TÜRKİYE’NİN İNSANİ GELİŞME ENDEKSİ: İNSANİ GÜVENLİK PERSPEKTİFİNDEN BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu makale, Türkiye’nin 1990-2022 yılları arasındaki insani gelişme endeksi ve eşitsizliğe uyarlanmış insani gelişme endeksi (EU-İGE) skorlarını değerlendirerek, insani güvenlik perspektifinden bir analiz sunmaktadır. Türkiye’nin insani gelişme endeksi değeri, eğitim, sağlık ve gelir düzeylerindeki gelişmelerle yıllar içinde istikrarlı bir artış göstermiştir. Ancak, eşitsizliğe uyarlanmış değerler incelendiğinde, toplumsal kesimler arasındaki farkların bu ilerlemeyi sınırladığı gözlemlenmektedir. Çalışmada, Türkiye’nin küresel insani gelişme endeks ortalaması ile kıyaslanması yapılarak, ülkenin insani kalkınma açısından güçlü ve zayıf yönleri tespit edilmiştir. Türkiye’nin küresel ortalama ile arasındaki fark, sağlık hizmetlerine erişim, eğitimin yaygınlığı ve ekonomik sürdürülebilirlik gibi faktörler temelinde değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, insani güvenliğin alt unsurları olan ekonomik güvenlik, gıda güvenliği, sağlık güvenliği, çevresel güvenlik, bireysel güvenlik, toplumsal güvenlik ve siyasi güvenlik unsurları ele alınarak, insani gelişme endeksi ve eşitliğe uyarlanmış insani gelişme endeksi göstergeleriyle ilişkisi irdelenmiştir. Sonuç olarak, Türkiye’nin insani gelişme endeksi skorunda kaydettiği ilerlemeye rağmen, eşitsizliklerin devam ettiği ve belirli insani güvenlik alanlarında kırılganlıkların sürdüğü ortaya konulmaktadır. Bu kapsamda, çalışmada eşitsizliklerin azaltılması, sosyal politikaların güçlendirilmesi ve insani güvenliği artırmaya yönelik öneriler sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• İnsani Gelişme Endeksi
• İnsani Güvenlik
• Kalkınma ve Güvenlik İlişkisi
• Güvenlik

TÜRKİYE’S HUMAN DEVELOPMENT INDEX: AN ASSESSMENT FROM A HUMAN SECURİTY PERSPECTİVE

Öz

This article presents an analysis from a human security perspective by evaluating Türkiye’s human development calendar and inequality-adjusted human database (EU-HDI) scores between 1990-2022. Türkiye’s human development indicator was shown in a show over the years with developments in education, health and income levels. However, it is observed that the inequality-adjusted values are inaccurate, and the differences between social segments limit this progress. In the study, Türkiye’s global people were compared with developed indices, and the country’s strengths and weaknesses in terms of human development were determined. The difference between Türkiye and the global average is evaluated based on factors such as access to health services, prevalence of education and economic sustainability. In this context, the sub-elements of human security, namely economic security, food security, health security, power security, individual security, social security and political security, were addressed and associated with relations with human development indicators adapted to human development and equality. As a result, despite the progress made in Türkiye’s human development score, it is revealed that inequality continues and certain human security vulnerabilities have emerged. Suggestions are presented for reducing this potential, vulnerabilities, distributing social resources and increasing human resilience.

Anahtar Kelimeler

• Human Development Index
• Human Security
• Development and Security Relationship
• Security

Kaynakça

1. Barro, R. J., & Lee, J. W. (2013). A new data set of educational attainment in the world, 1950–2010. Journal of Development Economics, 104, 184-198. https://doi.org/10.1016/j.jdeveco.2012.10.001
2. Booth, K. (1991). Security and emancipation. Review of International Studies, 17(4), 313–326.
3. Bull, H. (2002). The anarchical society: A study of order in world politics. Columbia University Press.
4. Buzan, B., Wæver, O., & de Wilde, J. (1998). Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner.
5. Clark, D. A. (2017). The human development paradigm: A critical history. Oxford University Press.
6. Commission on Human Security. (2003). Human security now.
7. Çelik, A. (2024). İnsani güvenlik: İç güvenlikte yeni bir perspektif. Gazikitabevi.
8. Gasper, D. (2014). Human security: From definitions to investigating a discourse. M. Martin & T. Owen (Eds.), Routledge handbook of human security içinde (ss. 28-42). Routledge.

9. Gürses, D. (2009). İnsani gelişme ve Türkiye. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 12(21), 339-350.
10. Hanushek, E. A., & Woessmann, L. (2012). Do better schools lead to more growth? Journal of Economic Growth, 17(4), 267-321.
11. Haq, M. ul. (1995). Reflections on human development. Oxford University Press.
12. Kavsıracı, O. (2019). Türkiye'nin iç güvenlik algısı ve politikaları (1980- 1990). OPUS–Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 14(20), 2074-2097. https://doi.org/10.26466/opus.605112
13. Kavsıracı, O. (2020). Klasik realizm-güvenlik ilişkisi çerçevesinde Türkiye’nin iç güvenlik politikaları (1923-1960). Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 18(Cumhuriyet Armağan Sayısı), 117-128.
14. Kavsıracı, O., & Demirbaş, M. (2020). İstihbarat faaliyetlerinin devlet güvenliği açısından incelenmesi. Anadolu Strateji Dergisi, 1(1), 49-64.
15. King, G., & Murray, C. J. (2002). Rethinking human security. Political Science Quarterly, 116(4), 585-610.
16. Klugman, J. (2011). Human development report 2011: Sustainability and equity: A better future for all. UNDP.
17. Murray, C. J., & Frenk, J. (2000). A framework for assessing the performance of health systems. Bulletin of the World Health Organization, 78(6), 717-731.
18. OECD. (2022). Education at a glance 2021. OECD Publishing.
19. Sen, A. (1999). Development as freedom. Oxford University Press.
20. Tickner, J. A. (1992). Gender in international relations: Feminist perspectives on achieving global security. Columbia University Press.
21. UNDP. (1990). Human development report 1990. Oxford University Press.
22. UNDP. (1994). Human development report 1994. Oxford University Press.
23. UNDP. (2001). Human Development Report 2015. Oxford University Press.
24. UNDP. (2010). Human development report 2010. Oxford University Press.
25. UNDP. (2018). Human development report 2018. Oxford University Press.
26. UNDP. (2019). Human development report 2019. Oxford University Press.
27. UNDP. (2020). Human development report 2020. Oxford University Press.
28. UNDP. (2022). Human development report 2021/22. Oxford University Press.
29. UNDP. (2024). Human development report 2023/24. Oxford University Press.
30. Wallerstein, I. (2004). World-systems analysis: An introduction. Duke University Press.
31. Wendt, A. (1999). Social theory of international politics. Cambridge University Press.
32. World Bank. (2023). World development indicators 2023. World Bank Publications.
33. Yiğiteli, N., & Şanlı, D. (2020). Türkiye’de illere göre insani gelişme endekslerinin hesaplanması: 2009-2018 kapsamlı bir panel veri seti. Journal of Economy Culture and Society, (61), 1-40. https://doi.org/10.26650/JECS2020-0033