Öz
Bu çalışma, hava taşımacılığı, turizm ve ekonomik büyümenin çevre kirliliği üzerindeki etkisini araştırmayı amaçlamaktadır. Hava kirliliği için bir ölçüt olarak CO2 emisyonlarını kullanarak 1995-2020 yılları arasında 10 Balkan ülkesinde turizm, ekonomik büyüme, hava ulaşımı ve karbon emisyonlarının uzun vadeli etkilerini incelemektedir. Uzun vadeli panel otoregresif dağıtılmış gecikme (ARDL) tahminleri, hava yolculuğu, ekonomik büyüme ve turizmdeki her %1'lik etki için CO2 emisyonlarının %0,22, %0,32 ve -%0,34 oranında değişim gösterdiğini ortaya koymaktadır. Granger nedensellik analizi ayrıca dört önemli nedensel yol bulmuştur: (1) CO2 emisyonları ile hava yolculuğu arasında tek yönlü bir bağlantı; (2) CO2 emisyonları ile ekonomik büyüme arasında tek yönlü bir bağlantı; (3) turizm ile hava yolculuğu arasında tek yönlü bir bağlantı ve (4) ekonomik büyüme ile turizm arasında tek yönlü bir bağlantı. Bu bulgular, incelenen ülkelerdeki iklim politikalarını şekillendirmekte ve dünya genelindeki insanları etkilemektedir. Politika yapıcılar, turizmin çevresel etkisini azaltmak için çevre dostu konutları ve çöp atmayan turistleri teşvik etmelidir. Altyapı harcamalarında da düşük karbonlu havacılık ve yenilenebilir enerjiye öncelik verilmelidir. Stratejik ekonomik planlama, büyüme ve de-karbonizasyon hedeflerinin eşleştirilmesini gerektirir. Yenilenebilir enerji ve döngüsel ekonomi fikirleri yeşil büyümeyi teşvik edecektir. Bu girişimler refah ve çevrenin korunması arasında denge kurarak Balkanlar ve diğer bölgeleri güçlü, düşük karbonlu ekonomilere giden yola sokabilecektir.
Anahtar Kelimeler
Hava Kirliliği Hava Taşımacılığı Ekonomik Büyüme Turizm ARDL
Kaynakça
- Adebanjo, S. A., & Shakiru, T. H. (2022). Dynamic relationship between air pollution and economic growth in Jordan: An empirical analysis. Journal of Environmental Science and Economics, 1(2), 30-43.
- Ahmad, N., & Ma, X. (2022). How does tourism development affect environmental pollution?. Tourism Economics, 28(6), 1453-1479.
- Aksoy, H., Domene, M. G., Loganathan, P., Blakey, S., Zea, E., Vinuesa, R., & Otero, E. (2025). Case study on SAF emissions from air travel considering emissions modeling impact. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 29, 101341.
- Alonso, G., Benito, A., Lonza, L., & Kousoulidou, M. (2014). Investigations on the distribution of air transport traffic and CO2 emissions within the European Union. Journal of Air Transport Management, 36, 85-93.
- Amin, N., Rahman, S. U., Khalid, S., & Idress, S. (2024). How Does Tourism, Trade Openness and Green Energy Influence CO2 emissions? Evidence from ASEAN Countries. Bulletin of Business and Economics (BBE), 13(2), 71-79.
- Anser, M. K., Khan, M. A., Khan, M. A., Huizhen, W., & Haider, A. (2024). The effectiveness of emerging markets' legal structure in explaining financial development. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0299831 Arifin, M. Z., Putra, S. P., & Sari, M. (2024). The future of ground handling in the form of electric ground support equipment. Advances in Transportation and Logistics Research, 7, 72-83.
- Ayvaz, E. E. (2025). Çevre vergileri, hava taşımacılığı ve co2 emisyonları ilişkisi: Avrupa ülkeleri üzerine bir çalışma. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, Article 21. https://doi.org/10.29157/etusbed.1436615
- Bahizi, M., Safari, K., Butare, G. W., Rutikanga, C., & Bikorimana, G. (2021). Empirical analysis of foreign direct ınvestment on economic growth: evidence from the east african community. International Review of Economics and Management. https://doi.org/10.18825/iremjournal.977022
- Bakhsh, K., Rose, S., Ali, M. F., Ahmad, N., & Shahbaz, M. (2017). Economic growth, CO2 emissions, renewable waste and FDI relation in Pakistan: New evidences from 3SLS. Journal of Environmental Management, 196, 627–632. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2017.03.029
- Balcı İzgi, B. (2020). ARDL Yaklaşımıyla Türkiye’de Çevre Kirliliği ve Geleneksel Kuznets Eğrisi (EKC) Literatürüne Bir Bakış. Çukurova Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 111-125.
- Barak, D., Kocoglu, M., Jahanger, A., & Tan, M. (2024). Testing the EKC hypothesis for ecological and carbon intensity of well-being: The role of forest extent. Science of the Total Environment, 945, 173794.
- Belis, C. A., Matkovic, V., Ballocci, M., Jevtic, M., Millo, G., Mata, E., & Van Dingenen, R. (2023). Assessment of health impacts and costs attributable to air pollution in urban areas using two different approaches. A case study in the Western Balkans. Environment International, 182, 108347.
- Bieber, F., & Tzifakis, N. (2019). The Western Balkans in the world: Linkages and relations with non-Western countries. Routledge.
- Boubel, R. W., Vallero, D., Fox, D. L., Turner, B., & Stern, A. C. (2013). Fundamentals Of Air Pollution. Elsevier.
- Boussiga, N., & Ghdamsi, M. (2016). The corruption-terrorism nexus: a panel data approach. International Journal of Economics and Finance. https://doi.org/10.5539/ijef.v8n11p111 Brooker, P. (2006). Civil-aircraft design priorities: air quality? climate change? noise? The Aeronautical Journal, 110(1110), 517-532.
- Brunekreef, B., & Holgate, S. T. (2002). Air pollution and health. The Lancet, 360(9341), 1233-1242.
- Bruvoll, A., & Medin, H. (2003). Factors behind the environmental kuznets curve. a decomposition of the changes in air pollution. Environmental and Resource Economics, 24, 27-48.
- Burger, P., & Rensburg, L. J. V. (2008). Metropolitan house prices in South Africa: do they converge? South African Journal of Economics, 76(2), 291–297. https://doi.org/10.1111/j.1813-6982.2008.00190.x
- Canpolat Gökçe, E., & Kızılkaya, F. (2022). Türkiye için Turizm Kaynaklı EKC Hipotezinin Test Edilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 352-362. https://doi.org/10.33437/ksusbd.875357
- Carvalho, J., Sachsida, A., Loureiro, P. R. A., & Moreira, T. B. S. (2004). Uncovered interest parity in Argentina, Brazil, Chile, and Mexico: a unit root test application with panel data. Review of Urban and Regional Development Studies, 16(3), 263–269. https://doi.org/10.1111/j.1467-940x.2005.00091.x
- Castell, M. von. (2014). Analysis of the influence of the Air Traffic Management initiatives SESAR and NextGen on Airline Operations Control Centers' workflows.
- Chen, F., & Chen, Z. (2021). Cost of economic growth: air pollution and health expenditure. Science of the Total Environment, 755, 142543.
- Çiçek, I. (2024). The sustainability evaluation for ground-handling companies. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(2), 482-507.
- Cole, M. A. (2000). Air pollution and 'dirty'industries: How and why does the composition of manufacturing output change with economic development? Environmental and Resource Economics, 17, 109-123.
- Conesa, J. A., & Mortes, J. (2025). The contribution of commercial flights to the global emissions of inorganic and organic pollutants. Processes, 13(4), 995.
- Curley, S. (2023). Negotiating Space, Place, and Destination: Tourism in the Balkans as a Worlding Practice.
- Denby, B. R., Klimont, Z., Nyiri, A., Kiesewetter, G., Heyes, C., & Fagerli, H. (2024). Future scenarios for air quality in Europe, the Western Balkans and EECCA countries: An assessment for the Gothenburg protocol review. Atmospheric Environment, 333, 120602.
- Dhara, A., Kaur, G., Kishan, P. M., Majumder, A., & Yadav, R. (2021). An efficient decision support system for selecting very light business jet using CRITIC-TOPSIS method. Aircraft Engineering and Aerospace Technology, 94(3), 458-472. https://doi.org/10.1108/AEAT-04-2021-0135
- Dinda, S., Coondoo, D., & Pal, M. (2000). Air quality and economic growth: An empirical study. Ecological Economics, 34(3), 409-423.
- Dogan, E., & Aslan, A. (2017). Exploring the relationship among CO2 emissions, real GDP, energy consumption and tourism in the EU and candidate countries: Evidence from panel models robust to heterogeneity and cross-sectional dependence. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 77, 239–245. https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.03.111
- Dumrul, Y., & Kılıçarslan, Z. (2018). The Effect of Research and Development (R D) Expenditures on Export: Evidence From a Panel of Selected OECD Countries. Pressacademia, 5(3), 234–241. https://doi.org/10.17261/pressacademia.2018.932
- Dursun, E. (2022). Investigating the Air Transport-Induced EKC Hypothesis: Evidence from NAFTA Countries. International Journal of Energy Economics and Policy, 12(4), 494–500. https://doi.org/10.32479/ijeep.13347
- Ekesiobi, C., Emmanuel, P. M., Mgbemena, Emilia. M., Ibekilo, B., Chukwuemeka, D., & Madueme, I. S. (2022). Modelling International Trade, Foreign Direct Investment, and Carbon Emission Nexus in Nigeria: A Reconsideration of the Pollution Haven Hypothesis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2140267/v1
- Ekins, P. (1997). The Kuznets curve for the environment and economic growth: Examining the evidence. Environment and Planning A, 29(5), 805-830.
- El Asri, H., & Tsiakalos, S. (2024). Digital Solutions for Enhanced Operational Efficiency: NextGen Air Traffic Management Systems. 212-221.
- Ergen, H., Aslan, A., & Ayvaz, E. E., (2024). Can Air Transportation Reach to Zero Carbon Emissions: Comparative Econometric Analysis Between Transportation Modes in US. International Journal of Shipping and Transport Logistics, 1(1), 1-29.
