerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim deseni kullanılmıştır. Kolay ulaşılabilir durum örnekleme yöntemi kullanılarak araştırmanın çalışma grubu belirlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu, İstanbul’da görev yapmakta olan 5 fen bilimleri öğretmeninden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak kişisel bilgi formu ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde içerik analizine başvurulmuştur. Yapılan analizler sonucunda; fen bilimleri öğretmenlerinin yeni nesil sorularla ilgili olumlu görüşlere sahip oldukları; yazılı sınav sorularının yeni nesil soru tarzına uygun olarak hazırlandığı; doğru öğretim yöntemlerinin kullanılmasının önemine işaret edilerek yeni nesil soru tarzında başarılı olmak için zengin materyallerle desteklenmiş birçok yöntemin bir arada kullanılmasının gerekli olduğu yönünde sonuçlara ulaşılmıştır. Genel olarak araştırma sonuçları, öğretmenlerin yeni nesil sorulara ilişkin farkındalığının yüksek olduğunu göstermektedir. Araştırmanın bu alanda çalışan araştırmacılara ve fen bilimleri öğretmenlerine kuramsal ve uygulamaya dönük katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Fen bilimleri öğretmenleri , yeni nesil sorular , olgubilim

Transition to Next-Generation Questions in Science Education: Teachers' Opinions and Experiences

Öz

The aim of this study is to examine the opinions of middle school science teachers about next-generation questions and their in-class experiences regarding the preparation and implementation of such questions. To achieve this aim, the phenomenological design, one of the qualitative research methods, was employed in the study. The study group was determined using the easily accessible case sampling method and consisted of five science teachers working in Istanbul. A personal information form and a semi-structured interview form were used as data collection tools. Content analysis was utilized to analyze the collected data. The analyses revealed that science teachers hold positive opinions about next-generation questions, and written exam questions are prepared in alignment with the style of next-generation questions. The findings emphasized the importance of using the correct teaching methods, suggesting that a combination of various methods supported by rich materials is necessary to succeed with next-generation question styles. Overall, the results of the study indicate that teachers have a high level of awareness regarding next-generation questions. It is believed that this research will provide theoretical and practical contributions to researchers and science teachers working in this field.

