Katmanları aralayıp düğümleri çözmek: Donald Barthelme'nin Snow White eserinin Türkçe çevirisinde postmodern yazın stratejileri

Öz

Eserlerinin üslup özellikleriyle modernist edebiyat geleneğinden ve kanonik geleneklerden ayrılan Amerikalı yazar Donald Barthelme, postmodern edebiyatın öncülerinden biri olarak kabul edilir. Barthelme, okuyucuları bildiklerini ve içselleştirdiklerini yeni bakış açılarından yeniden gözden geçirmeye teşvik eden tekinsiz olana yeni yollar açmakla kalmaz, aynı zamanda edebi yaratıma olan yaklaşımında edebi türlerin aşılmaz gibi görünen sınırlarını da bulanıklaştırır. Grimm Kardeşler'in ünlü masalından ve Disney'in bu masalın uyarlamasının bir parodisinden yola çıkan romanı Snow White (1965), bu eğilimin en çarpıcı örneği olarak kabul edilir. Bu çalışma, Barthelme'nin Snow White adlı eserinin postmodern özelliklerinin, András Szigeti'nin önerdiği postmodern edebi stratejiler ışığında, Türkçe çevirisinde (Pamuk Prenses Yetişkinler İçin Postmodern Bir Roman, 2009, çev. Hakan Toker, Siren Yayınevi) yeniden yaratılış biçimlerini inceleme amacını taşır. Çalışma üç bölümden oluşur. İlk bölümde Donald Barthelme’nin Snow White (1965) adlı eserindeki üslup ve anlatı unsurları ele alınmaktadır. İkinci bölümde postmodern edebiyat ve çeviribilim arasındaki ilişkiler ele alınmaktadır. Üçüncü bölüm ise Barthelme’nin Snow White adlı eserinin Türkçe çevirisine odaklanmaktadır. Çalışmanın sonucunda, çevirmen Hakan Toker'in verdiği kararlarla metnin postmodern niteliklerini Türkçede yeniden yarattığı ve Barthelme'nin bu eserini erek kültürde yeniden bağlamsallaştırdığı, dolayısıyla çevirmen konumunu bir yeniden yazara yaklaştırdığı söylenebilir.

Anahtar Kelimeler

• Donald Barthelme
• postmodern yazın
• yazın çevirisi
• Snow White
• postmodern yazın stratejileri

Unraveling the layers and untangling the knots: Postmodern literary strategies in the Turkish translation of Donald Barthelme's Snow White

Öz

Deviating from modernist literary tradition and canonical conventions through the stylistic features of his works, American writer Donald Barthelme is recognized as one of the pioneers of postmodern literature. Barthelme does not only open new paths to the uncanny that encourages readers to re-examine what they know and have internalized from new perspectives but also blurs the seemingly unsurpassable lines of literary genres in his approach to literary creation. Based on the well-known fairy tale by the Brothers Grimm and a parody of Disney's adaptation of this fairy tale, his novel, Snow White (1965), is deemed to be the most glaring example of this tendency. This study aims to evaluate how the postmodern characteristics of Barthelme’s Snow White are recreated in its Turkish translation (Pamuk Prenses, Yetişkinler İçin Postmodern Bir Roman, 2009, trans. Hakan Toker, Siren) based on postmodern literary strategies proposed by András Szigeti. This study comprises of three parts. The first part discusses stylistic and narrative elements in Donald Barthelme’s Snow White (1965). The second part analyzes the relationalities between postmodern literature and translation studies. The third part focuses on the analysis of the Turkish translation of Barthelme’s Snow White. In conclusion, it can be suggested that translator Hakan Toker's decisions recreate the postmodern qualities of the text in the Turkish context and recontextualize Barthelme's work in the target culture, thereby bringing the translator's position closer to that of a rewriter.

Anahtar Kelimeler

• Donald Barthelme
• postmodern literature
• literary translation
• Snow White
• postmodern literary strategies

Kaynakça

1. Achilles, J. (1982). Donald Barthelme’s aesthetic of inversion: Caligari’s come-back as Caligari’s leave-taking. The Journal of Narrative Technique 12(2), 105-120.
2. Acı. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/ac%C4%B1-nedir-ne-demek/
3. Ama. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/ama-nedir-ne-demek/
4. Ardından. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/ard%C4%B1ndan-nedir-ne-demek/
5. Arka kapak. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/arka%20kapak-nedir-ne-demek/
6. Arrojo, R. (1998). The revision of the traditional gap between theory & practice & the empowerment of translation in postmodern times. The Translator 4(I), 25-48.
7. Aşk. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/a%C5%9Fk-nedir-ne-demek/
8. Bacchilega, C. (1997). Postmodern fair tales: Gender and narrative strategies. University of Pennsylvania Press.