- Faiz, A., Weaver, C. S., & Walsh, M. P. (1996). Air pollution from motor vehicles: Standards and technologies for controlling emissions. World Bank Publications.
- Farhani, S., & Balsalobre-Lorente, D. (2020). Comparing the role of coal to other energy resources in the environmental Kuznets curve of three large economies. The Chinese Economy, 53(1), 82-120.
- Farhani, S., & Rejeb, J. B. (2012). Energy consumption, economic growth and CO2 emissions: Evidence from panel data for MENA region. International Journal of Energy Economics and Policy, 2(2), 71-81.
- Folinsbee, L. J. (1993). Human health effects of air pollution. Environmental Health Perspectives, 100, 45-56.
- Fregnani, J. T., & Mattos, B. S. (2016). Aviation and electrical road vehicles. 3754.
- Fujii, H., & Managi, S. (2016). Economic development and multiple air pollutant emissions from the industrial sector. Environmental Science and Pollution Research, 23, 2802-2812.
- Gao, J., & Zhang, L. (2021). Exploring the dynamic linkages between tourism growth and environmental pollution: new evidence from the Mediterranean countries. Current Issues in Tourism, 24(1), 49-65.
- Gao, J., Wu, D., Xiao, Q., Randhawa, A., Liu, Q., & Zhang, T. (2023). Green finance, environmental pollution and high-quality economic development—a study based on China's provincial panel data. Environmental Science and Pollution Research, 30(11), 31954-31976.
- Graf, R. (2018). Analysis of granger causality between daily and monthly temperatures of water and air, as illustrated with the example of noteć river. Acta Scientiarum Polonorum Formatio Circumiectus. https://doi.org/10.15576/asp.fc/2018.17.3.101
- Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424. https://doi.org/10.2307/1912791
- Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1995). Economic growth and the environment. The Quarterly Journal of Economics, 110(2), 353-377.
- Gürçam, S., Konuralp, E., & Ekici, S. (2021). Determining the effect of air transportation on air pollution in the most polluted city in Turkey. Aircraft Engineering and Aerospace Technology, 93(2), 354-362.
- Habib, Y., Xia, E., Hashmi, S. H., & Yousaf, A. U. (2022). Testing the heterogeneous effect of air transport intensity on CO2 emissions in G20 countries: An advanced empirical analysis. Environmental Science and Pollution Research, 29(29), 44020–44041. https://doi.org/10.1007/s11356-022-18904-w
- Habib, Y., Xia, E., Hashmi, S. H., & Yousaf, A. U. (2022). Testing the heterogeneous effect of air transport intensity on CO2 emissions in G20 countries: An advanced empirical analysis. Environmental Science and Pollution Research, 29(29), 44020-44041.
- Hadri, K. (2000). Testing for stationarity in heterogeneous panel data. Econometrics Journal, 3(2), 148–161. https://doi.org/10.1111/1368-423x.00043
- Han, C., Hua, D., & Li, J. (2023). A View of Industrial Agglomeration, Air Pollution and Economic Sustainability from Spatial Econometric Analysis of 273 Cities in China. Sustainability, 15(9), 7091.
- Hari, T. K., Yaakob, Z., & Binitha, N. N. (2015). Aviation biofuel from renewable resources: Routes, opportunities and challenges. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 42, 1234-1244.
- Harrison, R. M., Masiol, M., & Vardoulakis, S. (2015). Civil aviation, air pollution and human health. Environmental Research Letters, 10(4), 041001.
- Hechmy, B. (2019). Can conventional energy be replaced by renewable energy without harming economic growth in non-oil-MENA? evidence from granger causality in VECM. World Journal of Entrepreneurship Management and Sustainable Development. https://doi.org/10.1108/wjemsd-11-2018-0098
- Holman, C. (1999). Sources of air pollution. İçinde Air Pollution and Health (ss. 115-148). Elsevier. Huang, Z., & Ren, X. (2024). Impact of natural resources, resilient economic growth, and energy consumption on CO2 emissions. Resources Policy, 90, 104714. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104714
- Huskić, A. (2023). A Comparative Overview of the External Actors' Influence in the Western Balkans and Croatia. Western Balkans at the Crossroads: Democratic Backsliding and External Actors' Influence Final Report, 100.
- Hussain, B., Naqvi, S. A. A., Anwar, S., & Usman, M. (2023). Effect of wind and solar energy production, and economic development on the environmental quality: Is this the solution to climate change? Gondwana Research, [Online first]. 11. https://doi.org/10.1016/j.gr.2023.01.012
- Hussain, M. N., Li, Z., Sattar, A., & Ilyas, M. (2025). Dynamic linkage between tourism, corruption and CO2 emission on economic growth in BRI countries. Leisure Sciences, 47(4), 673-691.
- Idroes, G. M., Rahman, H., Uddin, I., Hardi, I., & Falcone, P. M. (2024). Towards sustainable environment in North African countries: The role of military expenditure, renewable energy, tourism, manufacture, and globalization on environmental degradation. Journal of Environmental Management, 368, 122077.
- Im, K. S., Pesaran, M. H., & Shin, Y. (2003). Testing for unit roots in heterogeneous panels. Journal of Econometrics, 115(1), 53–74. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00092-7
- Işık, C., Bulut, U., Ongan, S., Islam, H., & Irfan, M. (2024). Exploring how economic growth, renewable energy, internet usage, and mineral rents influence CO2 emissions: A panel quantile regression analysis for 27 OECD countries. Resources Policy, 92, 105025. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.105025
- Islam, M., Alam, M., Ahmed, F., & Al-Amin, A. Q. (2023). Economic growth and environmental pollution nexus in Bangladesh: revisiting the environmental Kuznets curve hypothesis. International Journal of Environmental Studies, 80(1), 68-92.
- James, D., Omodero, C. O., Nwobodo, H., Odhigu, F. O., & Adeyemo, K. A. (2024). Taxation and consumers' spending patterns in Nigeria: an autoregressive distributed lag and error correction model approach. International Journal of Economics and Financial Issues. https://doi.org/10.32479/ijefi.16129
- Jiang, M., Kim, E., & Woo, Y. (2020). The relationship between economic growth and air pollution—A regional comparison between China and South Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(8), 2761.
- Kale, U., Jankovics, I., Nagy, A., & Rohács, D. (2021). Towards sustainability in air traffic management. Sustainability, 13(10), 5451.
- Kampa, M., & Castanas, E. (2008). Human health effects of air pollution. Environmental Pollution, 151(2), 362-367.
- Kırıkkaleli, D., & Sofuoğlu, E. (2023). Does financial stability matter for environmental degradation? Geological Journal. https://doi.org/10.1002/gj.4707
- Kousoulidou, M., & Lonza, L. (2016). Biofuels in aviation: Fuel demand and CO2 emissions evolution in Europe toward 2030. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 46, 166-181.
- Kueh, J., & Wei, Y. S. (2018). FDI-led-growth in Malaysia: autoregressive distributed lag (ardl) bounds testing approach. International Business Research. https://doi.org/10.5539/ibr.v11n11p46
- Kukla-Gryz, A. (2009). Economic growth, international trade and air pollution: A decomposition analysis. Ecological Economics, 68(5), 1329-1339.
- Kumari, V., & Singh, S. (2022). Effect of financial development and foreign direct investments on economic growth in Saarc countries: a panel ardl approach. Asian Journal of Management Studies. https://doi.org/10.4038/ajms.v2i1.44
- Lau, L. S., Yii, K. J., Ng, C. F., Tan, Y. L., & Yiew, T. H. (2025). Environmental Kuznets curve (EKC) hypothesis: A bibliometric review of the last three decades. Energy & Environment, 36(1), 93-131.
- Levin, A., Lin, C.-F., & James Chu, C.-S. (2002). Unit root tests in panel data: Asymptotic and finite-sample properties. Journal of Econometrics, 108(1), 1–24. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(01)00098-7
- Li, J., Hou, L., Wang, L., & Tang, L. (2021). Decoupling analysis between economic growth and air pollution in key regions of air pollution control in China. Sustainability, 13(12), 6600.
- Liang, Z. (2017). A Unified Approach on the Local Power of Panel Unit Root Tests. https://doi.org/10.48550/arxiv.1710.02944
- Lo, P. L., Martini, G., Porta, F., & Scotti, D. (2020). The determinants of CO2 emissions of air transport passenger traffic: An analysis of Lombardy (Italy). Transport Policy, 91, 108-119.
- Magazzino, C., Porrini, D., Fusco, G., & Schneider, N. (2021). Investigating the link among ICT, electricity consumption, air pollution, and economic growth in EU countries. Energy Sources, Part B: Economics, Planning, and Policy, 16(11-12), 976-998.
- Maisonnave, M., Delbianco, F., Tohmé, F., Maguitman, A. G., & Milios, E. (2020). Assessing Causality Structures Learned From Digital Text Media. https://doi.org/10.1145/3395027.3419594
- Mannucci, P. M., & Franchini, M. (2017). Health effects of ambient air pollution in developing countries. International Journal of Environmental Research And Public Health, 14(9), 1048.
- Masiol, M., & Harrison, R. M. (2014). Aircraft engine exhaust emissions and other airport-related contributions to ambient air pollution: A review. Atmospheric Environment, 95, 409-455.
- Mehrara, M., Ebrahimian, A., & Falahati, Z. (2014). The relationship among information and communication technologies and gdp in middle east countries: panel cointegration approach. International Letters of Social and Humanistic Sciences. https://doi.org/10.18052/www.scipress.com/ilshs.44.13
- Mentel, G., Tarczyński, W., Azadi, H., Abdurakmanov, K., Zakirova, E., & Salahodjaev, R. (2022). R&D human capital, renewable energy and co2 emissions: evidence from 26 countries. Energies. https://doi.org/10.3390/en15239205
- Milne, S., & Ateljevic, I. (2001). Tourism, economic development and the global-local nexus: Theory embracing complexity. Tourism Geographies, 3(4), 369-393.
