Araştırma Makalesi

Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi

Cilt: 28 Sayı: 82 27 Ocak 2026
PDF İndir
TR EN

Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi

Öz

Patlatma işlemleri, hem madencilik hem de inşaat projelerinde temel kazı yöntemlerinden biridir. Açık ocak madenciliğinde genellikle inşaat projelerine kıyasla daha büyük miktarlarda patlayıcı kullanılır, ancak patlayıcı enerjisinin yalnızca %20-30'u kaya kırma işleminde etkili bir şekilde kullanılmaktadır. Enerjinin geri kalan kısmı ise yer sarsıntıları, hava şoku ve daha tehlikeli bir sonuç olan kaya (taş) fırlaması gibi istenmeyen çevresel etkilere yol açar. Kaya fırlaması, binalara zarar verebilecek ve hatta ölümcül kazalara neden olabilecek önemli bir güvenlik riski oluşturmaktadır. Bu çalışma, patlatma sırasında kaya fırlaması oluşumuna katkıda bulunan ana faktörleri incelemekte, özellikle yetersiz dilim kalınlığı seçimi ve eksik sıkılama gibi sorunlara odaklanmaktadır. Ayrıca, kaya kütlesi özellikleri ile kaya fırlaması arasındaki ilişkinin bu risk üzerindeki etkisini değerlendirmektedir. Çeşitli patlatma tasarımları ve jeolojik koşullar incelenerek, kaya kütle özelliklerinin anlaşılmasının ve dikkatli planlanmış patlatma parametrelerinin kaya fırlama riskini en aza indirmedeki önemi vurgulanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Raina AK, Murthy VMSR, Soni AK. Flyrock in surface mine blasting: understanding the basics to develop a predictive regime. Curr Sci 2015;108(4):660-65.
  2. Mishra AK, Mallick DK. Analysis of blasting related accidents with emphasis on flyrock and its mitigation in surface mines. In: Singh PK, Sinha A, editors. Rock Fragmentation by Blasting, London: Taylor and Francis; 2013, p. 555–61.
  3. Verakis HC, Lobb TE. An analysis of blasting accidents in mining operations. In: Proceedings of the 29th Annual Conference on Explosives and Blasting Technique, Vol. 2. Cleveland, OH: International Society of Explosives Engineers; 2003, p. 119-29.
  4. Bajpayee TS, Rehak TR, Mowrey GL, Ingram DK. Blasting injuries in surface mining with emphasis on flyrock and blast area security. J Saf Res 2004;35(1):47–57.
  5. Siskind DE, Kopp JW. Blasting accidents in mines: a 16-year summary. In: Proceedings of the 21st Annual Conference on Explosives and Blasting Technique. Cleveland, OH: International Society of Explosives Engineers; 1995, p. 224-39.
  6. Bajpayee TS, Harry C, Verakis TE, Lobb TE. An Analysis and Prevention of Flyrock Accidents in Surface Blasting Operations. Cleveland, OH: International Society of Explosives Engineers; 2004.
  7. Richards AB, Moore AJ. Kalgoorlie Gold Mines Predictive Model. WA, Australia: Terrock Consulting Engineers; 2005.
  8. Bhandari S. Engineering rock blasting operations. Rotterdam: A.A. Balkema; 1997.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Kaya Mühendisliği Yapılarında Delme ve Patlatma

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

27 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

26 Kasım 2024

Kabul Tarihi

5 Mart 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 28 Sayı: 82

Kaynak Göster

APA
Öngen, T. (2026). Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 28(82), 8-14. https://doi.org/10.21205/deufmd.2026288202
AMA
1.Öngen T. Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi. DEUFMD. 2026;28(82):8-14. doi:10.21205/deufmd.2026288202
Chicago
Öngen, Tuğçe. 2026. “Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 28 (82): 8-14. https://doi.org/10.21205/deufmd.2026288202.
EndNote
Öngen T (01 Ocak 2026) Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 28 82 8–14.
IEEE
[1]T. Öngen, “Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi”, DEUFMD, c. 28, sy 82, ss. 8–14, Oca. 2026, doi: 10.21205/deufmd.2026288202.
ISNAD
Öngen, Tuğçe. “Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi 28/82 (01 Ocak 2026): 8-14. https://doi.org/10.21205/deufmd.2026288202.
JAMA
1.Öngen T. Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi. DEUFMD. 2026;28:8–14.
MLA
Öngen, Tuğçe. “Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi”. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, c. 28, sy 82, Ocak 2026, ss. 8-14, doi:10.21205/deufmd.2026288202.
Vancouver
1.Tuğçe Öngen. Farklı Kaya Kütle Özelliklerine Sahip Sahalarda Patlatma Kaynaklı Kaya Fırlamasının Değerlendirilmesi. DEUFMD. 01 Ocak 2026;28(82):8-14. doi:10.21205/deufmd.2026288202

Cited By

Bu dergi, Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY-NC 4.0) altında lisanslanmıştır.

download?token=eyJhdXRoX3JvbGVzIjpbXSwiZW5kcG9pbnQiOiJmaWxlIiwicGF0aCI6IjliNTAvMDBjMi8xZmIxLzY5MjZmZDIyOGE1NzgyLjA3MzU5MTk2LnBuZyIsImV4cCI6MTc2NDE2OTE1Nywibm9uY2UiOiJhZDRmNjNlNzdhOWYwOWQ4YTNjNGVmNGIxOTFlZWViNyJ9.4Dxgc9mc-p4Tyti8NTU5pxEfGUWeuJud1fPWxu2mUy8