Anahtar Kelimeler

Science teachers , next-generations questions , phenomenology

Kaynakça

• Altun, M. ve Gürbüz, M.Ç. (2019). PISA uygulamalarının tanıtımı. Pegem Akedemi.
• Amerikan Ulusal Fen Öğretmenleri Derneği (NSTA). (2000). Position Statement On The Nature Of Science. Retrieved January, 7, 2020, From http://www.nsta.org/about/positions/natureofscience.aspx
• Ananiadou, K. ve Claro, M. (2009). 21st century skills and competences for new millennium learners in OECD countries. OECD Education Working Papers, 41, OECD Publishing Retrieved From http://dx.doi.org/10.1787/218525261154
• Atay, S.N. (2021). 8. sınıf Türkçe ve T.C. İnkılap Tarihi ve Atatürkçülük Dersine ait beceri temelli sorularla ilgili öğretmenlerin görüşleri. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Amasya Üniversitesi.
• Bacanak, A. ve Kaya, M. (2013). Fen ve teknoloji öğretmen adaylarının düşünceleri: Fen okuryazarı birey yetiştirmede öğretmenin yeri. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (21), 209-228.
• Berg, B.L. (2001). Qualitative research methods fort he social science. Boston, M.A: Allyn and Bacon.
• Biber, A.Ç., Tuna, A., Uysal, R. ve Kabuklu, Ü.N. (2018). Liselere geçiş sınavının örnek matematik sorularına ve yeni sınav sistemine dair destekleme ve yetiştirme kursu matematik öğretmenlerinin görüşleri. Asya Öğretim Dergisi, 6(2), 63-80.
• Buldur, S. ve Acar, M. (2019). Ortaokul öğretmenlerinin merkezi sınavlara yönelik görüşleri. Kastamonu Education Journal, 27(1), 319-330.
• Büyüköztürk, Ş. (2016). Sınavlar üzerine düşünceler. Kalem Eğitim ve İnsan Bilimleri Dergisi, 6(2), 345-356.
• Ceylan, G. (2022). Beceri temelli fen sorularına yönelik fen bilimleri öğretmenlerinin görüşlerinin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Cumhuriyet Üniversitesi.
• Creswell, J.W. (2009). Mapping the field of mixed methods research. Journal of Mixed Methods Research, 3(2), 95-108.
• Çataldere, K. (2022). Fen bilimleri öğretmenlerinin ve araştırmacıların bakış açılarıyla beceri temelli soruların bazı değişkenler açısından analizi. [Yayınlanmmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bursa Uludağ Üniversitesi.
• Çelik, R. (2022). Beceri temelli fen bilimleri sorularının yenilenmiş bloom taksonomisine göre incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Fırat Üniversitesi.
• Çetin, B. Ş. (2019). Matematik öğretmenlerinin 2018 LGS sistemine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Çetin, A. ve Ünsal, S. (2019). Merkezi sınavların öğretmenler üzerindeki sosyal, psikolojik etkisi ve öğretmenlerin öğretim programı uygulamalarına yansıması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 304-323.
• Elmas, R. ve Eryılmaz, A. (2015). How to write good quality contextual science questions: Criteria and myths. Journal Of Theoretical Educational Science, 8(4), 564-580.
• Erden, B. (2020). Türkçe, Matematik ve Fen Bilimleri dersi beceri temelli sorularına ilişkin öğretmen görüşleri, AJER - Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(2), 81-103.
• Güler, M., Arslan, Z. ve Çelik, D. (2019). 2018 liselere giriş sınavına ilişkin matematik öğretmenlerinin görüşleri. YYÜ Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(1), 337- 363.
• Gündoğdu, K., Kızıltaş, E. ve Çimen, N. (2010). Seviye Belirleme Sınavına (SBS) ilişkin öğrenci ve öğretmen görüşleri (Erzurum İl Örneği). İlköğretim Online, 9(1), 316-330.
• Harari, Y.N. (2018). 21.yüzyıl için 21 ders. Kolektif Kitap.
• İlhan, N. ve Hoşgören, G. (2017). Fen bilimleri dersine yönelik yaşam temelli başarı testi geliştirilmesi: Asit baz konusu. Fen Bilimleri Öğretimi Dergisi, 5(2), 87-110.
• Karabulut, H., Tosunbayraktar, G. ve Kariper, İ.A. (2022). Ortaokul öğrencilerinin beceri temelli (yeni nesil) fen bilimleri sorularına yönelik görüşlerinin incelenmesi. EDUCATIONE, 1(2), 301-320.
• Karakeçe, B. (2021). Ortaokul matematik öğretmenlerinin beceri temelli sorulara ilişkin değerlendirmeleri. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
• Kaya, A., ve Şahin, Ç. (2023). Sınıf öğretmenlerinin yeni nesil türkçe sorularına ilişkin görüşleri. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 11(2), 437-453. https://doi.org/10.16916/aded.1236839
• Kızkapan, O. ve Nacaroğlu, O. (2019). Fen bilimleri öğretmenlerinin merkezi sınavlara (LGS) ilişkin görüşleri. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 701-719.