- Mirović, V., Kalaš, B., & Pavlović, N. (2020). An empirical analysis of relationship between tourism and economic growth: Panel evidence from Western Balkan countries. 5th International Thematic Monograph: Modern Management Tools and Economy of Tourism Sector in Present Era, Belgrade, 39–52.
- Musah, M., Mensah, I. A., Onifade, S. T., Ankrah, I., & Gyamfi, B. A. (2025). On China's Sustainable Future: How do Eco-Technological Innovations and Financial Development Moderate the Tourism-Environmental Pollution Nexus?. Journal of Cleaner Production, 144987.
- Muthalib, A. A. (2024). The impact of cross-border travel restrictions on financial performance: a capital market perspective from ASEAN countries. SUKUK: International Journal of Banking, Finance, Management and Business, 3(I), 29-41.
- Namahoro, J. P., Wu, Q., Zhou, N., & Xue, S. (2021). Impact of energy intensity, renewable energy, and economic growth on CO2 emissions: Evidence from Africa across regions and income levels. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 147, 111233. https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.111233
- Nunes, L. J. (2023). The rising threat of atmospheric CO2: a review on the causes, impacts, and mitigation strategies. Environments, 10(4), 66.
- Ouyang, X., Shao, Q., Zhu, X., He, Q., Xiang, C., & Wei, G. (2019). Environmental regulation, economic growth and air pollution: Panel threshold analysis for OECD countries. Science of the Total Environment, 657, 234-241.
- Ovdiienko, O., Hryhorak, M., Marchuk, V., & Bugayko, D. (2021). An assessment of the aviation industry's impact on air pollution from its emissions: Worldwide and the Ukraine. Environmental & Socio-economic Studies, 9(2), 1-10.
- Özokcu, S., & Özdemir, Ö. (2017). Economic growth, energy, and environmental kuznets curve. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 72, 639-647.
- Pedroni, P. (1999). Critical values for cointegration tests in heterogeneous panels with multiple regressors. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 61(S1), 653–670. https://doi.org/10.1111/1468-0084.0610s1653
- Peeters, J. (1998). Aviation and air pollution. At Studies in Environmental Science (C. 72, ss. 601-613). Elsevier.
- Petrova, Y. (2019). On cointegration between the insurance market and economic activity. Empirical Economics. https://doi.org/10.1007/s00181-019-01669-6
- Płanda, B., & Skorupski, J. (2017). Methods of air traffic management in the airport area including the environmental factor. International Journal of Sustainable Transportation, 11(4), 295-307.
- Popescu, F., & Ionel, I. (2010). Anthropogenic air pollution sources. Air Quality, 1-22.
- Porfido, E. (2020). Tourism development in the Western Balkans: Towards a common policy. Annual Review of Territorial Governance in the Western Balkans, 2, 24-45.
- Pourzanjani, A. A., Herzog, E. D., & Petzold, L. (2015). On the inference of functional circadian networks using granger causality. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0137540
- Prakash, N. (2025). Income disparities and environmental dynamics: Exploring varied impacts of renewable energy, innovations, and economic growth on CO2 emissions. Renewable Energy, 243, 122596. https://doi.org/10.1016/j.renene.2025.122596
- Quadrelli, R., & Peterson, S. (2007). The energy–climate challenge: Recent trends in CO2 emissions from fuel combustion. Energy Policy, 35(11), 5938-5952.
- Raihan, A. (2024). The influence of tourism on the road to achieving carbon neutrality and environmental sustainability in Malaysia: the role of renewable energy. Sustainability Analytics and Modeling, 4, 100028.
- Ringquist, E. J. (1993). Does regulation matter?: Evaluating the effects of state air pollution control programs. The Journal of Politics, 55(4), 1022-1045.
- Roca, J., Padilla, E., Farré, M., & Galletto, V. (2001). Economic growth and atmospheric pollution in Spain: Discussing the environmental Kuznets curve hypothesis. Ecological Economics, 39(1), 85-99.
- Romano, A. A., & Scandurra, G. (2011). Dynamics of economic growth and electricity consumption at regional level: the Italian case. Energy Systems. https://doi.org/10.1007/s12667-011-0028-7
- Sadullayeva, G. (2025). The Impact of Air Pollution on Tourism Demand in Uzbekistan: A Fixed Effects Analysis. Frontiers of Global Science, 3(1), 34-37.
- Sahoo, M., Saini, S., & Villanthenkodath, M. A. (2021). Determinants of Material Footprint in BRICS Countries: An Empirical Analysis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-225820/v1
- Saleem, F., & Ahmed, T. (2023). Role of ICTs in Environmental Degradation: A Cross-Country Analysis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2298281/v1
- Saleem, H., Khan, M.B. & Mahdavian, S.M. The role of economic growth, information technologies, and globalization in achieving environmental quality: a novel framework for selected Asian countries. Environ Sci Pollut Res 30, 39907–39931 (2023). https://doi.org/10.1007/s11356-022-24700-3
- Saria, M., & Wan Mohamed, W. M. (2022). The optimization using electric ground support equipment in aviation industry. International Journal of Energy Economics and Policy, 12(1), 401-406.
- Sarkodie, S. A. (2020). Dynamic linkage between renewable and conventional energy use, environmental quality and economic growth: Evidence from Emerging Market and Developing Economies. Energy Reports, 6, 965-973.
- Schmidt, C. Q., Pester, B., Schmid‐Hertel, N., Witte, H., Wismüller, A., & Leistritz, L. (2016). A multivariate granger causality concept towards full brain functional connectivity. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0153105
- Selimi, N., Sadiku, L., & Sadiku, M. (2017). The impact of tourism on economic growth in the Western Balkan countries: An empirical analysis. International Journal of Business and Economic Sciences Applied Research (IJBESAR), 10(2), 19–25.
- Seth, A. K., Barrett, A. B., & Barnett, L. (2015). Granger causality analysis in neuroscience and neuroimaging. Journal of Neuroscience. https://doi.org/10.1523/jneurosci.4399-14.2015
- Sinclair, M. T. (1998). Tourism and economic development: A survey. The Journal of Development Studies, 34(5), 1-51.
- Stanojević, G., Malinović-Milićević, S., Brđanin, E., Milanović, M., Radovanović, M. M., & Popović, T. (2024). Impact of Domestic Heating on Air Pollution—Extreme Pollution Events in Serbia. Sustainability, 16(18), 7920.
- Stern, A. C. (1977). Air Pollution: The effects of air pollution (C. 2). Elsevier.
- Sumarni, L. (2019). Financial development and economic growth in Indonesia: an ardl-bounds testing approach. Economic Journal of Emerging Markets. https://doi.org/10.20885/ejem.vol11.iss1.art9
- Thonemann, N., Pierrat, E., Dudka, K. M., Saavedra-Rubio, K., Dragsdahl, A. L. S. T., & Laurent, A. (2024). Towards sustainable regional aviation: Environmental potential of hybrid-electric aircraft and alternative fuels. Sustainable Production and Consumption, 45, 371-385.
- Urhie, E., Odebiyi, J., & Popoola, R. (2017). Economic growth, air pollution standards enforcement and employment generation nexus in the Nigerian context. International Journal of Innovative Research and Development, 6(5), 10-24.
- Vedantham, A., & Oppenheimer, M. (1998). Long-term scenarios for aviation: demand and emissions of CO2 and NOx. Energy Policy, 26(8), 625-641.
- Vladi, B. (2014). Innovation in Tourism: "Attractor" Model as a Good Opportunity to Increase Economic Cooperation in the Balkans.
- Wadden, R. A., & Scheff, P. A. (1983). Indoor air pollution.
- Wahid, A. N., Salahuddin, M., & Noman, A. M. (2010). Savings and investment in South Asia. Journal of Economic Studies, 37(6), 658–666. https://doi.org/10.1108/01443581011086684
- Walters, R. (2010). Toxic atmospheres air pollution, trade and the politics of regulation. Critical Criminology, 18, 307-323.
- WDI. (2023). World Development Indicators | DataBank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
- Xu, S.-C., Miao, Y.-M., Gao, C., Long, R.-Y., Chen, H., Zhao, B., & Wang, S.-X. (2019). Regional differences in impacts of economic growth and urbanization on air pollutants in China based on provincial panel estimation. Journal of Cleaner Production, 208, 340-352.
- Yarde, K., & Zhang, C. (2024). Socio-economic Impact of Air Connectivity. İçinde Strategies for Sustainable Air Services Development (ss. 23-44). Routledge.
- Zhang, L., & Gao, J. (2016). Exploring the effects of international tourism on China's economic growth, energy consumption and environmental pollution: Evidence from a regional panel analysis. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 53, 225-234.
- Zhang, P., Ding, R., Wang, Y., Zhang, Q., & Zhao, L. (2023). Emission reduction with hybrid mechanisms in civil aviation: An evolutionary game approach. Frontiers in Environmental Science, 11, 1138931.
- Zhong, C., Hao, Y., Wang, C., & Wang, L. (2025). Analysis of regional differences and spatial and temporal evolution of tourism carbon emissions in China: Considering carbon sink effect. Current Issues in Tourism, 28(8), 1282-1305.
- , X., Chen, P., Kang, S., Zheng, H., Guo, J., Hu, Z., ... & Li, C. (2025). Tourism activities significantly contributed to atmospheric pollutants in a remote town of Tianshan revealed by the continuous observation of two years. Atmospheric Pollution Research, 16(1), 102356.
Öz
This study aims to investigate the effect of air transportation, tourism, and economic growth on environmental pollution. The impact of tourism, economic growth, air transportation, and carbon emissions (as a surrogate for air pollution) on ten Balkan nations from 1995 to 2020 is investigated in this study. Long-term panel autoregressive distributed lag (ARDL) projections reveal that CO2 emissions are affected by 0.22%, 0.32%, and -0.34% for every 1% increase in air transportation, economic growth, and tourism. Granger causality analysis identifies four significant causal pathways: (1) a unilateral relationship between CO2 emissions and air transportation; (2) a unilateral relationship between CO2 emissions and economic growth; (3) a unilateral relationship between tourism and air transportation; and (4) a unilateral relationship between economic growth and tourism. These findings shape climate policy in the countries investigated and affect people worldwide. Policymakers should incentivize eco-friendly housing and litter-free tourists to reduce tourism's environmental impact. Infrastructure expenditures should also prioritize low-carbon aviation and renewable energy. Strategic economic planning requires that growth and decarbonization targets match. Renewable energy and circular economic ideas will promote green growth. These initiatives may balance prosperity and environmental protection, putting the Balkans and other regions on the path to strong, low-carbon economies.
