NİCHOLSON’UN DÎVÂN-I KEBÎR TENKİTLİ NEŞRİ- ÇEVİRİSİ VE MEVLÂNÂ’YA AİT OLMAYAN MANZUMELERİN TESPİTİ

Öz

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî’nin Dîvân-ı Kebîr’inden yapılan ilk Farsça tenkitli neşir ve İngilizce tercüme seçkisi doğubilimci İngiliz müsteşrik Reynold A. Nicholson’a (ö. 1945) aittir. Nicholson, bu seçkisinin adını “Selected Poems From The Dīvāni Shamsi Tabrīz” koymuştur. Nicholson, neşrettiği klasik eserler ve özellikle Mevlânâ’nın Dîvân-ı Kebîr ve Mesnevî adlı eserlerinin çevirileriyle ve tenkitli neşriyle ün kazanmıştır. Bu yazının konusu olan bu çalışma Nicholson’ın yedi ayrı Dîvân-ı Kebîr nüshasından dikkatle seçerek oluşturduğu bir Dîvân-ı Kebîr seçkisidir. Bu seçki iki ayrı dilli, İngilizce ve Farsça olarak hazırlanmıştır. Nicholson’ın bu seçkisinin ilk baskısı 1898 yılında yapılmıştır ve çeşitli baskıları mevcuttur. Bu çalışmanın amacı, Batı dünyasında büyük yankı oluşturan ve Klasik Doğu dilleri alanında üstün başarı gösteren müsteşrik Nicholson’un Mevlânâ’ya ait Dîvân-ı Kebîr’inden yapmış olduğu ilk edisyon kritik baskısını tanıtmak ve çevirilerini incelemektir. Nicholson bu seçkisinde, Dîvân-ı Kebîr’den kırk sekiz gazeli iki dilli ve karşılaştırmalı olarak okuyucu ile buluşturmuştur. Çalışmada bu seçkide bulunan kırk sekiz gazelin ilk mısrası, araştırmacılara belli yönlerden fikir vermesi açısından Nicholson ve Furûzânfer neşirleri yanı sıra Abdülbaki Gölpınarlı tercümesindeki cilt, sayfa ve gazel numaraları ile sunulmuştur. Nicholson’ın bu seçkisinde olup Furûzânfer’in neşrinde yer almayan altı şiir tespit edilmiş olup bu şiirlere de çalışmada yer verilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Selected Poems From The Dīvāni Shamsi Tabrīz
• Dîvân-ı Kebîr
• Mevlânâ
• Reynold A. Nicholson.

NICHOLSON'S DIVAN-I KABIR CRITICAL EDITION- TRANSLATION AND IDENTIFICATION OF POEMS NOT ATTRIBUTED TO MAWLÂNÂ

Öz

The first critical Persian edition and English translation selection from Mawlânâ Jalâl Al‐Dîn Rûmî’s Divan-i Kabir is attributed to the Orientalist British scholar Nicholson (d. 1945). He titled this selection "Selected Poems From The Dīvān-i Shamsi Tabrīz". Nicholson gained fame for his translations and critical editions of classical works, particularly Mawlânâ’s Divan-i Kabir and Mathnawi. The subject of this article, is a selection of the work carefully compiled by Nicholson from seven separate manuscripts. This selection is prepared in two languages, English and Persian. The first edition of Nicholson's selection was published in 1898, and various reprints have been made since. The purpose of this study is to introduce and analyze the first critical edition of the work made by Nicholson, an orientalist who made a significant impact on the Western world and achieved remarkable success in classical eastern languages and to examine his translations. In this selection, he presents forty-eight ghazals from the work in a bilingual and comparative manner. The first verse of these forty-eight ghazals is presented in the along with the edition numbers and ghazal numbers from Nicholson’s and Forūzānfar’s editions, as well as from Abdülbaki Gölpınarlı’s translation, to provide researchers with insights from various perspectives. Additionally, six poems that appear in Nicholson’s selection but not in Forūzānfar’s edition have been identified and included in this study.