• Korkmaz, C. ve Şahin, M. (2019). Liselere kayıt sistemine yönelik öğretmen görüşleri. Mustafa Kemal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(4), 9-20.
• Miles, M. B.,ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis. London: Sage Publication.
• Milli Eğitim Bakanlığı (2013). İlköğretim Kurumları Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• Milli Eğitim Bakanlığı (2018). İlköğretim Kurumları Fen Bilimleri Dersi Öğretim Programı. Ankara: Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• Milli Eğitim Bakanlığı (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı.
• OECD (2019). PISA 2018 Assessment and Analytical Framework. OECD Publishing.
• Öz, E., Tapan Broutin, M. S. ve Kaleli Yılmaz, G. (2023). Eğitim-öğretim sürecinde yeni nesil soruların kullanımına yönelik öğretmen görüşleri. Eurasian Journal of Teacher Education, 4(3), 201-217. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejte/issue/80665/1309556?utm_source=chatgpt.com
• Pedük, B. (2019). Fen bilimleri dersi öğretim programının 2015 TIMSS ve 2018 LGS sınavları kapsamında incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Manisa Celal Bayar Üniversitesi.
• Piaget, J. (1973). To understand is to invent: The future of education. Viking Press.
• Saavedra, A. R. ve Opfer, V. D. (2012). Learning 21st century skills requires 21st century teaching. Phi Delta Kappan, 93(3), 8-13.
• Sak, M. ve Kaltakçı Gürel, D. (2018). Öğrencilerin ışık konusundaki bağlam temelli sorular ile geleneksel soruları cevaplama düzeylerinin cinsiyete göre karşılaştırılması. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 672-697.
• Sarıkaya, B. (2020). TIMSS ve PISA sınavlarında yer alan biyoloji sorularının erişilebilirlik düzeylerinin belirlenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Bartın Üniversitesi.
• Selçuk, E., Karakaya, F. ve Yılmaz, M. (2024). Examination of teachers' opinions on the concept of new generation item according to some variables. Kafkas Journal of Educational Research, 11(1), 23–45. https://doi.org/10.30900/kafkasegt.1435336
• Şahin, H., ve Arslan, Z. (2021). Yeni nesil soruların öğrenci başarısına etkisi: Fen bilimleri dersinde bir araştırma. Eğitim Araştırmaları Dergisi, 32(5), 59-72.
• Şan, S. ve İlhan, N. (2022). Fen bilimleri dersi beceri temelli sorulara (yeni nesil) yönelik kuramsal ve kavramsal çerçeve. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(17), 1-20.
• Tan, M. ve Temiz, A. (2003). Fen öğretiminde bilimsel süreç becerilerinin yeri ve önemi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(13), 89-101.
• Turgut, M. F. ve Baykul, Y. (2010). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (4. Baskı). Pegem Akademi.
• Uymaz, M. ve Çalışkan, H. (2019). Öğretmen yapımı sosyal bilgiler dersi sınav sorularının yenilenmiş bloom taksonomisine göre incelenmesi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(1), 331-346.
• Uzun, H. (2021). Yeni nesil matematik sorularına ilişkin ortaokul matematik öğretmenlerinin yaklaşımlarının incelenmesi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
• Ünal, M. (2019). PISA sınavlarının özelliklerinin fen bilimleri öğretmenlerinin hazırlamış oldukları sınav soruları ile karşılaştırılması: PISA kültürünü yaygınlaştırma model önerisi. [Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Uludağ Üniversitesi.
• Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
• Wagner, E. (2008). Video listening tests: What are they measuring? Language Assessment Quarterly, 5(3), 218-243.
• Xu, E., Wang, W. Ve Wang, Q. (2023). The effectiveness of collaborative problem solving in promoting students’ critical thinking: A meta-analysis based on empirical literatüre. Humanities and Social Sciences Communications, 10(16), 1-11.
• Yiğittir, S. ve Çalışkan, H. (2013). Seviye belirleme sınavında (SBS) sosyal bilgiler alanında sorulan soruların kapsam geçerliliği açısından incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 42(197), 145-157.
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri (11. Baskı). Seçkin Yayıncılık.
• Yıldız Çolak, S. ve Ergül, N. R. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerinin yeni nesil sorulara ilişkin görüşlerinin ve öz yeterlilik algılarının incelenmesi. Journal of Uludag University Faculty of Education, 37(3), 1209-1238. https://doi.org/10.19171/uefad.1473822