Anahtar Kelimeler
Air Pollution Air Transportation Economic Growth Tourism ARDL
Kaynakça
- Adebanjo, S. A., & Shakiru, T. H. (2022). Dynamic relationship between air pollution and economic growth in Jordan: An empirical analysis. Journal of Environmental Science and Economics, 1(2), 30-43.
- Ahmad, N., & Ma, X. (2022). How does tourism development affect environmental pollution?. Tourism Economics, 28(6), 1453-1479.
- Aksoy, H., Domene, M. G., Loganathan, P., Blakey, S., Zea, E., Vinuesa, R., & Otero, E. (2025). Case study on SAF emissions from air travel considering emissions modeling impact. Transportation Research Interdisciplinary Perspectives, 29, 101341.
- Alonso, G., Benito, A., Lonza, L., & Kousoulidou, M. (2014). Investigations on the distribution of air transport traffic and CO2 emissions within the European Union. Journal of Air Transport Management, 36, 85-93.
- Amin, N., Rahman, S. U., Khalid, S., & Idress, S. (2024). How Does Tourism, Trade Openness and Green Energy Influence CO2 emissions? Evidence from ASEAN Countries. Bulletin of Business and Economics (BBE), 13(2), 71-79.
- Anser, M. K., Khan, M. A., Khan, M. A., Huizhen, W., & Haider, A. (2024). The effectiveness of emerging markets' legal structure in explaining financial development. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0299831 Arifin, M. Z., Putra, S. P., & Sari, M. (2024). The future of ground handling in the form of electric ground support equipment. Advances in Transportation and Logistics Research, 7, 72-83.
- Ayvaz, E. E. (2025). Çevre vergileri, hava taşımacılığı ve co2 emisyonları ilişkisi: Avrupa ülkeleri üzerine bir çalışma. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 21, Article 21. https://doi.org/10.29157/etusbed.1436615
- Bahizi, M., Safari, K., Butare, G. W., Rutikanga, C., & Bikorimana, G. (2021). Empirical analysis of foreign direct ınvestment on economic growth: evidence from the east african community. International Review of Economics and Management. https://doi.org/10.18825/iremjournal.977022
- Bakhsh, K., Rose, S., Ali, M. F., Ahmad, N., & Shahbaz, M. (2017). Economic growth, CO2 emissions, renewable waste and FDI relation in Pakistan: New evidences from 3SLS. Journal of Environmental Management, 196, 627–632. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2017.03.029
- Balcı İzgi, B. (2020). ARDL Yaklaşımıyla Türkiye’de Çevre Kirliliği ve Geleneksel Kuznets Eğrisi (EKC) Literatürüne Bir Bakış. Çukurova Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 24(1), 111-125.
- Barak, D., Kocoglu, M., Jahanger, A., & Tan, M. (2024). Testing the EKC hypothesis for ecological and carbon intensity of well-being: The role of forest extent. Science of the Total Environment, 945, 173794.
- Belis, C. A., Matkovic, V., Ballocci, M., Jevtic, M., Millo, G., Mata, E., & Van Dingenen, R. (2023). Assessment of health impacts and costs attributable to air pollution in urban areas using two different approaches. A case study in the Western Balkans. Environment International, 182, 108347.
- Bieber, F., & Tzifakis, N. (2019). The Western Balkans in the world: Linkages and relations with non-Western countries. Routledge.
- Boubel, R. W., Vallero, D., Fox, D. L., Turner, B., & Stern, A. C. (2013). Fundamentals Of Air Pollution. Elsevier.
- Boussiga, N., & Ghdamsi, M. (2016). The corruption-terrorism nexus: a panel data approach. International Journal of Economics and Finance. https://doi.org/10.5539/ijef.v8n11p111 Brooker, P. (2006). Civil-aircraft design priorities: air quality? climate change? noise? The Aeronautical Journal, 110(1110), 517-532.
- Brunekreef, B., & Holgate, S. T. (2002). Air pollution and health. The Lancet, 360(9341), 1233-1242.
- Bruvoll, A., & Medin, H. (2003). Factors behind the environmental kuznets curve. a decomposition of the changes in air pollution. Environmental and Resource Economics, 24, 27-48.
- Burger, P., & Rensburg, L. J. V. (2008). Metropolitan house prices in South Africa: do they converge? South African Journal of Economics, 76(2), 291–297. https://doi.org/10.1111/j.1813-6982.2008.00190.x
- Canpolat Gökçe, E., & Kızılkaya, F. (2022). Türkiye için Turizm Kaynaklı EKC Hipotezinin Test Edilmesi. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(1), 352-362. https://doi.org/10.33437/ksusbd.875357
- Carvalho, J., Sachsida, A., Loureiro, P. R. A., & Moreira, T. B. S. (2004). Uncovered interest parity in Argentina, Brazil, Chile, and Mexico: a unit root test application with panel data. Review of Urban and Regional Development Studies, 16(3), 263–269. https://doi.org/10.1111/j.1467-940x.2005.00091.x
- Castell, M. von. (2014). Analysis of the influence of the Air Traffic Management initiatives SESAR and NextGen on Airline Operations Control Centers' workflows.
- Chen, F., & Chen, Z. (2021). Cost of economic growth: air pollution and health expenditure. Science of the Total Environment, 755, 142543.
- Çiçek, I. (2024). The sustainability evaluation for ground-handling companies. Necmettin Erbakan Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 6(2), 482-507.
- Cole, M. A. (2000). Air pollution and 'dirty'industries: How and why does the composition of manufacturing output change with economic development? Environmental and Resource Economics, 17, 109-123.
- Conesa, J. A., & Mortes, J. (2025). The contribution of commercial flights to the global emissions of inorganic and organic pollutants. Processes, 13(4), 995.
- Curley, S. (2023). Negotiating Space, Place, and Destination: Tourism in the Balkans as a Worlding Practice.
- Denby, B. R., Klimont, Z., Nyiri, A., Kiesewetter, G., Heyes, C., & Fagerli, H. (2024). Future scenarios for air quality in Europe, the Western Balkans and EECCA countries: An assessment for the Gothenburg protocol review. Atmospheric Environment, 333, 120602.
- Dhara, A., Kaur, G., Kishan, P. M., Majumder, A., & Yadav, R. (2021). An efficient decision support system for selecting very light business jet using CRITIC-TOPSIS method. Aircraft Engineering and Aerospace Technology, 94(3), 458-472. https://doi.org/10.1108/AEAT-04-2021-0135
- Dinda, S., Coondoo, D., & Pal, M. (2000). Air quality and economic growth: An empirical study. Ecological Economics, 34(3), 409-423.
- Dogan, E., & Aslan, A. (2017). Exploring the relationship among CO2 emissions, real GDP, energy consumption and tourism in the EU and candidate countries: Evidence from panel models robust to heterogeneity and cross-sectional dependence. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 77, 239–245. https://doi.org/10.1016/j.rser.2017.03.111
- Dumrul, Y., & Kılıçarslan, Z. (2018). The Effect of Research and Development (R D) Expenditures on Export: Evidence From a Panel of Selected OECD Countries. Pressacademia, 5(3), 234–241. https://doi.org/10.17261/pressacademia.2018.932
- Dursun, E. (2022). Investigating the Air Transport-Induced EKC Hypothesis: Evidence from NAFTA Countries. International Journal of Energy Economics and Policy, 12(4), 494–500. https://doi.org/10.32479/ijeep.13347
- Ekesiobi, C., Emmanuel, P. M., Mgbemena, Emilia. M., Ibekilo, B., Chukwuemeka, D., & Madueme, I. S. (2022). Modelling International Trade, Foreign Direct Investment, and Carbon Emission Nexus in Nigeria: A Reconsideration of the Pollution Haven Hypothesis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2140267/v1
- Ekins, P. (1997). The Kuznets curve for the environment and economic growth: Examining the evidence. Environment and Planning A, 29(5), 805-830.
- El Asri, H., & Tsiakalos, S. (2024). Digital Solutions for Enhanced Operational Efficiency: NextGen Air Traffic Management Systems. 212-221.
- Ergen, H., Aslan, A., & Ayvaz, E. E., (2024). Can Air Transportation Reach to Zero Carbon Emissions: Comparative Econometric Analysis Between Transportation Modes in US. International Journal of Shipping and Transport Logistics, 1(1), 1-29.
- Faiz, A., Weaver, C. S., & Walsh, M. P. (1996). Air pollution from motor vehicles: Standards and technologies for controlling emissions. World Bank Publications.
- Farhani, S., & Balsalobre-Lorente, D. (2020). Comparing the role of coal to other energy resources in the environmental Kuznets curve of three large economies. The Chinese Economy, 53(1), 82-120.
- Farhani, S., & Rejeb, J. B. (2012). Energy consumption, economic growth and CO2 emissions: Evidence from panel data for MENA region. International Journal of Energy Economics and Policy, 2(2), 71-81.
- Folinsbee, L. J. (1993). Human health effects of air pollution. Environmental Health Perspectives, 100, 45-56.
- Fregnani, J. T., & Mattos, B. S. (2016). Aviation and electrical road vehicles. 3754.
- Fujii, H., & Managi, S. (2016). Economic development and multiple air pollutant emissions from the industrial sector. Environmental Science and Pollution Research, 23, 2802-2812.
- Gao, J., & Zhang, L. (2021). Exploring the dynamic linkages between tourism growth and environmental pollution: new evidence from the Mediterranean countries. Current Issues in Tourism, 24(1), 49-65.
- Gao, J., Wu, D., Xiao, Q., Randhawa, A., Liu, Q., & Zhang, T. (2023). Green finance, environmental pollution and high-quality economic development—a study based on China's provincial panel data. Environmental Science and Pollution Research, 30(11), 31954-31976.
