Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi

Fatma Kübra Uyar; Sevilay Karamustafaoğlu

doi:10.53444/deubefd.1904215

TR EN

Öz

Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi

Öz

Bu çalışma, düşünce deneyleri temelli öğretmen gelişim programının ihtiyaçlarına yönelik fen bilimleri öğretmenlerinin düşünce deneylerine yönelik tutumları ve bu yöntemin öğretim süreçlerine ilişkin görüşlerini belirleyerek alan yazında yer alan önemli bir boşluğu ele almaktadır. Araştırma düşünce deneyleri temelli öğretmen gelişim programının ihtiyaç belirleme gerekçesine doğrultusunda fen bilimleri öğretmenlerinin düşünce deneylerine yönelik tutumları ve bu yöntemin öğretim süreçlerine ilişkin görüşlerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Karma yöntemle gerçekleştirilen bu çalışma; nicel yöntem boyutunda 134, nitel boyutunda 5 gönüllü fen bilimleri öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Veriler “Düşünce deneyleri tutum ölçeği (DDTÖ)” ve “yarı yapılandırılmış görüşme tekniği” ile toplanmıştır. DDTÖ verileri SPSS ve görüşmeler MAXQDA paket programları aracılığı ile analiz edilmiştir. Bulgular, fen bilimleri öğretmenlerinin cinsiyet, eğitim durumu, mesleki kıdem, laboratuvar durumu ve laboratuvar kullanım sıklığına göre DDTÖ’ den elde edilen puanlar arasında fark olmadığını göstermektedir. Ayrıca, düşünce deneylerinin potansiyel farkındalığı arttırdığını ve soyut kavramları öğretme, merak ve hayal gücünü teşvik etme açısından sınıf uygulamalarında yararlı olduğunu göstermektedir. Öğretmenler uygulamada yetersizlik çekmelerine rağmen düşünce deneylerinin fen müfredatına daha fazla dâhil edilmesi gerektiğine bunun da görsel destekle sağlanması görüşündedirler. Öğretmenlerin, düşünce deneyleri farklı disiplinlerde uygulanabilir olduğu, ancak bireysel farklılıklara dikkat edilmesi görüşündedirler. Çalışmanın en önemli önerisi; öğretmenlere yönelik düşünce deneyleri eğitim programı hazırlanabilir.

Anahtar Kelimeler

Düşünce deneyleri, program, ihtiyaç analizi, fen bilimleri öğretmenleri.

Etik Beyan

Bu çalışmada Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi’nde belirtilen ilke ve kurallara uyulmuş olup, bilimsel araştırma ve yayın etiğine aykırı herhangi bir eylemde bulunulmamıştır.

Science Teachers’ Attitudes and Views towards Thought Experiments: A Needs Analysis for a Teacher Development Program

Öz

This study addresses an important gap in the literature by determining science teachers’ attitudes toward thought experiments and their views on this method in teaching processes, based on the needs of a teacher development program grounded in thought experiments. Th study examined science teachers’ attitudes toward thought experiments, the role of this technique in education, its potential for classroom application, their levels of self-efficacy, its integration with the curriculum and teaching materials, its interdisciplinary use, and its contribution to student diversity. This study, conducted using a mixed-method approach, involved 134 science teachers in the quantitative method and 5 science teachers in the qualitative method. Data were collected using the “Thought Experiments Attitude Scale (TEAS)” and “semi-structured interview questions”. TEAS datum were analyzed using SPSS, and interviews were analyzed using MAXQDA software. The findings indicate that there is no difference in the scores obtained from the TEAS based on the gender, educational status, professional seniority, laboratory status and frequency of laboratory use of science teachers. Furthermore, it shows that thought experiments increase potential awareness and are useful in classroom applications in terms of teaching abstract concepts and encouraging curiosity and imagination. Despite experiencing difficulties in implementation, teachers believe that thinking experiments should be incorporated more into the science curriculum, preferably with visual support. Thinking experiments can be applied across different disciplines, but attention should be paid to individual differences.

