İŞ İLİŞKİSİNİN KURULMASINDA ROBOT İŞE ALIM ve YAPAY ZEKÂ KULLANIMI

Yıl 2025, Cilt: 27 Sayı: 1, 205 - 253, 29.05.2025

Duygu Çelebi Demir

https://doi.org/10.33717/deuhfd.1649913

Öz

Yapay zekâ son yıllarda diğer pek çok alanda olduğu gibi iş hukukunda da önemli bir konu haline gelmiştir. Yapay zekâ, makinelerin insan benzeri zekâ ve karar verme yeteneklerini taklit etmesini sağlayan bir bilgisayar bilimi alanını ifade etmektedir. Şirketlerin, işe alımda, personel istihdamı süresince ve işçileri işten çıkarırken yapay zekâ sistemlerini kullanımları giderek artış göstermektedir. Yapay zekâ kullanımı işe başvuru-işe alım sürecinin tüm aşamalarında mümkün olabilmektedir. İnsan kaynakları süreçlerinde nitelikli iş gücüne ulaşma açısından önemli faydalar sağlayabileceği düşünülen yapay zekânın, en yaygın işe alımda kullanıldığı ifade edilmektedir. Algoritmalara dayalı sistemler, işe alımlarda uygun adayları aramak, seçmek, başvuru belgelerini incelemek ve hatta ilk görüşmeleri yapmak için dahi kullanılabilmektedir. Teknik olarak bir başvuru sahibinin işe alınıp alınmayacağına yapay zekânın karar vermesi dahi mümkün olabilmektedir. Ancak yapay zekânın istihdam ilişkisinin kurulmasında olumlu etkilerinin yanında bazı sorunları da beraberinde getirdiğini belirtmek gerekir. İstihdam süreci açısından taşıdığı tüm avantajlara rağmen yapay zekâ sistemlerinin, ayrımcılık yasağı, özel hayatın gizliliği, sendikal haklar, iş sağlığı ve güvenliği gibi konularda önemli sakıncalar taşıdığı ifade edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

İş ilişkisinin kurulması , işe alım , robot işe alım , yapa zekâ , ayrımcılık

ROBOT RECRUITMENT and USE OF ARTIFICIAL INTELLIGENCE IN ESTABLISHING THE EMPLOYMENT RELATIONSHIP

Öz

Artificial intelligence has become an important issue in labor law as in many other fields in recent years. Artificial intelligence refers to a field of computer science that enables machines to imitate human-like intelligence and decision-making abilities. The use of artificial intelligence systems by companies in recruitment, during the employment of personnel and when dismissing workers is increasing. The use of artificial intelligence is possible at all stages of the job application-recruitment process. It is stated that artificial intelligence, which is thought to provide significant benefits in terms of reaching qualified labor force in human resources processes, is most commonly used in recruitment. Algorithm-based systems can be used to search for and select suitable candidates, review application documents and even conduct initial interviews. Technically, it may even be possible for artificial intelligence to decide whether an applicant will be hired or not. However, it should be noted that artificial intelligence brings some problems along with its positive effects in establishing an employment relationship. Despite all the advantages it carries in terms of the employment process, it is stated that artificial intelligence systems have significant drawbacks on issues such as non-discrimination, privacy, trade union rights, occupational health and safety.

Anahtar Kelimeler

Establishment of labour relations , recruitment , robot recruitment , artificial intelligence , discrimination