- Graf, R. (2018). Analysis of granger causality between daily and monthly temperatures of water and air, as illustrated with the example of noteć river. Acta Scientiarum Polonorum Formatio Circumiectus. https://doi.org/10.15576/asp.fc/2018.17.3.101
- Granger, C. W. J. (1969). Investigating causal relations by econometric models and cross-spectral methods. Econometrica, 37(3), 424. https://doi.org/10.2307/1912791
- Grossman, G. M., & Krueger, A. B. (1995). Economic growth and the environment. The Quarterly Journal of Economics, 110(2), 353-377.
- Gürçam, S., Konuralp, E., & Ekici, S. (2021). Determining the effect of air transportation on air pollution in the most polluted city in Turkey. Aircraft Engineering and Aerospace Technology, 93(2), 354-362.
- Habib, Y., Xia, E., Hashmi, S. H., & Yousaf, A. U. (2022). Testing the heterogeneous effect of air transport intensity on CO2 emissions in G20 countries: An advanced empirical analysis. Environmental Science and Pollution Research, 29(29), 44020–44041. https://doi.org/10.1007/s11356-022-18904-w
- Habib, Y., Xia, E., Hashmi, S. H., & Yousaf, A. U. (2022). Testing the heterogeneous effect of air transport intensity on CO2 emissions in G20 countries: An advanced empirical analysis. Environmental Science and Pollution Research, 29(29), 44020-44041.
- Hadri, K. (2000). Testing for stationarity in heterogeneous panel data. Econometrics Journal, 3(2), 148–161. https://doi.org/10.1111/1368-423x.00043
- Han, C., Hua, D., & Li, J. (2023). A View of Industrial Agglomeration, Air Pollution and Economic Sustainability from Spatial Econometric Analysis of 273 Cities in China. Sustainability, 15(9), 7091.
- Hari, T. K., Yaakob, Z., & Binitha, N. N. (2015). Aviation biofuel from renewable resources: Routes, opportunities and challenges. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 42, 1234-1244.
- Harrison, R. M., Masiol, M., & Vardoulakis, S. (2015). Civil aviation, air pollution and human health. Environmental Research Letters, 10(4), 041001.
- Hechmy, B. (2019). Can conventional energy be replaced by renewable energy without harming economic growth in non-oil-MENA? evidence from granger causality in VECM. World Journal of Entrepreneurship Management and Sustainable Development. https://doi.org/10.1108/wjemsd-11-2018-0098
- Holman, C. (1999). Sources of air pollution. İçinde Air Pollution and Health (ss. 115-148). Elsevier. Huang, Z., & Ren, X. (2024). Impact of natural resources, resilient economic growth, and energy consumption on CO2 emissions. Resources Policy, 90, 104714. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.104714
- Huskić, A. (2023). A Comparative Overview of the External Actors' Influence in the Western Balkans and Croatia. Western Balkans at the Crossroads: Democratic Backsliding and External Actors' Influence Final Report, 100.
- Hussain, B., Naqvi, S. A. A., Anwar, S., & Usman, M. (2023). Effect of wind and solar energy production, and economic development on the environmental quality: Is this the solution to climate change? Gondwana Research, [Online first]. 11. https://doi.org/10.1016/j.gr.2023.01.012
- Hussain, M. N., Li, Z., Sattar, A., & Ilyas, M. (2025). Dynamic linkage between tourism, corruption and CO2 emission on economic growth in BRI countries. Leisure Sciences, 47(4), 673-691.
- Idroes, G. M., Rahman, H., Uddin, I., Hardi, I., & Falcone, P. M. (2024). Towards sustainable environment in North African countries: The role of military expenditure, renewable energy, tourism, manufacture, and globalization on environmental degradation. Journal of Environmental Management, 368, 122077.
- Im, K. S., Pesaran, M. H., & Shin, Y. (2003). Testing for unit roots in heterogeneous panels. Journal of Econometrics, 115(1), 53–74. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00092-7
- Işık, C., Bulut, U., Ongan, S., Islam, H., & Irfan, M. (2024). Exploring how economic growth, renewable energy, internet usage, and mineral rents influence CO2 emissions: A panel quantile regression analysis for 27 OECD countries. Resources Policy, 92, 105025. https://doi.org/10.1016/j.resourpol.2024.105025
- Islam, M., Alam, M., Ahmed, F., & Al-Amin, A. Q. (2023). Economic growth and environmental pollution nexus in Bangladesh: revisiting the environmental Kuznets curve hypothesis. International Journal of Environmental Studies, 80(1), 68-92.
- James, D., Omodero, C. O., Nwobodo, H., Odhigu, F. O., & Adeyemo, K. A. (2024). Taxation and consumers' spending patterns in Nigeria: an autoregressive distributed lag and error correction model approach. International Journal of Economics and Financial Issues. https://doi.org/10.32479/ijefi.16129
- Jiang, M., Kim, E., & Woo, Y. (2020). The relationship between economic growth and air pollution—A regional comparison between China and South Korea. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17(8), 2761.
- Kale, U., Jankovics, I., Nagy, A., & Rohács, D. (2021). Towards sustainability in air traffic management. Sustainability, 13(10), 5451.
- Kampa, M., & Castanas, E. (2008). Human health effects of air pollution. Environmental Pollution, 151(2), 362-367.
- Kırıkkaleli, D., & Sofuoğlu, E. (2023). Does financial stability matter for environmental degradation? Geological Journal. https://doi.org/10.1002/gj.4707
- Kousoulidou, M., & Lonza, L. (2016). Biofuels in aviation: Fuel demand and CO2 emissions evolution in Europe toward 2030. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 46, 166-181.
- Kueh, J., & Wei, Y. S. (2018). FDI-led-growth in Malaysia: autoregressive distributed lag (ardl) bounds testing approach. International Business Research. https://doi.org/10.5539/ibr.v11n11p46
- Kukla-Gryz, A. (2009). Economic growth, international trade and air pollution: A decomposition analysis. Ecological Economics, 68(5), 1329-1339.
- Kumari, V., & Singh, S. (2022). Effect of financial development and foreign direct investments on economic growth in Saarc countries: a panel ardl approach. Asian Journal of Management Studies. https://doi.org/10.4038/ajms.v2i1.44
- Lau, L. S., Yii, K. J., Ng, C. F., Tan, Y. L., & Yiew, T. H. (2025). Environmental Kuznets curve (EKC) hypothesis: A bibliometric review of the last three decades. Energy & Environment, 36(1), 93-131.
- Levin, A., Lin, C.-F., & James Chu, C.-S. (2002). Unit root tests in panel data: Asymptotic and finite-sample properties. Journal of Econometrics, 108(1), 1–24. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(01)00098-7
- Li, J., Hou, L., Wang, L., & Tang, L. (2021). Decoupling analysis between economic growth and air pollution in key regions of air pollution control in China. Sustainability, 13(12), 6600.
- Liang, Z. (2017). A Unified Approach on the Local Power of Panel Unit Root Tests. https://doi.org/10.48550/arxiv.1710.02944
- Lo, P. L., Martini, G., Porta, F., & Scotti, D. (2020). The determinants of CO2 emissions of air transport passenger traffic: An analysis of Lombardy (Italy). Transport Policy, 91, 108-119.
- Magazzino, C., Porrini, D., Fusco, G., & Schneider, N. (2021). Investigating the link among ICT, electricity consumption, air pollution, and economic growth in EU countries. Energy Sources, Part B: Economics, Planning, and Policy, 16(11-12), 976-998.
- Maisonnave, M., Delbianco, F., Tohmé, F., Maguitman, A. G., & Milios, E. (2020). Assessing Causality Structures Learned From Digital Text Media. https://doi.org/10.1145/3395027.3419594
- Mannucci, P. M., & Franchini, M. (2017). Health effects of ambient air pollution in developing countries. International Journal of Environmental Research And Public Health, 14(9), 1048.
- Masiol, M., & Harrison, R. M. (2014). Aircraft engine exhaust emissions and other airport-related contributions to ambient air pollution: A review. Atmospheric Environment, 95, 409-455.
- Mehrara, M., Ebrahimian, A., & Falahati, Z. (2014). The relationship among information and communication technologies and gdp in middle east countries: panel cointegration approach. International Letters of Social and Humanistic Sciences. https://doi.org/10.18052/www.scipress.com/ilshs.44.13
- Mentel, G., Tarczyński, W., Azadi, H., Abdurakmanov, K., Zakirova, E., & Salahodjaev, R. (2022). R&D human capital, renewable energy and co2 emissions: evidence from 26 countries. Energies. https://doi.org/10.3390/en15239205
- Milne, S., & Ateljevic, I. (2001). Tourism, economic development and the global-local nexus: Theory embracing complexity. Tourism Geographies, 3(4), 369-393.
- Mirović, V., Kalaš, B., & Pavlović, N. (2020). An empirical analysis of relationship between tourism and economic growth: Panel evidence from Western Balkan countries. 5th International Thematic Monograph: Modern Management Tools and Economy of Tourism Sector in Present Era, Belgrade, 39–52.
- Musah, M., Mensah, I. A., Onifade, S. T., Ankrah, I., & Gyamfi, B. A. (2025). On China's Sustainable Future: How do Eco-Technological Innovations and Financial Development Moderate the Tourism-Environmental Pollution Nexus?. Journal of Cleaner Production, 144987.
- Muthalib, A. A. (2024). The impact of cross-border travel restrictions on financial performance: a capital market perspective from ASEAN countries. SUKUK: International Journal of Banking, Finance, Management and Business, 3(I), 29-41.
- Namahoro, J. P., Wu, Q., Zhou, N., & Xue, S. (2021). Impact of energy intensity, renewable energy, and economic growth on CO2 emissions: Evidence from Africa across regions and income levels. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 147, 111233. https://doi.org/10.1016/j.rser.2021.111233
- Nunes, L. J. (2023). The rising threat of atmospheric CO2: a review on the causes, impacts, and mitigation strategies. Environments, 10(4), 66.
- Ouyang, X., Shao, Q., Zhu, X., He, Q., Xiang, C., & Wei, G. (2019). Environmental regulation, economic growth and air pollution: Panel threshold analysis for OECD countries. Science of the Total Environment, 657, 234-241.
