SİYASİ BİR EVLİLİK OLARAK İSMETÜDDİN HATUN’UN SELÂHADDİN-İ EYYÛBÎ İLE EVLENMESİ

Öz

İsmetüddin Hatun binti Üner, önce Zengîler Halep Hükümdarı Nûreddin Mahmud Zengî (541/1147), onun vefatının (569/1174) ardından ise Selâhaddin-i Eyyûbî ile (572/1176) evlenmiştir. Bu çalışma, İsmetüddin Hatun’un Selâhaddin-i Eyyûbî ile evliliğini konu almakla birlikte Nûreddin Mahmud Zengî ile evliliğini de değerlendirmektedir. İsmetüddin Hatun’un bu iki hükümdarla yaptığı evliliklerin anlaşılması, devrin politik gelişmeleri ilgili araştırmaların yanında, kadının o devirdeki konumuyla ilgili araştırmalara da katkı sağlayacaktır. Oysa her iki evlilikle de ilgili araştırmalar, kaynaklardaki verileri tekrarlamakla kalmıştır. Bu çalışmanın amacı, kaynaklardaki verileri bir araya getirerek bu evliliklerin siyasi yönünün anlaşılmasını sağlamaktır. Bu doğrultuda çalışmada öncelikle siyasi evliliklerin tarihteki yeri değerlendirilmiş, ardından İsmetüddin Hatun’un söz konusu hükümdarlarla yaptığı evlilikler ele alınmıştır. Çalışmada bulgular değerlendirildiğinde İsmetüddin Hatun’un Selâhaddin-i Eyyûbî ile yaptığı evliliğin siyasi hedeflerden bağımsız olmamakla birlikte klasik siyasi evliliklerden farklı da olduğu tespitine ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Tarih
• Selçuklu tarihi
• Nûreddin Mahmud Zengî
• Selâhaddîn-i Eyyûbî
• İsmetüddin Hatun

The Political Dimensions of the Marriage Between Ismet al-Din Khatun and Salah al-Din al-Ayyubi

Öz

Ismat al-Din Khatun bint Üner was initially married to the Zengid ruler of Aleppo, Nur al-Din Mahmud Zengi (541/1147–569/1174), and, following his death, later became the wife of Salah al-Din al-Ayyubi (572/1176). While this study primarily concentrates on her marriage to Salah al-Din, it also considers her earlier union with Nur al-Din Mahmud in order to provide a more comprehensive understanding. Examining these two marriages is essential not only for analyzing the political dynamics of the period, but also for gaining insight into the role and status of women in the medieval Islamic world. Existing scholarship, however, has largely confined itself to reiterating information found in primary sources, often without critical evaluation. This study aims to synthesize the available evidence to illuminate the political dimensions of these matrimonial alliances. It begins with a discussion of political marriage in historical context, followed by a detailed analysis of Ismetüddin Hatun’s marriages to the aforementioned rulers. The findings suggest that while her marriage to Salah al-Din was not entirely devoid of political goals, it diverged in meaningful ways from conventional models of political marriage.

Anahtar Kelimeler

• History
• Seljuk History
• Nur al-Din Mahmud Zengi
• Salah al-Din al-Ayyubi (Saladin)
• Ismat al-Din Khatun.

Kaynakça

1. Abdurrahmanoğlu, A. (2018). Outremer’de Siyasi Evlilikler [Yüksek Lisans Tezi]. Çankırı Karatekin Üniversitesi.
2. Aksarayî, M. b. M. (1392R). Tarihu Selâcık Müsâmeretü’l-ahbâr ve müsâyeretü’l-ahyâr (2. bs). İntişarât-ı Esâtir.
3. Alptekin, C. (1985). Dımaşk Atabegliği (Tog-Teginliler). Marmara Üniversitesi.
4. Alptekin, C. (1991). Atabeg. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 4, ss. 38-40). TDV Yayınları.
5. Altınay, R., & Çeçen, E. (2023). Türkiye Selçuklu Devleti’nde Kadınların Yönetim Üzerindeki Etkileri: Moğol İstilasına Kadar. History Studies, 15(2), 347-359.
6. Azimî, M. b. A. (1984). Târîhu Halep.
7. Bezer, G. Ö. (2012). Tuğteginliler. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 41, ss. 349-351). TDV Yayınları.
8. Bîlî, A. (1926). Hayatü Selâhaddîn-i Eyyûbî. Matbaatü Rahmaniyye.