Anahtar Kelimeler

• Selected Poems From The Dīvāni Shamsi Tabrīz
• Divan-i Kabir
• Mawlânâ

Kaynakça

1. Alp, F. (1997). Dȋvân-ı Kebȋr nüshaları (tasvir-mukayese-indeks). (YÖK Tez Merkezi, ‎Yayınlanmamış Yüksek Lisans). Selçuk Üniversitesi. ‎
2. Arpaguş, S. (2005). “Mevlânâ Celâleddȋn Rûmî’nin eserleri üzerine yapılan İngilizce ‎çalışmalar”. Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 6(14), (Mevlânâ özel ‎sayısı), 775-804.‎
3. Can, Ş. (2009). Mevlâna hayatı, şahsiyeti, fikirleri. Ötüken Neşriyat.‎
4. Cehremî, İ. H., Bahtiyârî & Ş. Rezmcû (1399/2020). “Berresî-i tashîh ve tercüme-i ebyâtî ez ‎Mevlevî der tercümehâyȋ-i Nicholson ve Arberi”. Pânzdehomîn Humâyiş-i Beynelmilelî ‎Encümen-i Tervîc-i Zebân ve Edeb-i Fârsî, 1-17.‎
5. Derin, S. (2007). “Reynold Alleyne Nicholson”. İçinde TDV İslâm Ansiklopedisi (C. 33, ss. ‎‎76-77). TDV Yayınları.‎
6. Dirayeti, M. (1391/1971). Fihristegân-i nushehâ-i hattî-i Îrân I-XLV. Kütüphaneyȋ-i Millȋ.‎
7. Güleç, İ. (2006/1). “R. A. Nicholson’un Mesnevî tercüme ve şerhi üzerine”. Dîvân İlmî ‎Araştırmalar, (20), 227-240.‎
8. Hidâyet, R., t.y., Tezkire-i Riyâzu’l-ârifîn. Be kuşiş-i Seyyid Rızâ Vâhidî ve Sohrâb Zâr’î. y.y.‎