- Ovdiienko, O., Hryhorak, M., Marchuk, V., & Bugayko, D. (2021). An assessment of the aviation industry's impact on air pollution from its emissions: Worldwide and the Ukraine. Environmental & Socio-economic Studies, 9(2), 1-10.
- Özokcu, S., & Özdemir, Ö. (2017). Economic growth, energy, and environmental kuznets curve. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 72, 639-647.
- Pedroni, P. (1999). Critical values for cointegration tests in heterogeneous panels with multiple regressors. Oxford Bulletin of Economics and Statistics, 61(S1), 653–670. https://doi.org/10.1111/1468-0084.0610s1653
- Peeters, J. (1998). Aviation and air pollution. At Studies in Environmental Science (C. 72, ss. 601-613). Elsevier.
- Petrova, Y. (2019). On cointegration between the insurance market and economic activity. Empirical Economics. https://doi.org/10.1007/s00181-019-01669-6
- Płanda, B., & Skorupski, J. (2017). Methods of air traffic management in the airport area including the environmental factor. International Journal of Sustainable Transportation, 11(4), 295-307.
- Popescu, F., & Ionel, I. (2010). Anthropogenic air pollution sources. Air Quality, 1-22.
- Porfido, E. (2020). Tourism development in the Western Balkans: Towards a common policy. Annual Review of Territorial Governance in the Western Balkans, 2, 24-45.
- Pourzanjani, A. A., Herzog, E. D., & Petzold, L. (2015). On the inference of functional circadian networks using granger causality. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0137540
- Prakash, N. (2025). Income disparities and environmental dynamics: Exploring varied impacts of renewable energy, innovations, and economic growth on CO2 emissions. Renewable Energy, 243, 122596. https://doi.org/10.1016/j.renene.2025.122596
- Quadrelli, R., & Peterson, S. (2007). The energy–climate challenge: Recent trends in CO2 emissions from fuel combustion. Energy Policy, 35(11), 5938-5952.
- Raihan, A. (2024). The influence of tourism on the road to achieving carbon neutrality and environmental sustainability in Malaysia: the role of renewable energy. Sustainability Analytics and Modeling, 4, 100028.
- Ringquist, E. J. (1993). Does regulation matter?: Evaluating the effects of state air pollution control programs. The Journal of Politics, 55(4), 1022-1045.
- Roca, J., Padilla, E., Farré, M., & Galletto, V. (2001). Economic growth and atmospheric pollution in Spain: Discussing the environmental Kuznets curve hypothesis. Ecological Economics, 39(1), 85-99.
- Romano, A. A., & Scandurra, G. (2011). Dynamics of economic growth and electricity consumption at regional level: the Italian case. Energy Systems. https://doi.org/10.1007/s12667-011-0028-7
- Sadullayeva, G. (2025). The Impact of Air Pollution on Tourism Demand in Uzbekistan: A Fixed Effects Analysis. Frontiers of Global Science, 3(1), 34-37.
- Sahoo, M., Saini, S., & Villanthenkodath, M. A. (2021). Determinants of Material Footprint in BRICS Countries: An Empirical Analysis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-225820/v1
- Saleem, F., & Ahmed, T. (2023). Role of ICTs in Environmental Degradation: A Cross-Country Analysis. https://doi.org/10.21203/rs.3.rs-2298281/v1
- Saleem, H., Khan, M.B. & Mahdavian, S.M. The role of economic growth, information technologies, and globalization in achieving environmental quality: a novel framework for selected Asian countries. Environ Sci Pollut Res 30, 39907–39931 (2023). https://doi.org/10.1007/s11356-022-24700-3
- Saria, M., & Wan Mohamed, W. M. (2022). The optimization using electric ground support equipment in aviation industry. International Journal of Energy Economics and Policy, 12(1), 401-406.
- Sarkodie, S. A. (2020). Dynamic linkage between renewable and conventional energy use, environmental quality and economic growth: Evidence from Emerging Market and Developing Economies. Energy Reports, 6, 965-973.
- Schmidt, C. Q., Pester, B., Schmid‐Hertel, N., Witte, H., Wismüller, A., & Leistritz, L. (2016). A multivariate granger causality concept towards full brain functional connectivity. Plos One. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0153105
- Selimi, N., Sadiku, L., & Sadiku, M. (2017). The impact of tourism on economic growth in the Western Balkan countries: An empirical analysis. International Journal of Business and Economic Sciences Applied Research (IJBESAR), 10(2), 19–25.
- Seth, A. K., Barrett, A. B., & Barnett, L. (2015). Granger causality analysis in neuroscience and neuroimaging. Journal of Neuroscience. https://doi.org/10.1523/jneurosci.4399-14.2015
- Sinclair, M. T. (1998). Tourism and economic development: A survey. The Journal of Development Studies, 34(5), 1-51.
- Stanojević, G., Malinović-Milićević, S., Brđanin, E., Milanović, M., Radovanović, M. M., & Popović, T. (2024). Impact of Domestic Heating on Air Pollution—Extreme Pollution Events in Serbia. Sustainability, 16(18), 7920.
- Stern, A. C. (1977). Air Pollution: The effects of air pollution (C. 2). Elsevier.
- Sumarni, L. (2019). Financial development and economic growth in Indonesia: an ardl-bounds testing approach. Economic Journal of Emerging Markets. https://doi.org/10.20885/ejem.vol11.iss1.art9
- Thonemann, N., Pierrat, E., Dudka, K. M., Saavedra-Rubio, K., Dragsdahl, A. L. S. T., & Laurent, A. (2024). Towards sustainable regional aviation: Environmental potential of hybrid-electric aircraft and alternative fuels. Sustainable Production and Consumption, 45, 371-385.
- Urhie, E., Odebiyi, J., & Popoola, R. (2017). Economic growth, air pollution standards enforcement and employment generation nexus in the Nigerian context. International Journal of Innovative Research and Development, 6(5), 10-24.
- Vedantham, A., & Oppenheimer, M. (1998). Long-term scenarios for aviation: demand and emissions of CO2 and NOx. Energy Policy, 26(8), 625-641.
- Vladi, B. (2014). Innovation in Tourism: "Attractor" Model as a Good Opportunity to Increase Economic Cooperation in the Balkans.
- Wadden, R. A., & Scheff, P. A. (1983). Indoor air pollution.
- Wahid, A. N., Salahuddin, M., & Noman, A. M. (2010). Savings and investment in South Asia. Journal of Economic Studies, 37(6), 658–666. https://doi.org/10.1108/01443581011086684
- Walters, R. (2010). Toxic atmospheres air pollution, trade and the politics of regulation. Critical Criminology, 18, 307-323.
- WDI. (2023). World Development Indicators | DataBank. https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators
- Xu, S.-C., Miao, Y.-M., Gao, C., Long, R.-Y., Chen, H., Zhao, B., & Wang, S.-X. (2019). Regional differences in impacts of economic growth and urbanization on air pollutants in China based on provincial panel estimation. Journal of Cleaner Production, 208, 340-352.
- Yarde, K., & Zhang, C. (2024). Socio-economic Impact of Air Connectivity. İçinde Strategies for Sustainable Air Services Development (ss. 23-44). Routledge.
- Zhang, L., & Gao, J. (2016). Exploring the effects of international tourism on China's economic growth, energy consumption and environmental pollution: Evidence from a regional panel analysis. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 53, 225-234.
- Zhang, P., Ding, R., Wang, Y., Zhang, Q., & Zhao, L. (2023). Emission reduction with hybrid mechanisms in civil aviation: An evolutionary game approach. Frontiers in Environmental Science, 11, 1138931.
- Zhong, C., Hao, Y., Wang, C., & Wang, L. (2025). Analysis of regional differences and spatial and temporal evolution of tourism carbon emissions in China: Considering carbon sink effect. Current Issues in Tourism, 28(8), 1282-1305.
- , X., Chen, P., Kang, S., Zheng, H., Guo, J., Hu, Z., ... & Li, C. (2025). Tourism activities significantly contributed to atmospheric pollutants in a remote town of Tianshan revealed by the continuous observation of two years. Atmospheric Pollution Research, 16(1), 102356.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | İngilizce |
|---|---|
| Konular | İşletme |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 20 Mart 2025 |
| Kabul Tarihi | 26 Haziran 2025 |
| Yayımlanma Tarihi | 2 Şubat 2026 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 27 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Doğuş Üniversitesi Dergisi, iktisat, işletme ve finans konularında Türkçe ve İngilizce özgün bilimsel makalelerin yayımlanmasını amaçlamaktadır. Dergi mevcut literatüre ve/veya uygulamalara katkı sunan özgün makaleleri yayınlamayı hedeflemekte olup, alana katkı sağlayan disiplinler-arası yayınlara da açıktır.
Derginin hedef kitlesini akademisyenler, araştırmacılar, profesyoneller, öğrenciler ve ilgili mesleki, akademik kurum ve kuruluşlar oluşturmaktadır.
Yazım Kuralları
DOĞUŞ ÜNİVERSİTESİ DERGİSİ YAZIM KURALLARI
Doğuş Üniversitesi Dergisi’nde yayımlanması için değerlendirilmek üzere gönderilecek makaleler aşağıda belirtilen kurallar doğrultusunda hazırlanmalıdır. Turnitin ve iThenticate gibi alıntı programlarında yapılan taramalar sonucunda benzerlik oranları %15’i aştığı tespit edilen makaleler veya aşağıda belirtilen kurallara uygun olmayan başvurular değerlendirmeye alınmazlar.
1. Yazarlar makalelerini makale şablon dosyasını kullanarak hazırlamalıdırlar. Makale şablon dosyasını buradan indirebilirsiniz.
2. Kaynakça yazım biçimi (APA formatı) için "Kaynakça Yazım Örnekleri"ne bakılmalıdır. Karar verilemeyen durumlarda derginin son sayısında yayımlanmış makaleler incelenebilir. Kaynakçaları "Kaynakça Yazım Örnekleri"nde belirtilen formata uygun olarak hazırlanmayan makaleler yayımlanmaz. "Kaynakça Yazım Örnekleri" dosyasını pdf olarak buradan indirebilirsiniz.