9. Bündârî, F. b. A. (1979). Sene’l-Berkı’ş-Şâmî. Mektebetü’l-Hanci.
10. Dîvecî, S. (1958). El-Musıl fi’l-ahdi’l-Atabekî. Matbaatü Şefik.
11. Behrens-Abouseif, D. (2002). Kubbetü’l-İmâm eş-Şâfiî. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 26, ss. 303-304). TDV Yayınları.
12. Ebû Şâme, Ş. A. (2002). Kitâbü’r-Ravzateyn fî ahbâri’d-devleteyn en-Nûriyye ve’s-Salâhiyye (Vols. 1-4). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
13. Ebü’l-Ferec İbnü’l-Cevzî, C. (1992). El-Muntazam fi tarihi’l-Müluk ve’l-Ümem (Vols. 1-19). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
14. Elisseeff, N. (1967). Nur Ad-Din un Grand Prince Musulman de Syrie au Temps des Croisades (511- 569 /1118-1174) (Vols. 1-3). Instıtut Françaıs De Damas.
15. el-Koğî, A.H. (2009). Büyük Şafiî İlmihâli Hediyetu'l-Habib. Dua Yayıncılık.
16. Gibb, S. H. A. R. (1969). The Career Of Nûr-ad-dîn. İçinde Kenneth M. Setton & Marshall W. Baldwin (Ed.), A History of The Crusades The First Hunderd Years (C. 1, ss. 513-527). The University of Wisconsin Press.
17. Gök, H. İ. (2013). Musul Atabeyliği Zengiler(Musul Kolu 1146-1233). Türk Tarih Kurumu.
18. Görgün, H. (2001). İsmet Hatun. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 23, s. 140). TDV Yayınları.
19. Hillenbrand, C. (2015). Müslümanların Gözünden Haçlı Seferleri (Nurettin Elhüseyni, Çev.). AlfaTarih.
20. İbn Asâkir, E.-K. A. (1995). Târîhu Medîneti Dımaşk (Vols. 1-80). Dârü’l-Fikr.
21. İbn Haldûn, A. (2000). Târîhu İbn Haldûn (el-ʿİber) (Vols. 1-8). Dârü’l-Fikr.
22. İbn Hallikân, Ş. A. (1978). Vefeyâtü’l-aʿyân ve enbâʾü ebnâʾi’z-zamân (Vols. 1-7). Dâru Sâdr.
23. İbn Kadı Şühbe, E.-F. B. M. (t.y.). El-Kevâkibü’d-dürriyye [Tarih]. Nurosmaniye Kütüphanesi.
24. İbn Kesîr, E.-F. İ. İ. (2006). El-Bidâye ve’n-nihâye (Vols. 1-14). Dârü’l-Hadis.
25. İbn Münkız, Ü. (2003). Kitabü’l-İtibar (Abdülkerim el-Eşterî, Ed.; 2. bs). Kitâbü’l-İslâmî.
26. İbn Şeddâd, B. Y. (1994). En-Nevâdirü’s-sultâniyye. Mektebetü’l Hanci.
27. İbn Vâsıl, C. M. (1957). Müferricü’l-kürûb fî ahbâri benî Eyyûb (Vols. 1-6). Matbaatü’l-Emiriyye.
28. İbnü’l-Adîm, K. Ö. (1996). Zübdetü’l-Halep min târîhi Halep (Halil Mansur, Ed.). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
29. İbnü’l-Esîr, İ. (1963). Et-Târîhu’l-bâhir fi’ddevleti’l-Atâbekiyye bi’l-Mevsıl. Dâru’l-Kütübi’l-Hadîs.
30. İbnü’l-Esîr, İ. (2003). El-Kâmil fi’t-târîħ (Vols. 1-11). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
31. İbnü’l-Ezrâk, A. b. Y. (1992). Meyyâfarîkin ve Âmid Tarihi (Artuklular Kısmı) (Ahmet Savran, Çev.). Atatürk Üniversitesi Yayınları.
32. İbnü’l-İbrî, C. E.-F. (1986). Tarihü’z-Zamân. Dârü’l-Maşrık.