9. https://www.google.com.tr/books/edition/Nihshabd_Noopur_Rumi_Ki_100_Gazalein/(Erişim ‎Tarihi: 07.02.2025).‎
10. https://www.google.com.tr/books/edition/The_Asiatic_Journal (Erişim Tarihi: 07.02.2025).‎
11. https://www.thebritishacademy.ac.uk/documents/5108/31p399.pdf (Erişim Tarihi: ‎‎16.01.2025).‎
12. Karaismailoğlu, A. & Levent Menteşe G. (2022). “Dîvân-ı Kebîr seçkisi Semsu'l-Hakâyik”. ‎Doğu Araştırmaları, 2(26), 75-90.‎
13. Karaismailoğlu, A. (2007). “R. A. Nicholson’un Mesnevî neşri ve yeni Mesnevî neşirleri”. ‎Mevlânâ Araştırmaları. İçinde A. Karaismailoğlu (Ed.). (C. I, ss. 21-33). Akçağ ‎Yayınları.‎
14. Köprülü, F. (1984). Türk edebiyatında ilk mutasavvıflar. Diyanet İşleri Başkanlığı.‎
15. Küçük, S. (2011). Mevlânâ ile bir ömür Şefik Can. Sufi Kitap Yayınları.‎
16. Levent Menteşe, G. (2024). Dîvân-ı Kebîr’in yazma nüshaları ve Türkçe tercümeleri. (YÖK ‎Tez Merkezi, Yayınlanmamış Doktora). Hacı Bayram Veli Üniversitesi.‎
17. Lewis, F. (2010). Mevlânâ geçmiş ve şimdi, doğu ve batı (Çev. G. Ç. Güven ve H. Koyukan). ‎Kabalcı Yayınevi.‎
18. Mevlânâ Celâleddîn (1281/1864). Şemsu’l-Hakâyik (Nşr. R. Hidâyet). y.y.‎
19. ‎______ (1898). Selected poems from The Divani Shamsi Tabriz (Çev. R. A. Nicholson). ‎University Press.‎
20. ‎______‎‏ ‏‎(1336-1346/1957-1966). Külliyât-ı Şems yâ Dîvân-i Kebîr I-X. (Nşr. B. Furûzânfer). ‎Emȋr-i Kebȋr.‎
21. ‎______ (1968). Mystical poems 1. (1-200) (Çev. A. J. Arberry). University Of Chicago Press.‎
22. ‎______‎‏ ‏‎(1978). İslâm Sûfîleri (The Mystics of Islam) (Çev. M. Dağ, K. Işı, R. Fığlalı, A. Şener, ‎R. Ayas & İ. Kayaoğlu). Kültür Bakanlığı Yayınları.‎
23. ‎______ (1989-1990). Divan-ı Kebir’den seçme şiirler I-III (Çev. M. B. Beytur). MEB.‎
24. ‎______‎‏ ‏‎(1991). Mystical poems of Rumi, 2. (201-400) Haz. Ehsan Yarshater (Çev. A. J. ‎Arberry). University Of Chicago Press.‎
25. ‎______ (1992). Where two oceans meet (Çev. James Cowan), Rockport, Ma: Element. Inc. ‎https://archive.org/details/where-two-oceans-meet/page/30/mode/2up (Erişim Tarihi: ‎‎10.01.2025).‎
26. ‎______ (1997), The Essential Rumi (Çev. C. Barks, J. Moyne, A. J. Arberry & R. A. Nıcholson). ‎Castle Books. ‎
27. ‎______ (2000), Dîvân-ı Kebîr I-VII (Çev. A. Gölpınarlı). Kültür Bakanlığı Yayınları.‎
28. ‎______ (1393/2014). Mesnevî-i Ma’nevî I-IV. (Âhirîn Tashîh-i R. A. Nicholson, terceme ve ‎tahkîk: Hasan-i Lâhûtî). İntişârât-i Dânişgâh-i Tahrân.‎
29. ‎______ Külliyât-ı Şems-i Tebrîzî. https://www.google.com.tr/books/edition (Erişim Tarihi: ‎‎07.02.2025).‎
30. Muştâkmihr, R. (2022). “Sems-i Tebrizî Dîvân’ının tenkitlı neşirleri ve baskıları hakkında ‎tenkitli bir inceleme” (Çev. G. L. Menteşe). Mevlânâ Araştırmaları. İçinde A. ‎Karaismailoğlu (Ed.). (C. VIII, ss. 137-162). Akçağ Yayınları.‎
31. Nıcholson, R. (1389/2010). “Edvârd Brâvn”, portâl-i câme’-i ulûm-i insânî”, Cihân-i Kitâb. ‎Sâl-i Pânzdehom, Şomâre: (8-9), 4-6.‎
32. ‎______ (2008). Reynold A. Nicholson’ın tenkitli neşrinin 1., 3. ve 5. ciltlerdeki ön sözlerin ‎çevirileri. “The Mathnawî of Jalâlu’ddîn Rûmî’”ye (Ön söz / yazan; çev. E. Yıldız). ‎Mevlânâ Araştırmaları. İçinde A. Karaismailoğlu (Ed.). (C. II, ss. 249-279). Akçağ ‎Yayınları.‎
33. Şafak. Y. (2009). “Mevlânâ’ya atfedilen “Yine Gel…” rubâîsine dair”. Tasavvuf İlmi ve ‎Akademik Araştırma Dergisi, (24), 75-80.‎
34. Şimşekler, N. (2007). “Mevlâna'nın eserleri ile ilgili yabancı dilde yapılan çalışmalar (1973-‎‎2005)”. Mevlânâ Araştırmaları. İçinde A. Karaismailoğlu (Ed.). (C. I, ss. 179-211). ‎Akçağ Yayınları.‎
35. Temizel, A. (2017). “Bediu’z-Zaman Furûzanfer’den F. Nafiz Uzluk’a Farsça bir mektup”. ‎Uzluk Ailesi Armağanı, 159-182.‎
36. Veled, S. (1941). Dîvân-ı Sultan Veled (Nşr. F. N. Uzluk). Uzluk Basımevi. ‎
37. Wickens, G. Michael; Cole, Juan; Ekbal, Kamran. ‎https://www.iranicaonline.org/articles/browne-edward-granville (Erişim Tarihi: ‎‎31.01.2025).