3. Yazarlar makalelerini sisteme iki ayrı word dosyası olarak yüklemelidir. İlk makale dosyası yazarların ad, soyad, kurum (üniversite, fakülte, bölüm, program vb.), e-posta ve ORCID bilgilerini içermelidir. Hakemlere gönderilecek ikinci makale dosyasında ise yazar bilgileri yer almamalıdır.
4. Yazarların sisteme yükleyecekleri ilk makale dosyasında yazar bilgileri gerekli kısımlara girilmeli; hakemlere gönderilecek ikinci dosyada ise bu kısımlar boş bırakılmalıdır. İlk sayfada yer alan alt bilgi kısmındaki yazar bilgileri üniversite, fakülte/yüksek okul, bölüm, mail ve ORCID numarasını içerecek şekilde eksiksiz doldurulmalı ve aynı bilgiler Dergipark'taki "Makale Üst Veri" kısmında ve Telif Hakkı Formu'nda da eksiksiz verilmelidir. Yazarlar kullandıkları makale şablonundaki şeklî formatı, düzenlemeyi zorlaştıracak veya engelleyecek şekilde değiştirmemelidir (örnek: sayfa sonu eklemek). Makale şablon dosyasını buradan indirebilirsiniz.
5. Telif Hakkı Formu tüm yazarların bilgilerini içerecek şekilde, başvuruyu yapan sorumlu yazar tarafından imzalanarak taratılıp (jpg veya pdf formatında) makale dosyalarıyla birlikte sisteme yüklenmelidir. Telif Hakkı Formu'nu buradan indirebilirsiniz.
6. Doğuş Üniversitesi Dergisi’ne gönderilecek yazılar Türkçe veya İngilizce olabilir. Yazının uzunluğu 20 sayfayı geçmemelidir. Yazının elektronik kopyası Microsoft Word programında Times New Roman yazı karakteri ile hazırlanmalıdır. Marj ayarları; üstten 5cm, alttan 4cm, sağ ve soldan 4.5cm olmalıdır.
7. Başlık, makale hangi dilde ise önce o dilde TÜM HARFLER BÜYÜK olacak şekilde 12 punto, koyu ve sayfaya ortalı olarak verilmelidir. Makalenin diğer dildeki karşılığı ise, bir satır boşluk bırakılarak yine TÜM HARFLER BÜYÜK olacak şekilde, 10 punto, koyu ve sayfaya ortalanmış, ancak italik olarak verilmelidir. Tez veya sözlü bildiriden türetilmiş makalelerde başlığa * işareti eklenerek, dipnotuna çalışmanın hangi tez veya bildiriden türetildiği belirtilmelidir.
8. Makale hangi dilde ise önce o dilde yaklaşık 150-200 kelimelik bir “Öz” ve altında diğer dilde çevirisi olacak şekilde ikinci bir “Öz” verilmelidir. İkinci "Öz" italik yazı karakterinde olmalıdır. Türkçe ve İngilizce özetlerin her ikisinin de altında, anahtar kelimeler (en az 3, en çok 5 kelime/kelime grubu) olmalıdır. İkinci "Öz"de anahtar kelimeler italik olmalıdır. Anahtar kelimelerde ilk kelimelerin ilk harfleri büyük olmalıdır (ör: Ekonomik Kalkınma, Para Politikası). İkinci "Öz"ün altındaki anahtar kelimeler italik olmalıdır.
9. Yazarlar makalelerine Journal of Economic Literature (JEL) sınıflama numarası eklemelidir. Journal of Economic Literature (JEL) sınıflama numarası sadece İngilizce özetin altında verilmelidir. Türkçe özetin altında Journal of Economic Literature (JEL) sınıflama numarası verilmemelidir.
Örnek:
11. Metin 10 punto ve tek satır aralıkla iki yana yaslı olarak yazılmalıdır. Her paragraftan sonra bir satır boşluk bırakılmalı ya da paragraflar arasında önce ve sonra 6 nk boşluk aralığı seçilmelidir ve paragraflar sola yaslı/girintisiz olarak başlamalıdır.
12. Dipnotlar Times New Roman yazı karakterinde, 9 punto ve iki yana yaslı olarak verilmelidir.
14. Tablo ve şekillere başlık ve sıra numarası verilmeli, başlıklar tabloların üzerinde (Tablo 1. Tablo Adı), şekillerin ise altında (Şekil 1. Şekil Adı) yer almalıdır. Tablo ve şekil başlıkları ve açıklamaları 10 punto olarak bold karakterle yazılmalı ve tablo ve şekle göre ortalanmalıdır. Tablo ve şekiller dikey olarak (tam sayfa olan tablo ve şekiller yatay olarak yerleştirilebilir), denklemler sayfaya ortalı olarak verilmeli ve denklemlerin sıra numaraları parantez içinde olup sayfanın sağ tarafına yaslanmalıdır. Tablo ve şekillerin paragraf hizasını aşmamasına ve sayfalar arasında bölünmemesine özen gösterilmelidir. Tablo ve şekil uzunluğu bir sayfayı geçmiyorsa tek sayfa içerisinde verilmelidir. Tablo ve şekilleri sayfaya ve paragraf hizasına sığdırmak için tablo ve şekillerin içerisindeki metinlerin puntosu da okunurluğu zorlaştırmayacak düzeyde küçültülebilir. Tablo ve şekillerin altında yer alan tablo ve şekil referansları/kaynakları APA formatına uygun metin içi referans yöntemine göre, tablo veya şekle bitişik ve 9 punto olarak verilmelidir (örnek: Kaynak: Yazar/kurum adı, yayım yılı: sayfa numarası). Şekillerde (varsa) kaynak şekil açıklamasının üzerinde olmalıdır. "Kaynak" yazısı bold, referans düz yazı karakterinde olmalıdır (Örnek: Kaynak: TÜİK, 2022).
15. Kaynaklara göndermeler, metin içi parantez yöntemi ile yapılmalıdır. Parantez içindeki sıra; yazar/yazarların soyadı (yazarı olmayan kaynaklarda eser adının ilk üç kelimesi ve izleyen üç nokta), kaynağın yılı, iki nokta üst üste, sayfa numarası/numaraları şeklinde olmalıdır (örnek: Soyad, tarih: sayfa numarası).
16. Metin içinde, yukarıdaki gibi gönderme yapılan bütün kaynaklar, “Referanslar” listesinde APA formatına uygun olarak belirtilmeli, gönderme yapılmayan kaynaklar bu listede yer almamalıdır. Kaynakçada "Referanslar" başılığı kullanılmalı ve başlık numaralandırılmamalıdır. Referanslar arasında boşluk olmamalı, referanslar 1,25 cm asılı/hanging girintiyle verilmelidir (örnek için makale şablon dosyası incelenebilir). Kaynakçada referanslar alfabetik sırayla ve "Kaynakça Yazım Örnekleri"nde belirtildiği gibi APA formatında yazılmalı; referanslarda referans türüne göre cilt ve sayfa numarası, yayım yeri, yayınevi, sayfa aralıkları gibi bilgiler eksiksiz verilmelidir. Makale, kitap ve tez adları, özel isimler dışında sadece ilk kelimelerinin ilk harfi büyük, diğer harfleri küçük olacak şekilde yazılmalıdır. Dergi adlarında ise her kelimenin ilk harfi büyük olmalıdır. Dergi, kitap ve tez adları ile dergilerin cilt numaraları italik yazılmalıdır.
17. Makaleler yazım ve imla kurallarına uygun formatta hazırlanmalıdır. Noktalama işaretlerinden sonra bir boşluk bırakılmalıdır. APA formatına uygun referans gösteriminde de bu husus dikkate alınmalıdır [(Gürsoy, 2009:175) değil, (Gürsoy, 2009: 175) şeklinde olmalıdır]. Nokta parantezden önce değil, parantezden sonra konulmalıdır. Örnek:
Tablo ve şekillerin altında yer alan tablo ve şekil referansları/kaynakları APA formatına uygun metin içi referans yöntemine göre, tablo veya şekle bitişik ve 9 punto olarak verilmelidir (örnek: Kaynak: Yazar/kurum adı, yayım yılı: sayfa numarası). Şekillerde (varsa) kaynak şekil açıklamasının üzerinde olmalıdır. "Kaynak" yazısı bold, referans düz yazı karakterinde olmalıdır (Örnek: Kaynak: TÜİK, 2022).
18. Makalelerin basıma girecek son şeklini yazım kurallarına uygun olarak sunmak yazarların sorumluluğundadır; makaleler yazım kurallarına uygun şekilde sunulana kadar yayımlanmaz.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Yayın Etiği
Doğuş Üniversitesi Dergisin'de uygulanan yayın süreçleri, bilginin tarafsız ve saygın bir şekilde gelişimine ve dağıtımına temel teşkil etmektedir. Bu doğrultuda uygulanan süreçler, yazarların ve yazarları destekleyen kurumların çalışmalarının kalitesine doğrudan yansımaktadır. Hakemli çalışmalar bilimsel yöntemi somutlaştıran ve destekleyen çalışmalardır. Bu noktada sürecin bütün paydaşlarının (yazarlar, okuyucular ve araştırmacılar, yayıncı, hakemler ve editörler) etik ilkelere yönelik standartlara uyması önem taşımaktadır. Doğuş Üniversitesi Dergisi yayın etiği kapsamında tüm paydaşların aşağıdaki etik sorumlulukları taşımasını beklenmektedir.
Aşağıda yer alan etik görev ve sorumluluklar, açık erişim olarak Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan rehberler ve politikalar dikkate alınarak hazırlanmıştır.
Yazarların Etik Sorumlulukları
Doğuş Üniversitesi Dergisi'ne çalışma gönderen yazar(lar)ın aşağıdaki etik sorumluluklara uyması beklenmektedir:
Yazar(lar)ın gönderdikleri çalışmaların özgün olması beklenmektedir. Yazar(lar)ın başka çalışmalardan yararlanmaları veya başka çalışmaları kullanmaları durumunda eksiksiz ve doğru bir biçimde atıfta bulunmaları ve/veya alıntı yapmaları gerekmektedir.
Çalışmanın oluşturulmasında içeriğe entelektüel açıdan katkı sağlamayan kişiler, yazar olarak belirtilmemelidir.
