MOLLA MUHAMMED BAKIR BALEKÎ’YE (KÜRDİSTANÎ) GÖRE YÜKLEMLİ ÖNERMELER

Öz

Molla Muhammed Bakır b. eş-Şeyh Hüseyin İran’da yaşamış kendini ilme ve irşada adamış bir alimdir. Yirminci yüzyılda yaşamış olan Molla Muhammed Bakır Teftâzânî’nin Tehzîbü’l-mantık eserine el-Mantık’ul-mehdevî adında bir şerh yazmıştır. Bu makale Teftâzânî ve Molla Muhammed Bakır’ın yüklemli önermelerle ilgili görüşlerini incelemektedir. Her iki düşünürün aralarındaki benzerlikler ve farklılıkları ortaya çıkarmaya gayret ettik. Teftâzânî, yüklemli önermeleri genellikle genel bir çerçevede ele alırken, Molla Muhammed Bakır zaman, varlık ve olumsuzluk gibi unsurlarıyla daha ayrıntılı bir şekilde incelemiştir. Özellikle zamanın önermeler üzerindeki etkisini vurgulamış ve zihinsel ile gerçek önermeler arasında yaptığı ayrımlarla mantıksal analizi daha geniş bir alana yaymıştır. Bu çalışmada her iki düşünürün yüklemli önermeleri ele alış biçimleri ve metodolojik yaklaşımları karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Ayrıca, Teftâzânî’nin klasik mantık anlayışını Molla Muhammed Bakır’ın ayrıntılı analizleriyle birlikte ele alarak İslam düşünce geleneğinde mantıksal düşüncenin sürekliliğini ve gelişimini göstermeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Teftâzânî
• Molla Bakır
• Önerme
• Konu
• Yüklem

PREDİCATİVE PROPOSİTİONS ACCORDİNG TO MOLLA MUHAMMAD BAKIR BALEKÎ (KURDİSTANÎ)

Öz

Molla Muḥammad Bāqir b. al-Shaykh Ḥusayn was a scholar from Iran who devoted his life to learning and spiritual guidance. Living in the twentieth century, Molla Muḥammad Bāqir authored a commentary titled al-Manṭiq al-Mahdavī on al-Taftāzānī’s Tahdhīb al-Manṭiq. This article examines the views of al-Taftāzānī and Molla Muḥammad Bāqir concerning categorical propositions. The study seeks to identify the similarities and differences between the two thinkers. While al-Taftāzānī generally discussed categorical propositions within a broad logical framework, Molla Muḥammad Bāqir analyzed them in greater detail, taking into account elements such as time, existence, and negation. In particular, he emphasized the influence of temporal aspects on propositions and expanded logical analysis by distinguishing between mental and external propositions. This study comparatively explores the ways in which both thinkers approached categorical propositions and their respective methodological perspectives. Furthermore, by examining al-Taftāzānī’s classical logical framework alongside Molla Muḥammad Bāqir’s analytical elaborations, the article aims to demonstrate the continuity and development of logical thought within the Islamic intellectual tradition.

Anahtar Kelimeler

• Teftâzânî
• Molla Bakır
• Proposition
• Subject
• Predicate

Kaynakça

1. Aristoteles. (1996). Organon II önerme (Çev. H. R. Atademir). MEB.
2. Bakır, M. M. (t.y.). Hakîkatü’l-beşer. El-Merkezü es-Sakafiyyu Pir Ömer.
3. Bakır, M. M. (1383). El-mantık’ul-mehdevî. İntişaratu-u Kurdistân.
4. Bakır, M. M. (1384). Ta’dîlu Şerî’at ve Tarikat. Kürdistân Yayınları.
5. Bingöl, A. (t.y.). Gelenbevî’nin Mantık Anlayışı. MEB.
6. Daşdemir, Y. (2019). Ma‘dûle Önermelerde Varlıksal İçerik Sorunu: Fahreddin er-Râzî-Kutbüddin et-Tahtânî Tartışması. Nazariyat İslam Felsefe ve Bilim Tarihi Araştırmaları Dergisi (Journal for the History of Islamic Philosophy and Sciences), 5(2), 77-111. https://doi.org/10.12658/Nazariyat.5.2.M0075
7. Emiroğlu, İ. (2014). Klasik Mantığa Giriş. Elis yayınları.
8. Fârâbî (thk. Refik el-Acem). (1986). Kitabu’l-İbare, (El Mantık inde’l- Fârâbî-I içinde). Daru’l Meşrik.

9. Gelenbevî. (1306). Burhan. Sahafiye-i Osmaniye Matbaası.
10. Hasırcı, N. (2015). Klasik Mantık El Kitabı. Araştırma Yayınları.
11. İmamoğlu, H. (2019). Prof. Dr. Necati Öner’e Göre Klasik Mantıkta Kavram ve Önerme. Temâşâ Felsefe Dergisi, 11, 10-30.
12. İbn Sînâ. (2006). Yorum Üzerine (Ömer Türker, Çev.). Litera Yayıncılık.
13. İbnü’l Karadâğî & Molla Abdurrahman el- Bincuyunî (thk. Müştak Salih Hiseyin el-Meşailî Ebu Yakup-ül Irakî).(2017). Hâşiye Molla Abdurrahman el-Bincuyuni ve İbnü’l Karadâğî alâ Burhan-ı Gelenbevî fi’l ilm-il Mantık. Darul İbn-ul Hazm ve Mektebet-ul Emir.
14. el-Kâtibî. (1998). Er-Risâletü’s-Şemsiyye fi’l-Kavâidi’l- Mantıkıyye. Arap Kültür Merkezi.
15. Öner, N. (2013). Klasik Mantık (12. bs). Divan Kitap.
16. er-Râzî. (1426). Tahrîru’l-Kavâidi’-Mantıkıyye fî Şerhi Risâleti’ş-Şemsiyye. Menşûrâtu Bîdâr.
17. Teftâzânî. (1912). Tehzîbü’l-mantık ve’l-kelâm (Abdulkadir Maruf el Kurdî es Senendecî, Çev.). Saadet Matbası.