WOODEN CEİLİNG DECORATİONS OF THE BİRGİ ÇAKIRAĞA MANSİON IN ÖDEMİŞ DİSTRİCT

Öz

Traditional residential architecture is a type of house that resulted from the blending of the Turks' pre-Anatolian dwelling traditions with the deep-rooted architectural history of Anatolia. Shaped by the climate and geographical conditions, these houses were also built using local materials. In traditional civil architecture, wood, stone, and adobe were used as the primary building materials. In civil architecture, wood is a characteristic material not only as a building material but also as a complementary element and in ornamentation. Among the complementary elements related to the architecture, seamless, smooth, and large-scale surfaces are provided by the ceilings. In traditional houses, ceilings are the architectural elements where the most elaborate ornamentation is seen, due to these characteristics. This study examines the ceilings of the Çakırağa Mansion, which houses many examples of late Ottoman woodcarving. The ceilings studied are analyzed in terms of their construction and decorative features. The motifs, patterns, and depictions used in the decoration of the ceilings were created through various application techniques such as latticework, inlay work, penwork, imitation wood carving, and engraving. Furthermore, the ceiling decorations of the three-story mansion appear to be arranged in a hierarchical order according to the intended use of each floor. Ceilings, among the most ornate interior elements in late Ottoman civil architecture, demonstrate the use of wood not only for its load-bearing function but also for decorative purposes.

Anahtar Kelimeler

• Tradional residential architecture
• Çakırağa Mansion
• Wooden ceilings

Proje Numarası

SDK-2023-10596

ÖDEMİŞ İLÇESİ’NDEKİ BİRGİ ÇAKIRAĞA KONAĞI’NIN AHŞAP TAVAN SÜSLEMELERİ

Öz

Geleneksel konut mimarisi Türkler’in Anadolu öncesi barınma gelenekleriyle Anadolu’nun köklü mimari geçmişinin harmanlanması sonucunda oluşan ev tipidir. İklim ve coğrafi koşullar neticesinde şekillenen bu evler, aynı zamanda yerel malzemeler kullanılarak inşa edilmiştir. Geleneksel sivil mimaride ahşap, taş ve kerpiç temel yapı malzemesi olarak kullanılmıştır. Ahşap malzeme sivil mimaride yapı malzemesi dışında tamamlayıcı elemanlar ve süslemedeki kullanımıyla karakteristik bir özelliğe sahiptir. Mimariye bağlı tamamlayıcı elemanlar arasında kesintisiz, düzgün ve büyük boyutlu yüzeyler tavanlarla sağlanmıştır. Geleneksel konutlarda tavanlar bu özellikleri nedeniyle geleneksel konutlarda en yoğun süsleme uygulamalarının görüldüğü mimari elemanlardır. Bu çalışmada Osmanlı geç dönemi ahşap sanatının birçok uygulamasını barındıran Çakırağa Konağı’na ait tavanlar incelenmiştir. Çalışmaya konu olan tavanlar yapım ve süsleme özellikleri bakımından ele alınmıştır. Tavanların süslenmesinde yer alan motif, desen ve tasvirler; çıtakâri, çakma, kalem işi, taklit kündekâri ve oyma gibi farklı uygulama teknikleri aracılığıyla oluşturulmuştur. Ayrıca üç katlı konağın tavan süslemeleri, katların kullanım amacına uygun hiyerarşik bir düzen içinde süslendiği görülmektedir. Osmanlı geç dönemi sivil mimarisinde en gösterişli iç mekân elemanları arasında yer alan tavanlar, ahşabın taşıyıcı işlevinin ötesinde süsleme amaçlı kullanımını da ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel konut mimarisi
• Çakırağa Konağı
• Ahşap tavanlar

Destekleyen Kurum

Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Koordinasyon Birimi (BAP)

Proje Numarası

SDK-2023-10596

Kaynakça

1. Akdemir M. Z. (1997). Batı Karadeniz bölgesi yerleşmelerinde geleneksel konut kültürüne bağlı biçimsel ve yapısal kurgu özelliklerine ait ölçütler. (YÖK Tez Merkezi, Doktora). Yıldız Teknik Üniversitesi.
2. Akok M. (1951). Ankara’nın eski evleri. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
3. Aktuğ E. C. (2016). Büyük Menderes Havzası Osmanlı Dönemi geleneksel konut mimarisinde ahşap kullanımı. (YÖK Tez Merkezi, Doktora). Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi.
4. Arık R. (1988). Batılılaşma dönemi Anadolu tasvir sanatı. Brinci Baskı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
5. Avunduk A. M. (1996). Mimar Sinan’ın İstanbul’daki camilerinde ağaç sanatı. (YÖK Tez Merkezi, Doktora). İstanbul Üniversitesi.
6. Barışta H. Ö. (2009). Osmanlı İmparatorluğu Dönemi İstanbul cami ve türbelerinden ağaç işleri. Birinci Baskı, Atatürk Kültür Merkezi Yayınları, Ankara.
7. Bertram C. (2008). Imagining the Turkish House collective vision of home. The University of Texas Press.
8. Bulut M. (2020). Osmanlı ahşap kapı ve pencere kanatlarındaki kompozisyonlar ve altın üçgenler. Sanat Tarihi Yıllığı Dergisi, 29, 45-61.