Anahtar Kelimeler

Thought experiments, program, need analysis, science teachers.

Kaynakça

Aguinis, H., Beltran, J. R., Archibold, E. E., Jean, E. L., & Rice, D. B. (2023). Thought experiments: Review and recommendations. Journal of Organizational Behavior, 44(3), 544-560.
Alp, M. Ş. (2023). Fen bilimleri öğretmenlerine yönelik düşünce deneyleri tutum ölçeğinin geliştirilmesi ve uygulanması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Siirt Üniversitesi.
Alp, M. Ş., Çetin, A., & Ramazanoğlu, M. (2024). Fen bilimleri öğretmenlerine yönelik düşünce deneyleri tutum ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(1), 46-64. https://doi.org/10.51119/ereegf.2024.71
Alstein, P., Krijtenburg-Lewerissa, K., & Van Joolingen, W. R. (2021). Teaching and learning special relativity theory in secondary and lower undergraduate education: A literature review. Physical Review Physics Education Research, 17(2), 023101, 1-16. https://doi.org/10.1103/PhysRevPhysEducRes.17.023101
Balukovic, J., Slisko, J., & Corona Cruz, A. (2016). Thought experiments in teaching free-fall weightlessness: A critical review and an exploration of mercury’s behavior in “falling elevator”. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 13(5), 1283-1311. https://doi.org/10.12973/eurasia.2017.00671a
Bancong, H., & Song, J. (2018). Do physics textbooks present the ideas of thought experiments? A case in Indonesia. Jurnal Pendidikan IPA Indonesia, 7, 25–33. https://doi.org/10.15294/jpii.v7i1.12257
Bancong, H., Nurazmi, N., & Sirajuddin, S. (2023). High school physics teachers’ perceptions and attitudes towards thought experiments in Indonesia. Physics Education, 58(4), 045011, 1-13. https://doi.org/10.1088/1361-6552/acdb37
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W.H.Freeman.
Bascandziev, I. (2024a). Counterfactual reasoning as a core mechanism of causal cognition. Trends in Cognitive Science, 28(2), 115-127.
Bascandziev, I. (2024b). Thought experiments as an error detection and correction tool. Cognitive Science, 48(1), e13401, 1-29. https://doi.org/10.1111/cogs.13401