33. İbnü’l-İmâd, A. b. A. (1986). Şezerâtü’z-zeheb (Vols. 1-10). Dâru İbn Kesîr.
34. İbnü’l-Kalânisî, E. Y. H. (1983). Târîħu Dımaşķ. Dâru Hassân.
35. Kaçın, B. (2017). Selçuklu Hatunları Büyük Selçuklu Devleti Hanedan Üyelerinin Siyasî Evlilikleri (1. bs). Bilge Kültür Sanat.
36. Kitapçı, Z. (1994). Abbâsi Hilâfetinde Selçuklu Hâtunları ve Türk Sultanları. Selçuk Üniversitesi Basımevi.
37. Lee, J. (2017). God’s Wolf: The Life of the Most Notorious of All Crusaders: Reynald de Chatillon. Atlantic Books.
38. Lu, F., Huang, X., & Xu, E. (2022). Instrumental Love: Political Marriage and Family Firm Growth. Management and Organization Review, 18(2), 279-318.
39. Lyons, M. C., & Jackson, D. E. P. (2006). Selâhaddin Kutsal Savaşın Politikaları (Zehra Savan, Çev.; 1. bs). Pınar Yayınları.
40. Müller, S. (2006). Political Marriage in Antiquity. İçinde J. A. Mohammad & F. Jacob (Ed.), Marriage Discourses (ss. 25-49). De Gruyter Oldenbourg.
41. Nuaymî, M. A. (1990). Ed-Dâris fî Târîħi’l-medâris (İbrahim Şemseddin, Ed.; Vols. 1-2). Dârü’l-kütübi’l-ilmiyye.
42. Nüveyrî, Ş. A. (2004). Nihâyetü’l-ereb fî fünûni’l-edeb (Vols. 1-33). Dârü’l-Kütübi’l-İlmiyye.
43. Polat, Z. (2019). Umut İradesi: İmâdüddin Zengî. Hiperyayın.
44. Runciman, S. (2008). Haçlı Seferleri Tarihi (Fikret Işıltan, Çev.; Vols. 1-3). Türk Tarih Kurumu.
45. Sakkâr, S. es-. (1999). İbn Ebû Asrûn. İçinde Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (C. 19, ss. 423-424). TDV Yayınları.
46. Sevim, A., & Merçil, E. (1995). Selçuklu Devletleri Tarihi: Siyaset, Teşkilat ve Kültür. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
47. Sıbt İbnü’l-Cevzî, Ş. (2013). Mirʾâtü’z-zamân fî târîħi’l-aʿyân (Vols. 1-23). er-Risâletü’l-Alemiyye.
48. Solmaz, S., & Kapar, M. A. (2024). Selçuklu Hanedanlığında Evlilikler ve Evlilik Yaşları Üzerine Bir Değerlendirme. SEFAD/Selçuk Üniversitesi Yayınları, 51, 369-386.
49. Stevenson, W. B. (1907). The Crusaders İn The East. Cambridge University Press. Şeşen, R. (2000). Salâhaddin Eyyûbi ve Devri. İSAR.
50. Turan, A. (2024). Kudüs’ün Fethinin Mimarı Nûreddin Mahmud Zengî Hayatı ve Dönemi. Siyer Yayınları.
51. Turan, O. (1969). Selçuklular Tarihi ve Türk- İslam Medeniyeti (2. bs). Turan Neşriyat Yurdu.
52. William, A. of T. (1943). A History of Deed Beyond The Sea (Emily Atwater Babcock, Çev.; Vols. 1-2). Kolombiya Üniversitesi.
53. Zebîdî, el-M. (1969). Tervihü’l-Kulûb fi Zikrî el-Mulûkî Beni Eyyûb. Dârü’l-Kütübi’l-Cedîd.
54. Zehebî, Ş. M. (1996). Siyeru aʿlâmi’n-nübelâ (Vols. 1-25). Al Risâle.
55. Zhao, G. Q. (2001). Marriageas Political Strategy and Cultural Expression: Mongolian Royal Marriages from World Empire to Yuan Dynasty [Doktora Tezi]. University of Toronto.