Kaynakça

• Akburakcı, Necip Fazıl: Kamu Düzeni Açısından Yapay Zekâ, Ankara 2023.
• Albassam, Wael Abdulrahman: “The Power of Artificial Intelligence in Recruitment: An Analytical Review of Current AI-Based Recruitment Strategies”, International Journal of Professional Business Review Vol.8, No. 6, s. 1-25.
• Aloisi, Antonio/Gramano, Elena: “Artificial Intelligence is Watching You at Work: Digital Surveillance, Employee Monitoring, and Regulatory Issues in the EU Context”, Comparative Labor Law & Policy Journal, Y. 2019, 41(1), s. 95-121.
• Alp, Mustafa/Doğan, Sevil: “Giyilebilir Teknolojiler ve İş İlişkisine Etkisi”, Çalışma ve Toplum Dergisi, 2021/4, 2599-2632.
• Alpagut, Gülsevil/Karaca Yağcı, Aybüke: “İşyerinde Yapay Zekâ Uygulaması ve Ayrımcılık”, Sicil İş Hukuku Dergisi, 2023/II, S. 49, s. 11-44.
• Alpaydın, Ethem: Yapay Öğrenme, Yeni Yapay Zekâ, (çev. Aylin Ağar), İstanbul 2020.
• Aydınöz, Gonca: “Avrupa Birliği Direktifleri ile ATAD Kararları Çerçevesinde Ayrımcılık Yasağı ve Ayrımcılığın İspatı”, Çalışma ve Toplum Dergisi, S. 22, 2009, s. 163-192.
• Bakırcı, Kadriye: Country Report: Gender Equality : How Are EU Rules Transposed into National Law?:Turkey 2021, https://op.europa.eu/en/ publication-detail/-/publication/b199988f-ca5b-11eb-84ce-01aa75ed71 a1/language-en.
• Bernhardt, Annette/Kresge, Lisa: Reem Suleiman, Data and Algorithms at Work, UC Berkeley Labor Center, November 2021.
• Büchi, Moritz/Fosch-Villaronga, Eduard/Lutz, Christoph/Tamò-Larrieux, Aurelia/Velidi, Shruthi/Viljoen, Salome: “The Chilling Effects of Algorithmic Profilin: Mapping the Issues”, Computer Law & Security Review, 36 (2020), s. 1-15.
• Bozkurt Gümrükçüoğlu, Yeliz/Yakacak, Gülnihal Ahter: “Yapay Zekanın İşe Alım Süreçlerinde Kullanımı ve Algoritmik Ayrımcılık”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 72 (4), 2023, s. 1701-1757.
• Büyükçalık, Mürvet Ece: Dolaylı Ayrımcılık Yasağı, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul 2021.
• Büyüksağiş, Erdem: “Yapa Zekâ Karşısında Kişisel Verilerin Korunması ve Revizyon İhtiyacı”, YÜHFD, C. XVIII, 2021/2, s. 529-541.
• Carsten, Orwat: Diskriminierungsrisiken durch Verwendung von Algorithmen, Baden Baden, https://www.antidiskriminierungsstelle.de/SharedDocs/downloads/DE/publikationen/Expertisen/studie_diskriminierungsrisiken_durch_verwendung_von_algorithmen.pdf?__blob=publicationFile&v=3.
• Chen, Zhisheng: “Collaboration among Recruiters and Artificial Intelligence: Removing Human Prejudices in Employment”, Cognition, Technology &Amp; Work 25, 1, 2022, s. 135-149, (Collaboration among Recruiters and Artificial Intelligence).
• Chen, Zhisheng: “Ethics and Discrimination in Artificial Intelligence-Enabled Recruitment Practices”, Humanities and Social Sciences Communications, 10, 1, Eylül 2023, s. 1-12, (Ethics and Discrimination).
• Çankaya, Yiğitcan: “Eşitlik İlkesi ve Sözleşme Özgürlüğü Sarkacında İşe Alımlarda Ayrımcılık Tazminatı”, Özel Hukukun Güncel Sorunları ve Anayasa’nın Özel Hukuka Etkileri, C. 2, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul 2022, s. 1137-1174.