Bascandziev, I., & Carey, S. (2022). Young children learn equally from real and thought experiments. In S. Culbertson, A. Perfors, H. Rabagliati, & V. Ramenzoni (Eds.), Proceedings of the 44th Annual Conference of the Cognitive Science Society. Cognitive Science Society. https://escholarship.org/uc/item/456420h9
Bascandziev, I., & Harris, P. L. (2019). Can children benefit from thought experiments? In A. Levy & P. Godfrey-Smith (Eds.), The scientific imagination (pp. 262–279). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/oso/9780190212308.003.0012
Bascandziev, I., Abutto, B. A., Walker,C., & Bonawitz, E. (2025). The mind lab: Thought experiments as a means to teaching science effectively and efficiently. https://doi.org/10.31234/osf.io/jr4nx_v2
Bernard, H. R. (2002). Research methods in anthropology: qualitative and quantitative methods (3rd ed.). AltaMira Press.
Büyüköztürk, Ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (22.bs.). Pegem Akademi.
Bybee, R.W. (2014). The BSCS 5E instructional model: Creating teachable moments. NSTA Press.
Çetinkaya, İ. (2019). Basit makineler ünitesi ile ilgili geliştirilen düşünce deneyi etkinliklerinin 8. sınıf öğrencilerinin kavramsal anlamalarına etkisi. [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Aksaray Üniversitesi.
Creswell, J. W. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (5th ed.). Sage.
Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). Sage.
Cronbach, L. J. (1951). Coefficient alpha and the internal structure of tests. Psychometrika, 16(3), 297-334.
Crotty, M. (1998). Introduction: The research process. In M. Crotty, the foundations of social research: Meaning and perspective in the research process (pp. 1-17). Sage.
Chan, K. W., & Elliot, R. G. (2004). Relational analysis of personal epistemology and conceptions about teaching and learning. Teaching and Teacher Education, 20(8), 817-831. https://doi.org/10.1016/j.tate.2004.09.002
Darling-Hammond, L., Hyler, M. E., & Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Learning Policy Institute.
Demir, E., & Belge-Can, H. (2025). Düşünce deneylerinin fen bilimleri öğretmen adaylarının bilimsel muhakeme becerileri gelişimine etkisinin incelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 74, 648-666. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1520449
Desimone, L. M. (2009). Improving impact studies of teachers’ professional development: Toward better conceptualizations and measures. Educational Researcher, 38(3), 181-199. https://doi.org/10.3102/0013189X08331140
DiBiase, D., & McDonald, J. (2015). Thought experiments in science education: A pedagogical tool for conceptual understanding. Science & Education, 24(7-8), 843-865.
El Skaf, R., & Stuart, M. T. (2024). Scientific models and thought experiments: Same but different. In T. Knuuttila, N. Carrillo, & R. Koskinen (Eds.), The Routledge handbook of philosophy of scientific modeling (Chap.42). Routledge.
Fetters, M. D., Curry, L. A., & Creswell, J. W. (2013). Achieving integration in mixed methods designs-Principles and practices. Health Services Research, 48(6), 2134-2156. https://doi.org/10.1111/1475-6773.12117
Fleer, M. (2023). The role of imagination in science education in the early years: A Conceptual PlayWorld approach. International Journal of Child-Centered Educational Studies, 12(3), 299-314. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2023.100753
Getahun, A. M. (2025). Teachers’ pedagogical competence in teaching 21st –century skills of global and local connectedness. Indonesian Journal of Curriculum and Educational Technology Studies, 13(1), 17-25. https://doi.org/10.15294/ijcets.v13i1.7812
Gilbert, J., & Reiner, M. (2004). The symbiotic roles of empirical experimentation and thought experimentation in the learning of physics. International Journal of Science Education, 26(15), 1819-1834.
Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How many interviews are enough? An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
Günyel, H., & Bilgivar, O. O. (2023). Examining teachers’ attitudes and views towards educational research: Mixed research. International Journal of Psychology and Educational Studies, 10(2), 523-542. https://dx.doi.org/10.52380/ijpes.2023.10.2.11139
Guskey, T. R. (2002). Professional development and teacher change. Teachers and Teaching: Theory and Practice, 8(3), 381-391. http://dx.doi.org/10.1080/135406002100000512
Hadzigeorgiou, Y. (2016). Imaginative science education: The central role of imagination in science education. Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-29526-8
Hassad, R. A., & Coxon, A. P. M. (2010). Development and initial validation of a scale for measuring instructors’ attitudes toward concept-based or reform-oriented teaching of introductory statistics in the health and behavioral sciences. arXiv preprint arXiv:1007.3210 https://doi.org/10.48550/arXiv.1007.3210
Hennink, M. M., Kaiser, B. N., & Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591-608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344
Hyde, J. S. (2005). The gender similarities hypothesis. American Psychologist, 60(6), 581-592. https://doi.org/10.1037/0003-066X.60.6.581
Irikefe, P. O. (2022). The epistemology of thought experiments without exceptionalist ingredients. Synthese, 200, 1–29. https://doi.org/10.1007/s11229-022-03690-2
Kinchin, I. M. (2016). Visualizing powerful knowledge to develop the expert student: A knowledge structures perspective on teaching and learning at university. Sense Publishers.