9. Beyazıt M. (2009). Yok olan kültür varlıklarımızdan Denizli’deki Kurşunluoğlu Konağı. Türk Tarih Kurumu Belleten Dergisi, 73(268), 681-694.
10. Bozer R. (1988). Kula evleri. Birinci Baskı, Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, Ankara.
11. Bozer R. (1999). Amasya ve çevresinde Erken Osmanlı Dönemine ait üç ahşap kapı. Yeni Türkiye Yayınları Dergisi, 11, 285-293.
12. Daş E. (2016). Ödemiş Ulu Cami. Sanat Tarihi Dergisi, 25, 157-175.
13. Doğanay A. (2013). İslam sanatının teşekkülü. Diyanet Aylık Dergi, 8(275), 6-9.
14. Dönmez E. N. (2010). Osmanlı Dönemi’nde ahşap sanatı. Şan Ofset Matbaacılık.
15. Eldem S. H. (1954). Türk Evi plan tipleri. Birinci Baskı, Pulhan Matbaası, İstanbul.
16. Ersoy A. (1993). XV. Yüzyıl Osmanlı ağaç işçiliği. Marmara Üniversitesi Yayınları, İstanbul.
17. Gayberi İ. Ş. ve Dalkılıç N. (2021). Geleneksel Urfa evlerinin ahşap tavan yapım teknikleri ve süslemeleri. Dicle Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 10 (2), 133-146.
18. Karpuz H. (2011). Türk Evi. Türk Yurdu Dergisi, 31(90), 55-63.
19. Kiel M. (2001). Birgi tarihi, tarihi coğrafyası ve Türk dönemi anıtları. Ünal H. R. (Ed.). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
20. Kuban D. (1995). Türk ’’hayat’’lı evi. Mısırlı Matbaacılık, İstanbul.
21. Kuban D. (2017). Türk ahşap konut mimarisi 17.-19. yüzyıllar. İkinci Baskı, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
22. Kuyulu İ. (2001). Birgi tarihi, tarihi coğrafyası ve Türk dönemi anıtları. Ünal H. R. (Ed.). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara.
23. Merçil E. (1991). Anadolu beylikleri. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, 3, 138-139.
24. Öney G. (1969). Anadolu Selçuklularında heykel, figürlü kabartma ve kaynakları hakkında notlar. Selçuklu Sanatı Arastırmaları, I, 1, 187-191.
25. Öney G. (1992). Anadolu Selçuklu Mimari Süslemesi ve El Sanatları. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, Ankara. Sertyüz N. (2022). Anadolu Türk Evi’nde ahşap üzeri kalem işi bezeme. (YÖK Tez Merkezi, Doktora). Selçuk Üniversitesi, Konya.
26. Tatar Y. E. ve Esenbuğa N. (2022). İzmir ili Ödemiş ilçesi sığırcılık işletmelerinin sürü yönetim tekniklerinin incelenmesi. Palandöken Journal Of Animal Science Technology And Economics, 1, 16-24.
27. Top M. ve Özbek G. (2019). Osmanlı batılılaşma dönemine ait Ödemiş’te bulunan duvar resimli iki cami. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 46, 227-260.
28. Uşma G. (2021). Anadolu’daki geleneksel türk evlerinin plan, cephe ve süsleme özellikleri bağlamında incelenmesi. Arts Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi, 6, 227-259.
29. Ünal Ç. ve Yücel B. (2018). Kırsal turizmin geliştirilmesi ve yönetilmesinde yerel halkın algı ve tutumları. Ödemiş/Birgi örneği. Doğu Coğrafya Dergisi, 23, 113-130.
30. Yakut A. B. (2019). Terk edilmekte olan kırsal mimari miras: Ödemiş–Karadoğan köyü. Sanat Tarihi Dergisi, 28(1), 119-137.
31. Yıldırım K. ve Hidayetoğlu M. L. (2006). Geleneksel türk evi ahşap tavan süsleme özelliklerinin ve yapım tekniğinin çeşitliliği üzerine bir inceleme. Uluslararası Geleneksel Sanatlar Sempozyumu, 16-18 Kasım 2006, (332-341) İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi.
32. Yıldırım M., Kulaz M. ve Karaca Y. (2021). Tunceli yöresine ait bir grup ahşap eserin değerlendirilmesi, Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 127-138.
33. Yüksel N. ve Yaz Ü. (2016). Geç dönem tarihi Yozgat evlerinde görülen ahşap tavan örnekleri. 21. Yüzyılda Eğitim ve Toplum Dergisi, 5(5), 237-263.