• Çankaya, Yiğitcan: Yapay Zekanın İş İlişkilerine Etkisi, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul 2024, (Yapay Zekâ).
• Çelik, Kübra Deniz: Sosyal Medya Kullanımının İş Sözleşmesine Etkisi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2019.
• Çelik, Nuri/Caniklioğlu, Nurşen/Canbolat, Talat/Özkaraca, Ercüment: İş Hukuku Dersleri, 36. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2023.
• Damar, Duygu: Chancen und Risiken von künstlicher Intelligenz und Algorithmen aus antidiskriminierungsrechtlicher Perspektive, Stiftung Datenschutz, chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/ https://stiftungdatenschutz.org/fileadmin/Redaktion/Dokumente/Gutachten-Studien/Stiftung-Datenschutz_Gutachten-Dr-Duygu-Damar-2021-12.pdf, (Erişim Tarihi: 08.09.2024).
• Demirci, Serdar; “Yapay Zekâdan Doğan Sorumluluğun Sigortası”, Yapay Zekâ Hukuku, (Ed. Tamer BUDAK/Uğur AŞKIN), Adalet Yayınevi, Ankara 2024, s. 233-284.
• Doğan Yenisey, Kübra: “Kadın-Erkek Eşitliği Bakımından Türk İş Hukukunun Avrupa Birliği Hukuku ile Olası Uyum Sorunları”, Yargıç Dr. Aydın Özkul’a Armağan, Kamu-İş, C.6, S. 4/2002, s. 1-43.
• Doğan Yeni̇sey, Kübra: “İş Kanunu’nda Eşitlik İlkesi ve Ayırımcılık Yasağı”, Çalışma ve Toplum Dergisi, C.4, S. 11, s. 63-82.
• Doğan Yenisey, Kübra: “Eşit Davranma İlkesinin Uygulanmasında Metodoloji ve Orantılılık”, Legal İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi 2005/7, s. 973-1003.
• Doucet, Lorna/Shao, Bo/Wang, Lu/Oldham, Greg R.: “I Know How You Feel, But It Does Not Always Help: Integrating Emotion Recognition, Agreeableness, And Cognitive Ability In A Compensatory Model Of Service Performance”, Journal of Service Management 27, 3 (Ocak 2016), s. 320-338.
• Dzida, Boris/Groh, Naemi: “Diskriminierung nach dem AGG beim Einsatz von Algorithmen im Bewerbungsverfahren”, NJW 2018, s. 1917-1922.
• Engin, Murat/Ozan Özparlak, Başak: “İşe Girişte Yapay Zekâ ve Ayrımcılık”, Hukuk Perspektifinden Yapay Zekâ (ed. Erdem Büyüksağiş), Onikilevha Yayıncılık, İstanbul 2022, s. 227-280.
• Ertürk, Şükran/Gürsel, İlke: “İş Hukuku’nda Eşit Davranma İlkesi”, Prof. Dr. Sarper Süzek’e Armağan, Beta Yayınları, İstanbul 2011, s. 425-458.
• FraiJ, JihaD/László, Várallyai: “A Literature Review: Artificial Intelligence Impact on the Recruitment Process”, International Journal of Engineering and Management Sciences 6, no.1, Martz 2021, s. 108-119.
• Frank, Justus/Maurice, Heine: “Das KI-basierte Arbeitsverhaeltnis”, NZA 2023, s. 935-939.
• Freyler, Carmen: “Robot-Recruiting, Künstliche Intelligenz und das Antidiskriminierungsrecht”, NZA 2020, s. 284-290.
• Friedler, S. A./Wilson, C.: “Potential for Discrimination in Online Targeted Advertising”, Proceedings of Machine Learning Research 81, 2018, s. 1-15.
• Geißler, Karl: § 2 Individualarbeitsrecht, in (Hg. Stefan Kramer), IT-Arbeitsrecht, C.H.Beck Verlag, München 2023. Ginal, Jens: Teil F. Der Beginn des operativen Geschäfts, in Wolgang Weitnauer, Handbuch Venture Capital, 7. Auflage 2022.
• Grünberger, Michael: “Reformbedarf im AGG: Beweislastverteilung beim Einsatz von KI”, ZRP 2021, s. 232-235. Güçlütürk, Osman Gazi: Türk Hukukunda Makine Öğrenmesine Dayalı Yapay Zekada Verinin Hukuka Uygun Şekilde Kullanılması, Galatasaray Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, İstanbul 2021.
• Günther, Jens/Gerigk, Mark/Berger, Markus: “Von Algorithmen und Arbeitnehmern: Die europarechtliche Regulierung von KI im arbeitsrechtlichen Kontext”, NZA 2024, s. 234-240.
• Gürsel, İlke: İşçinin Kişisel Verilerinin Korunması Hakkı, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2016.
• Güzel, Ali/Ugan Çatalkaya, Deniz/Heper, Hande: “İş Hukukunun Yapay Zekâ ile Buluşması: İşverenin Algoritmik Yönetimi”, Hukuk ve Adalet Eleştirel Hukuk Dergisi, C. 15, Özel Sayı, 2023, s. 25-109.
• Herberger, Maximilian: “ “Kütstliche Intelligenz” und Recht”, NJW 2018, s. 2825-2829.
• Hildebrandt, Mireille: “Defining Profiling: A New Type of Knowledge?”, in Profiling the European Citizen (Eds. Mireille Hildebrandt/Serge Gutwirth), Berlin 2008.
• Hoffmann, Michael: “Möglichkeit und Zulässigkeit von Künstlicher Intelligenz und Algorithmen im Recruiting Personalsuche 4.0”, NZA 2022, s. 19-24.
• Holthausen, Joachim: “Einsatz künstlicher Intelligenz im HR-Bereich und Anforderungen an die “schöne neue Arbeitswelt X.0”, Recht der Arbeit, Heft. 6, 2023, 361-370.
• Höpfner, Clemens/Daum, Alexsander: “Der “Robo-Boss” - Künstliche Intelligenz im Arbeitsverhältnis”, ZFA 2021, s. 467-501.
• Jackson, Maya C.: “Artificial Intelligence & Algorithmic Bias Bias: The Issues With Technology Reflecting History & Humans”, Journal of Business & Technology Law, Volume 16, Issue 2, Ağustos 2021, s. 299-316.
• Jordan, Rita: “Nothing personal? Der Personenbezug von Daten in der DSGVO im Licht von künstlicher Intelligenz und Big Data” in Künstliche Intelligenz, Demokratie und Privatheit, Baden Baden 2022, s. 59-76.
• Joos, Daniel: “Einsatz von künstlicher Intelligenz im Personalwesen unter Beachtung der DS-GVO und des BDSG”, NZA 2020, s. 1216-1221.
• Joos, Daniel/Meding, Kristofer: “Künstliche Intelligenz und Datenschutz im Human Resource Management”, CR 2020, s. 834-840.
• Kambur, Emine/Yıldırım, Tülay: “From Traditional to Smart Human Resources Management”, International Journal of Manpower 44, no. 3, Mayıs 2023, s. 422-452.
• Kammerer, Brittany: “Hired by a Robot: The Legal Implications of Artificial Intelligence Video Interviews and Advocating for Greater Protection of Job Applicants”, Iowa Law Review, Vol 107, Issue 2, s. 817-849.
• Kandemir, Murat/Yardımcıoğlu, Didem: “İş Hukukunda Eşitlik İlkesi”, Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. 19, S. 30-31, 2014, s. 1-44.
• Karaboğa, Uğur: İşe Alım Süreçlerinde Yapay Zekâ Teknolojilerinin Kullanımı, İstanbul Medipol Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Yönetimi Tezli Yüksek Lisans Programı, İstanbul 2020.
• Kim, Pauline: “Artificial Intelligence, Big Data, Algorithmic Management, and Labor Law”, SSRN Scholarly Paper, Haziran 2023.
• Koivunen, Sami/Ala-Luopa, Saara/Olsson, Thomas/Haapakorpi, Arja: “The March of Chatbots into Recruitment: Recruiters’ Experiences, Expectations, and Design Opportunities”, Computer Supported Cooperative Work, 31, 3, s. 487-516.
• Kossow, Niklas/Windwehr, Svea/Jenkins, Matthew: “Algorithmic transparency and accountability”, Transparency International (2021), s. 1-23, https://www.jstor.org/stable/resrep30838.
• Lang, Flavia/Reinbach, Hubertus; “Künstliche Intelligenz im Arbeitsrecht”, NZA 2023, s. 1-23.
• Laurim, Vanessa/Arpacı, Selin/Prommegger, Barbara/Krcmar, Helmut: “Computer, Whom Should I Hire? – Acceptance Criteria for Artificial Intelligence in the Recruitment Process”, Proceedings of the Annual Hawaii International Conference on System Sciences, Ocak 2021, s. 5495-5504.
• Lauscher, Anne/Legner, Sarah: “Künstliche Intelligenz und Diskriminierung”, ZfDR 2022, 4, s. 367-390.
• Lewinski, Kai von/Fritz, Raphael de Barros: “Arbeitgeberhaftung nach dem AGG infolge des Einsatzes von Algorithmen bei Personalentscheidungen”, NZA 2018, s. 620-625.
• Lochner, Katharina/Preuss, Achim: “Digitales Recruiting – Die Evolution des Assessments mittels künstlicher Intelligenz”, Gruppe Interaktion Organisation, Zeitschrift für Angewandte Organisationspsycholohie (GIO), Y. 2018, S. 49, s. 193-202.
• Malorny, Friederike: “Datenschutz als Grenze KI-basierter Auswahlentscheidungen im Arbeitsrecht”, RdA 2022, s. 170-178, (Datenschutz).
• Malorny, Friederike: “Auswahlentscheidungen durch künstlich intelligente Systeme Datenschutzrechtliche Grenzen im Arbeitsrecht”, JuS 2022, s. 289-296.
• Manav, A. Eda: “H2000/43, 2000/78, 2006/54 Sayılı AB Direktifleri Çerçevesinde İş Hukukunda Ayrımcılıkla Mücadele ve Türkiye’deki Uygulamalar”, Prof. Dr. M. Polat Soyer’e Armağan Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, Temmuz 2013, s. 731-779.
• Meyer, Uwe: “Künstliche Intelligenz im Personalmanagement und Arbeitsrecht”, Neue Juristische Wochenschrift, no. 26, 2023, s. 1841-1847.
• Mollamahmutoğlu, Hamdi/Astarlı, Muhittin/Baysal, Ulaş: İş Hukuku, Genişletilmiş 6. Bası, Turhan Kitabevi, Ankara 2014.
• Mohanty, Saswat/Behera, Anshuman/Mishra, Sushruta/Alkhayyat, Ahmed/Gupta, Deepak/Sharma, Vandana: “Resumate: A Prototype to Enhance Recruitment Process with NLP based Resume Parsing”, 2023 4th International Conference on Intelligent Engineering and Management (ICIEM), London, United Kingdom, 2023, s. 1-6.
• Mücahit Küçük, Çolpan: “Yapay Zekâ Tarafından Gerçekleştirilen İdari İşlemde Sorumluluk”, BÜHFD, C. 10, S. 1, Ocak 2024, s. 169-215.
• Mücahit Küçük, Çolpan: “Yapay Zekânın Hukuk Sisteminde Kullanılması”, Bilişim Hukuku Dergisi, 2024/1, s. 24-79.
• O’Neil, Cathy: Matematiksel İmha Silahları, Büyük Veri, Eşitsizliği Nasıl Artırıp Demokrasiyi Tehdit Ediyor?, (Çev. Akın Emre Pilgir), Tellekt, İstanbul 2020.
• Ozan Özparlak, Başak: Büyük Veri Çağında Yapay Zekâ Sistemlerinin Çalışma İlişkilerinde Kullanımı: Hukuki Bir Değerlendirme, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul 2021.
• Özgül, Nurullah: “İnsan Haklarının Korunması ve Geliştirilmesinde Yeni Bir Sorun Alanı: Algoritmik Profilleme”, TİHEK Akademik Dergi, Y. 2022, C. 5, S. 9, s. 83-115.