Kwon, Y-J., Lawson, A. E., Chung, W.-H., & Kim,Y.-S. (2000). Effect on development of proportional reasoning skill of physical experience and cognitive abilities associated with prefrontal lobe activity. Journal of Research in Science Teaching, 37(10), 1171-1182. https://doi.org/10.1002/1098-2736(200012)37:10%3C1171::AID-TEA8%3E3.0.CO;2-A
Lawson, A. E. (2004). The nature and development of scientific reasoning: A synthetic view. International Journal of Science and Mathematics Education, 2(3), 307-338. https://doi.org/10.1007/s10763-004-3224-2
Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: an expanded sourcebook. (2nd ed.). Sage.
Moeini, H. (2008). Identifying needs: A missing part in teacher training programs. Seminar-Net, 4(1), 1-12. https://doi.org/10.7577/seminar.2488
Myhrehagen, H. V., & Bungum, B. (2016). “From the cat’s point of view”: Upper secondary physics students’ reflections on Schrödinger’s thought experiment. Physics Education, 51(5), 055009, 1-8. https://doi.org/10.1088/0031-9120/51/5/055009
Nersessian, N. J. (1992). In the theoretician’s laboratory: Thought experimenting as mental modeling. In D. Hull, M. Forbes, & K. Okruhlik (Eds.), PSA 1992: Proceedings of the Biennial Meeting of the Philosophy of Science Association (Vol. 2, pp.291-301). Philosophy of Science Association.
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric theory (3rd ed.). McGraw-Hill.
Oliva, P. F. (2009). Developing the curriculum (7th ed.). Allyn & Bacon.
Opfer, V. D., & Pedder, D. (2011). Conceptualizing teacher professional learning. Review of Educational Research, 81(3), 376-407. https://doi.org/10.3102/0034654311423609
Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2017). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7th ed.). Pearson.
Pajares, M. F. (1992). Teachers’ beliefs and educational research: Cleaning up a messy construct. Review of Educational Research, 62(3), 307-332. https://doi.org/10.3102/00346543062003307
Partnership for 21st Century Skills. (2019). Framework for 21st century learning. https://www.battelleforkids.org/networks/p21/frameworks-resources
Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice. Sage.
Pölzler, T., & Paulo, N. (2021). Thought experiments and experimental ethics. An Interdisciplinary Journal of Philosophy, 67(1), 355-383. https://doi.org/10.1080/0020174X.2021.1916218
Reiner, M. (1998). Thought experiments and collaborative learning in physics. International Journal of Science Education, 20(9), 1043-1059.
Spradley, J. P. (1979). The ethnographic interview. Holt, Rinehart & Winston; New York.
Sriraman, B. (2005). Are mathematical giftedness and mathematical creativity synonyms? A theoretical analysis of constructs. Journal of Secondary Gifted Education, 17(1), 20–36.
Stuart, M. (2021). Telling stories in science: Feyerabend and thought experiments. HOPOS, 11(1), 262–81.
Szota, C. (2023). The application of thought experiments in teaching of ethics English. Practice and Theory in Systems of Education, 18(1), 11-30. https://doi.org/10.63145/ptse.v18i1.5
Taba, H. (1962). Curriculum development: Theory and practice. New York: Harcourt, Brace & World.
Tağluktimur, Ö., & Ünal Çoban, G. (2025). Revealing argumentation skills through thought experiments in mechanics. Education Mind, 4(3), 245-259. https://doi.org/10.58583/em.4.3.2
Tavakol, M., & Dennick, R. (2011). Making sense of Cronbach’s alpha. International Journal of Medical Education, 2, 53-55. https://doi.org/10.5116/ijme.4dfb.8dfd
Tüzün, Ü. N. (2020). Kimya eğitiminde düşünce deneyleri kullanılarak lise öğrencilerinin argümantasyon becerilerinin ve eleştirel düşünme becerilerinin geliştirilmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 9(4), 1290–1314. https://doi.org/10.30703/cije.719232
Uyar, F. K., & Karamustafaoğlu, O. (2022). Analysis of the thinking process of science teachers: the light absorption thought experiment. Jurnal Pendidikan Fisika Indonesia, 18(2), 96-106. https://doi.org/10.15294/jpfi.v18i2.34243
Uyar, F. K., & Karamustafaoğlu, O. (2023). A thought experiment on gravity based on falling objects: investigation of science teachers’ thinking process. MIER Journal of Educational Studies Trends & Practices, 13(2), 404-423. https://doi.org/10.52634/mier/2023/v13/i2/2456
Uyar, F. K., & Karamustafaoğlu, O. (2025). Dialogic teaching in out of school environments through technology and thought experiment. Journal of Pedagogical Research, 9(4), 133-156. https://doi.org/10.33902/JPR.202534283
Uyar, F. K. (2021).Yüksek lisans öğrenimi gören fen bilimleri öğretmenlerinin düşünce deneylerine ilişkin düşünme süreçlerinin analizi (Yayın No.696138) [Yüksek lisans tezi]. Amasya Üniversitesi.
Uyar, F. K., & Karamustafaoğlu, S. (2025). National trends in thought experiment research in science education: A literature analysis (pp.8-19). In Proceedings of the 2nd International Optimum Science Conference 2025.
Velentzas, A., & Halkia, K. (2013a). From earth to heaven: Using “Newton’s cannon” thought experiment for teaching satellite physics. Science & Education, 22, 2621–40. https://doi.org/10.1007/s11191-013-9611-8
Velentzas, A., & Halkia, K. (2013b). The use of thought experiments in teaching physics to upper secondary-level students: Two examples from the theory of relativity. International Journal of Science Education, 35(18), 3026-3049. https://doi.org/10.1080/09500693.2012.682182
Violaris, M. (2023). A physics lab inside your head: Quantum thought experiments as an educational tool. 2023 IEEE International Conference on Quantum Computing and Engineering (QCE). https://doi.org/10.1109/QCE57702.2023.20325
Witkin, B. R., & Altschuld, J. W. (1995). Planning and conducting needs assessments: A practical guide. Sage.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitimde Program Geliştirme