9. Bandia, P. F. (2006). The impact of postmodern discourse on the history of translation. In G. L. Bastin, P. F. Bandia, (Eds.), Charting the future of translation history (pp. 45-58). University of Ottawa Press.
10. Barthelme, D. (1967 [1965]). Snow White. Atheneum Books.
11. Barthelme, D. (2009). Pamuk Prenses, Yetişkinler için Postmodern Bir Roman (H. Toker, Trans). Siren.
12. Başaramamak. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/ba%C5%9Faramamak-nedir-ne-demek/
13. Batak. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/batak-nedir-ne-demek/
14. Bebekler. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/bebekler-nedir-ne-demek/
15. Best, S., & Kellner, D. (1991). Postmodern theory critical interrogations. The Guilford Press.
16. Bowyer, S. (2018). The visible aspect of things: Towards a synchronic reading of Donald Barthelme. European Journal of American Studies 13(2), 1-17.
17. Budala. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/budala-nedir-ne-demek/
18. Chesterman, A. (1997). Translating between Aristotle and postmodernism. In A. Mauranen, T. Puurtinen, (Eds.), Translation, acquisition, use 55, 51-60.
19. Çökük. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/%C3%A7%C3%B6k%C3%BCk-nedir-ne-demek/
20. Curl one’s lip. (n.d.). In Merriam-Webster. https://www.merriam-webster.com/dictionary/curl%20one’s%20lip
21. Delabastita, D, & Grutman, R. (2005). Fictional representations of multilingualism and translation. Linguistica Antverpiensia, New Series – Themes in Translation Studies 4, 11-34. https://doi.org/10.52034/lanstts.v4i.124
22. Domini, J. (1990). Donald Barthelme: The modernist uprising author(s). Southwest Review 75(1), 95-112.
23. Dudak bükmek. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/dudak%20b%C3%BCkmek-nedir-ne-demek / Even-Zohar, I. (1979). Poly-system theory. Poetics Today 1(2), 287-310.
24. Fischer, M. (2016). Snow White wars: Adapting animation in Donald Barthelme’s “Snow White”. Literature/Film Quarterly 44(1), 34-47.
25. Gilman, Robert. (1992). Barthelme’s fairy tale. In R. F. Pattison, (Ed.), Critical essays on Donald Barthelme (pp. 29-35), Macmillan Publishing Company.
26. İçin. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/i%C3%A7in-nedir-ne-demek/
27. İncelemek. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/incelemek-nedir-ne-demek/
28. Jameson, F. (1991). Postmodernism or the cultural logic of late capitalism. Duke University Press. Kadın. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/kad%C4%B1n-nedir-ne-demek/
29. Karakoç, T., & Yetkin Karakoç, N. (2014). The role of postmodern hybrid texts in translation-oriented text analysis
30. (TOTA) courses in translation didactics. Procedia - Social and Behavioral Sciences 141, 70-73.
31. Katır. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/kat%C4%B1r-nedir-ne-demek/
32. Keskinlik. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/keskinlik-nedir-ne-demek/
33. Khomeriki, R. (2019). Problems of translating postmodern texts. International Humanities Studies 6(1), 27-38.
34. Koskinen, K. (2000). Beyond ambivalence. Postmodernity and the ethics of translation. Acta Universitatis Tamperensis 774. University of Tampere.
35. Ładyga, Z. (2010). Fatigue, indolence and the There Is, or, the temporal logic of collage in Donald Barthelme’s Snow
36. White. European Journal of American Studies 5(3), 1-23.
37. Littau, K. (1997). Translation in the age of postmodern production: From text to intertext to hypertext. Forum for Modern Language Studies 33(1), 81–96.
38. Lyotard, J. (1984). The postmodern condition: A report on knowledge (G. Bennington, B. Massumi, F. Jameson, Trans.). University of Minnesota Press.
39. McCaffery, L. (1975) Barthelme’s Snow White. Critique: Studies in Contemporary Fiction 16(3), 19-32.
40. Miller, J. (2011). The writing process of Donald Barthelme [Unpublished MA Thesis]. The Faculty of the Graduate English Program at the City College of New York.
41. Montresor, J. B. (1989). Sanitization and its discontents: Refuse and refusal in Donald Barthelme’s “Snow White”. Studies in American Humor 7, 74-84.
42. Morace, R. A. (1984). Donald Barthelme’s Snow White: The novel, the critics, and the culture. Critique: Studies in Contemporary Fiction 26(1), 1-10.
43. Nicol, B. (2009). The Cambridge introduction to postmodern fiction. Cambridge University Press.
44. Parham, F. (2024). Translatability of postmodern features: A study of Donald Barthelme’s short stories in Persian translation. Translation and Interpreting Research 1(1), 1-14.
45. Sonra. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/sonra-nedir-ne-demek/
46. Süsmek. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/s%C3%BCsmek-nedir-ne-demek/
47. Szigeti, A. (1997). Innovation and representation in postmodern fiction. The AnaChronist 3, 133-165.
48. Ve. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/ve-nedir-ne-demek/
49. Venuti, L. (2008). Translation, simulacra, resistance. Translation Studies 1(1), 18-33.
50. Vermeer, H. J. (1978). Ein Rahmen für eine allgemeine Translationstheorie. Lebende Sprachen 23(3), 99-102.
51. Vigorous. (n.d.). In Dictionary.com. https://www.dictionary.com/browse/vigorous
52. Warde, W. B. (1985). A collage approach: Donald Barthelme’s literary fragments. The American Journal of American Culture 8(1), 51-56.
53. Wonk. (n.d.). In Dictionary.com. https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/wonk
54. Yatak. (n.d.). In Sesli sözlük. https://www.seslisozluk.net/yatak-nedir-ne-demek/