• Peters, Robert: “Robo-Recruiting – Einsatz künstlicher Intelligenz bei der Personalauswahl, TAB beim Deutschen Bundestag”, Themenkurzprofil Nr. 40, April 2020, s. 1-11.
• Schepers, Jannik: Digitalisierte Personalauswahl, Springer Verlag, Wiesbaden, 2024.
• Schneider, Moritz: “Künstliche Intelligenz am Arbeitsplatz”, ARP 2023, s. 194-197.
• Seitz, Claudia: “Grundrechtsschutz und Künstliche Intelligenz Das KI-Gesetz der EU und die KI-Konvention des Europarats”, EuZW 2024, s. 836-846.
• Sevimli, Ahmet: “Veri Koruma Hukuku İlkeleri Işığında Türk Borçlar Kanunu m. 419”, Sicil İş Hukuku Dergisi, S. 24, 2011/IV, s. 122-141.
• Stefano, Valerio: “Negotiating the Algorithm; Automation, Artifical Intelligence and Labour Protection”, Comparative Labor Law & Policy Journal, Vol. 41, No. 1, 2019, s. 1-32.
• Stinson, Catherine: “Algorithms Are Not Neutral”, AI and Ethics 2, no. 4, 2022, 763-770.
• Stöcklin, Fabia: “Robot Recruiting”, Sui Generis Verlag, 2023, 1-11.
• Sur, Melda: “İş İlişkisinde Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı”, Sicil İş Hukuku Dergisi, Sayı. 37, 2017, s. 33-51.
• Süzek, Sarper: “İşverenin Eşit Davranma Borcu”, Sicil İş Hukuku Dergisi, Y.3, S. 12, s. 24-38.
• Süzek, Sarper/Başterzi, Süleyman: İş Hukuku, 24. Baskı, İstanbul 2024.
• Taşkent, Savaş/Kurt, Dilek: “Uluslararası Düzenlemeler Çerçevesinde Türk İş Mevzuatında Kadın İşçinin Korunması”, Çalışma ve Toplum Dergisi, S. 40, 2014/1, s. 29-50.
• Tuncay, A. Can: İş Hukukunda Eşit Davranma İlkesi, Fakülteler Matbaası, İstanbul 1982.
• Tuncay, A. Can: “Çalışma İlişkilerinde Irk ve Etnik Kökene Dayalı Ayrımcılık”, Prof. Dr. Sarper Süzek’e Armağan, Beta Yayınları, İstanbul 2011, s. 727-770.
• Türe, Gökhan: İş Sözleşmesinin Kurulması: İşçinin İşe Alınması, Lykeion Yayınları, Ankara 2021.
• Türe, Gökhan: “Yapay Zekâ ve İş Hukuku: İşyerinde Algoritmik Yönetim”, Dijital İş Hukuku Uygulamaları, (Ed. Prof. Dr. Saim Ocak), Adalet Yayınevi, Ankara 2024, s. 157-206, (Yapay Zekâ).
• Ulucan, Devrim: “Eşitlik İlkesi ve Pozitif Ayrımcılık”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, Temmuz 2013, s. 369-383.
• Ünal, Canan: İş Hukukunda Yaş Ayırımcılığı, Onikilevha Yayıncılık, İstanbul 2018.
• Waas, Bernd: “KI und Arbeitsrecht”, RdA 2022, s. 125-131.
• Waas, Bernd: Künstliche Intelligenz und Arbeitsrecht, Bund Verlag, Frankfurt am Main 2023, (Künstliche Intelligenz und Arbeitsrecht).
• Wang, Xiaomeng/Zhang, Yishi/Zhu, Ruilin: “A Brief Review on Algorithmic Fairness”, Wang et al. Management System Engineering, Volume 1, article number 7, (2022), s. 1-13.
• Witteler, Micheal/Moll, Lucas: “Künstliche Intelligenz am Arbeitsplatz – Datenschutz und Rechte des Betriebsrats”, NZA 2023, s. 327-333.
• Yıldız, Gaye Burcu: İşverenin Eşit İşlem Yapma Borcu, Yetkin Yayınevi, Ankara 2008.
• Yılmaz, İlay/Sözer, Can /Elver, Ecem: “Yapay Zekâ İle İlgili Güncel Düzenlemeler: Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletlerinde Alınan Aksiyonlar Işığında Bir Değerlendirme”, Adalet Dergisi, 2021/1, Sayı: 66, s. 445-469.