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Fatma Kübra Uyar ^*
0000-0003-1811-1641
Türkiye

Sevilay Karamustafaoğlu
0000-0002-2852-7061
Türkiye

Erken Görünüm Tarihi

29 Eylül 2026

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

7 Mart 2026

Kabul Tarihi

17 Eylül 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Sayı: 69

DOI

https://doi.org/10.53444/deubefd.1904215

IZ

https://izlik.org/JA99MS24NL

APA

Uyar, F. K., & Karamustafaoğlu, S. (2026). Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 69, 678-712. https://doi.org/10.53444/deubefd.1904215

AMA

1.Uyar FK, Karamustafaoğlu S. Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;(69):678-712. doi:10.53444/deubefd.1904215

Chicago

Uyar, Fatma Kübra, ve Sevilay Karamustafaoğlu. 2026. “Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69: 678-712. https://doi.org/10.53444/deubefd.1904215.

EndNote

Uyar FK, Karamustafaoğlu S (01 Eylül 2026) Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi 69 678–712.

IEEE

[1]F. K. Uyar ve S. Karamustafaoğlu, “Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi”, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, ss. 678–712, Eyl. 2026, doi: 10.53444/deubefd.1904215.

ISNAD

Uyar, Fatma Kübra - Karamustafaoğlu, Sevilay. “Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 69 (01 Eylül 2026): 678-712. https://doi.org/10.53444/deubefd.1904215.

JAMA

1.Uyar FK, Karamustafaoğlu S. Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 2026;:678–712.

MLA

Uyar, Fatma Kübra, ve Sevilay Karamustafaoğlu. “Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi”. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, sy 69, Eylül 2026, ss. 678-12, doi:10.53444/deubefd.1904215.

Vancouver

1.Fatma Kübra Uyar, Sevilay Karamustafaoğlu. Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi. 01 Eylül 2026;(69):678-712. doi:10.53444/deubefd.1904215

Öz

Öz

Fen Bilimleri Öğretmenlerinin Düşünce Deneylerine Yönelik Tutum ve Görüşleri: Öğretmen Gelişim Programı İçin Bir İhtiyaç Analizi

Öz

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Science Teachers’ Attitudes and Views towards Thought Experiments: A Needs Analysis for a Teacher Development Program

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Erken Görünüm Tarihi

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster