Dile Kolay “Kolay Dil”: Bilişsel Yük ve Kullanıcı Merkezli Tasarım Perspektifinden Kuramsal ve Uygulamalı Bir Değerlendirme

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 904 - 925, 15.12.2025

Derya Oğuz

https://doi.org/10.37583/diyalog.1828060

Öz

Kolay Dil, özellikle bilişsel veya dilsel kısıtlılıkları olan bireylerin bilgiye erişimini sağlamak amacıyla geliştirilen, erişilebilir iletişimin özel bir biçimidir. Bu çalışmada, Kolay Dil çevirisinin yalnızca dil düzeyinde bir kolaylaştırma süreci olarak ele alınamayacağı, aksine bilişsel, işlevsel ve tasarımsal yönleriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Kolay Dilin çeviri sürecindeki zorluklarını açıklamak ve bu süreci Bilişsel Yük Teorisi ile Kullanıcı Merkezli Tasarım çerçevesinde kuramsal olarak temellendirmektir.
Çalışmada önce Kolay Dilin özellikleri ve bilişsel kısıtlılıkları olan erek kitlenin metinle kurduğu işlevsel ilişki kuramsal bir çerçevede ele alınmıştır. Ardından örnek bir e-Devlet metni üzerinden gerçekleştirilen nitel içerik analizinde, çeviri amaçlı metin çözümleme modeli ile Bilişsel Yük Teorisi birlikte kullanılmış ve Kolay Dilin yalnızca bir çeviri süreci değil, aynı zamanda kullanıcı odaklı bir yeniden tasarım süreci olduğu ortaya konmuştur. Elde edilen bulgular, Kolay Dil çevirisinin çeviri eğitiminde ayrı bir uzmanlık alanı olarak ele alınmasının önemini göstermekte ve çevirmenlerin, erişilebilirlik, bilişsel yük ve kullanıcı deneyimi konularında yetkinlik kazanmaları gerektiğini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Erişilebilirlik , Kolay Dil , Bilişsel Yük Teorisi , Kullanıcı Merkezli Tasarım , Çeviri

Easy to Say, Easy Language? A Theoretical and Practical Evaluation from the Perspective of Cognitive Load and User-Centered Design

Öz

Easy Language is a specific form of accessible communication developed to ensure access to information for individuals with cognitive or linguistic limitations. This study argues that Easy Language translation cannot be approached merely as a process of linguistic simplification, but must instead be considered in conjunction with its cognitive, functional, and design dimensions. The main objective of the research is to identify the challenges encountered in the Easy Language translation processes and to theoretically ground this process within the frameworks of Cognitive Load Theory (CLT) and User-Centered Design (UCD). The study first examines the features of Easy Language and the functional relationship established between the target audience with cognitive limitations and the text, within a theoretical framework. Then, based on a sample e-Government text, a qualitative content analysis was conducted using a translation-oriented text analysis model in combination with Cognitive Load Theory. The analysis revealed that Easy Language is not merely a translation process, but also a user-oriented redesign process. The findings emphasize the importance of recognizing Easy Language translation as a distinct area of specialization within translator training and highlight the need for translators to develop competencies in accessibility, cognitive load, and user experience.

Anahtar Kelimeler

Accesibility , Easy Language , Cognitive Load Theory , User-Centered Design , Translation

Kaynakça

• Beaugrande, Robert A. / Dressler, Wolfgang U. (1981): Einführung in die Textlinguistik. Tübingen: Max Niemeyer Verlag.
• Bock, Bettina (2019): Leichte Sprache- Kein Regelwerk. Berlin: Frank & Timme.
• Bredel, Ursula / Maaß, Christiane (2016): Leichte Sprache. Theoretische Grundlagen- Orientierung für die Praxis. Berlin: Duden Verlag.
• Çakmak, Ebru Kılıç (2007): Çoklu Ortamlarda Dar Boğaz: Aşırı Bilişsel Yüklenme. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 27(2), 1-24.
• Demirkıvıran, Sine (2024): Kavramsal Yaklaşımlar ve Terimleştirme Süreci: Kolay Dil/Basit Dil ve Kolay Türkçe/Basit Türkçe. Edebiyat Bilimleri, 7, 27-44.
• Fischer, Sylvia (2011): Verständlichkeit von Bedienungsanleitungen: dysfunktionale Rezeption von Instruktionen. Dissertationsschrift (Doktora Çalışması), Universität Mainz.
• Göktepe, Fayıka / Demirkıvıran, Sine (2024): Kolay Dile İlk Yaklaşımlar. Türk Kültürü İncelemeleri Dergisi, 51, 297-332.
• Göktepe, Fayıka (2024): Web Sitelerinde Kolay Türkçe ile Bilgiye Erişilebilirlik. https://aperta.ulakbim.gov.tr/record/285913 Erişim Tarihi: 29.08.2025.
• Göpferich, Susanne (2002): Textproduktion im Zeitalter der Globalisierung. Tübingen: Stauffenburg.
• Grandin, Temple (2006): Thinking in pictures. My Life with Autism. New York: Second Vintage Books Edition, Vintage Books.
• Groeben, Norbert (1982): Leserpsychologie: Textverständnis-Textverständlichkeit. Münster: Aschendorff.
• Jakobson, Roman (1959): On Linguistic Aspects of Translation. In Brower R. (Ed.), On Translation (pp. 232-239), Harvard University Press.
• Langer, Inghard / Schulz von Thun, Friedemann / Tausch, Reinhard (1974): Verständlichkeit in Schule, Verwaltung, Politik, Wissenschaft 9. Auflage. [2011] Sich verständlich ausdrücken. München, Basel: Reinhardt.
• Lefevere, André (2016): Translation, rewriting, and the manipulation of literary fame. London: Routledge.
• Nord, Christiane (1995): Textanalyse und Übersetzen. Theoretische Grundlagen, Methode und didaktische Anwendung einer übersetzungsrelevanten Textanalyse. 3. Auflage, Heidelberg: Julius Groos Verlag.
• Norman, Donald A. / Draper, Stephen W. (1986): User Centered System Design: New Perspectives on Human-Computer Interaction. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
• Norman, Donald A. (2013): The Design of Everyday Things. MIT Press.
• Paas, Fred / Van Merriënboer, Jeroen (1994): Variability of worked examples and transfer of geometrical problem-solving skills: A cognitive-load approach. Journal of Educational Psychology, 86, 122-133. doi:10.1037/0022-0663.86.1.122.
• Reiß, Katharina / Vermeer, Hans (1984): Grundlegung einer allgemeinen Translationstheorie. Berlin: DE Gruyter.
• Quill, Kathleen A. (2000): Do-Watch-Listen-Say: Social and Communication Intervention for Children with Autism. Paul H. Brookes Publishing Co.
• Sweller, John (1988): Cognitive load during problem solving: effects on learning. Cognitive Science, V. 12, 257-285.
• Sweller, John / Van Merriënboer, Jeroen J. G. / Paas, Fred. G. W. C. (1998): Cognitive architecture and instructional design. Educational Psyhology Review, 10(3), 251-296.
• Sweller, John / Ayres, Paul / Kalyuga, Slava (2011): Cognitive Load Theory. New York: Springer.