Yayınlanmak üzere gönderilen tüm çalışmaların varsa çıkar çatışması teşkil edebilecek durumları ve ilişkileri açıklanmalıdır.
Yazar(lar)dan değerlendirme süreçleri çerçevesinde makalelerine ilişkin ham veri talep edilebilir; böyle bir durumda yazar(lar) beklenen veri ve bilgileri yayın kuruluna sunmaya hazır olmalıdır.
Yazar(lar) kullanılan verilerin kullanım haklarına, araştırma/analizlerle ilgili gerekli izinlere sahip olduklarını veya deney yapılan deneklerin rızasının alındığını gösteren belgeye sahip olmalıdır.
Yazar(lar)ın yayınlanmış, erken görünüm veya değerlendirme aşamasındaki çalışmasıyla ilgili bir yanlış ya da hatayı fark etmesi durumunda, dergi editörünü veya yayıncıyı bilgilendirme, düzeltme veya geri çekme işlemlerinde editörle işbirliği yapma yükümlülüğü bulunmaktadır.
Yazarlar çalışmalarını aynı anda birden fazla derginin başvuru sürecinde bulunduramaz. Her bir başvuru önceki başvurunun tamamlanmasını takiben başlatılabilir. Başka bir dergide yayınlanmış çalışma Doğuş Üniversitesi Dergisi'ne gönderilemez.
Değerlendirme süreci başlamış bir çalışmanın yazar sorumluluklarının değiştirilmesi (yazar ekleme, yazar sırası değiştirme, yazar çıkartma gibi) teklif edilemez.
Editörlerin Etik Görev ve Sorumlulukları
Doğuş Üniversitesi Dergisi editörleri, açık erişim olarak Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayınlanan "COPE Code of Conduct and Best Practice Guidelines for Journal Editors" ve "COPE Best Practice Guidelines for Journal Editors" rehberleri temelinde aşağıdaki etik görev ve sorumluluklara sahip olmalıdır:
Genel görev ve sorumluluklar
Editörler, Doğuş Üniversitesi Dergisi'nde yayınlanan her yayından sorumludur. Bu sorumluluk bağlamında editörler, aşağıdaki rol ve yükümlülükleri taşımaktadır:
Okuyucuların ve yazarların bilgi ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çaba sarfetme,
Sürekli olarak derginin gelişimini sağlama,
Dergide yayınlanan çalışmaların kalitesini geliştirmeye yönelik süreçleri yürütme,
Düşünce özgürlüğünü destekleme,
Akademik açıdan bütünlüğü sağlanma,
Fikri mülkiyet hakları ve etik standartlardan taviz vermeden iş süreçlerini devam ettirme,
Düzeltme, açıklama gerektiren konularda yayın açısından açıklık ve şeffaflık gösterme.
Okuyucu ile ilişkiler
Editörler tüm okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcıların ihtiyaç duydukları bilgi, beceri ve deneyim beklentilerini dikkate alarak karar vermelidir. Yayınlanan çalışmaların okuyucu, araştırmacı, uygulayıcı ve bilimsel literatüre katkı sağlamasına ve özgün nitelikte olmasına dikkat etmelidir. Ayrıca editörler okuyucu, araştırmacı ve uygulayıcılardan gelen geri bildirimleri dikkate almak, açıklayıcı ve bilgilendirici geri bildirim vermekle yükümlüdür.
Yazarlar ile ilişkiler
Editörlerin yazarlara karşı görev ve sorumlulukları aşağıdaki şekildedir:
Editörler, çalışmaların önemi, özgün değeri, geçerliliği, anlatımın açıklığı ve derginin amaç ve hedeflerine dayanarak olumlu ya da olumsuz karar vermelidir.
Editörler, yayın kapsamına uygun olan çalışmaları ciddi problemi olmadığı sürece ön değerlendirme aşamasına almalıdır.
Editörler, çalışma ile ilgili ciddi bir sorun olmadıkça, olumlu yöndeki hakem önerilerini göz ardı etmemelidir.
Yeni editörler, çalışmalara yönelik olarak önceki editör(ler) tarafından verilen kararları ciddi bir sorun olmadıkça değiştirmemelidir.
"Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" mutlaka yayınlanmalı ve editörler tanımlanan süreçlerde yaşanabilecek sapmaların önüne geçmelidir.
Editörler, yazarlar tarafından kendilerinden beklenecek her konuyu ayrıntılı olarak içeren bir "Yazar Rehberi" yayınlamalıdır. Bu rehberler belirli zaman aralıklarında güncellenmelidir.
Yazarlara açıklayıcı ve bilgilendirici şekilde bildirim ve dönüş sağlanmalıdır.
Hakemler ile ilişkiler
Editörlerin hakemlere karşı görev ve sorumlulukları aşağıdaki şekildedir:
Hakemleri çalışmanın konusuna uygun olarak belirlemelidir.
Hakemlerin değerlendirme aşamasında ihtiyaç duyacakları bilgi ve rehberleri sağlamakla yükümlüdür.
Yazarlar ve hakemler arasından çıkar çatışması olup olmadığını gözetmek durumundadır.
Körleme hakemlik bağlamında hakemlerin kimlik bilgilerini gizli tutmalıdır.
Hakemleri tarafsız, bilimsel ve nesnel bir dille çalışmayı değerlendirmeleri için teşvik etmelidir.
Hakemleri zamanında dönüş ve performans gibi ölçütlerle değerlendirmelidir.
Hakemlerin performansını artırıcı uygulama ve politikalar belirlemelidir.
Hakem havuzunun dinamik şekilde güncellenmesi konusunda gerekli adımları atmalıdır.
Nezaketsiz ve bilimsel olmayan değerlendirmeleri engellemelidir.
Hakem havuzunun geniş bir yelpazeden oluşması için adımlar atmalıdır.
Yayın kurulu ile ilişkiler
Editörler, tüm yayın kurulu üyelerinin süreçleri yayın politikaları ve yönergelere uygun ilerletmesini sağlamalıdır. Yayın kurulu üyelerini yayın politikaları hakkında bilgilendirmeli ve gelişmelerden haberdar etmelidir. Yeni yayın kurulu üyelerini yayın politikaları konusunda eğitmeli, ihtiyaç duydukları bilgileri sağlamalıdır.
Ayrıca editörler;
Yayın kurulu üyelerinin çalışmaları tarafsız ve bağımsız olarak değerlendirmelerini sağlamalıdır.
Yeni yayın kurulu üyelerini, katkı sağlayabilir ve uygun nitelikte belirlemelidir.
Yayın kurulu üyelerinin uzmanlık alanına uygun çalışmaları değerlendirme için göndermelidir.
Yayın kurulu ile düzenli olarak etkileşim içerisinde olmalıdır.
Yayın kurulu ile belirli aralıklarla yayın politikalarının ve derginin gelişimi için toplantılar düzenlemelidir.
Dergi sahibi ve yayıncı ile ilişkiler
Editörler ve yayıncı arasındaki ilişki editöryal bağımsızlık ilkesine dayanmaktadır.
Editöryal ve kör hakemlik süreçleri
Editörler; dergi yayın politikalarında yer alan "Kör Hakemlik ve Değerlendirme Süreci" politikalarını uygulamakla yükümlüdür. Bu bağlamda editörler her çalışmanın adil, tarafsız ve zamanında değerlendirme sürecinin tamamlanmasını sağlar.
Kalite güvencesi
Editörler; dergide yayınlanan her makalenin dergi yayın politikaları ve uluslararası standartlara uygun olarak yayınlanmasından sorumludur.
Kişisel verilerin korunması
Editörler; değerlendirilen çalışmalarda yer alan deneklere veya görsellere ilişkin kişisel verilerin korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan bireylerin açık rızası belgeli olmadığı sürece çalışmayı reddetmekle görevlidir. Ayrıca editörler; yazar, hakem ve okuyucuların bireysel verilerini korumaktan sorumludur.
Etik kurul, insan ve hayvan hakları
Editörler; değerlendirilen çalışmalarda insan ve hayvan haklarının korunmasını sağlamakla yükümlüdür. Çalışmalarda kullanılan deneklere ilişkin etik kurul onayı, deneysel araştırmalara ilişkin izinlerin olmadığı durumlarda çalışmayı reddetmekle sorumludur.
Etik kurul izni gerektiren araştırmalar aşağıdaki gibidir:
• Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar,
• İnsan ve hayvanların (materyal/veriler dahil) deneysel ya da diğer bilimsel amaçlarla kullanılması,
• İnsanlar üzerinde yapılan klinik araştırmalar,
• Hayvanlar üzerinde yapılan araştırmalar,
• Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar
Ayrıca;
• Olgu sunumlarında “Aydınlatılmış onam formu”nun alındığının belirtilmesi,
• Başkalarına ait ölçek, anket, fotoğrafların kullanımı için sahiplerinden izin alınması ve belirtilmesi,
• Kullanılan fikir ve sanat eserleri için telif hakları düzenlemelerine uyulduğunun belirtilmesi
Olası suistimal ve görevi kötüye kullanmaya karşı önlem
Editörler; olası suistimal ve görevi kötüye kullanma işlemlerine karşı önlem almakla yükümlüdür. Bu duruma yönelik şikayetlerin belirlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda titiz ve nesnel bir soruşturma yapmanın yanı sıra, konuyla ilgili bulguların paylaşılması editörün sorumlulukları arasında yer almaktadır.
Akademik yayın bütünlüğünü sağlamak
Editörler çalışmalarda yer alan hata, tutarsızlık ya da yanlış yönlendirme içeren yargıların hızlı bir şekilde düzeltilmesini sağlamalıdır.
Fikri mülkiyet haklarının korunması
Editörler; yayınlanan tüm makalelerin fikri mülkiyet hakkını korumakla, olası ihlallerde derginin ve yazar(lar)ın haklarını savunmakla yükümlüdür. Ayrıca editörler yayınlanan tüm makalelerdeki içeriklerin başka yayınların fikri mülkiyet haklarını ihlal etmemesi adına gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
Yapıcılık ve tartışmaya açıklık
Editörler;
Dergide yayınlanan eserlere ilişkin ikna edici eleştirileri dikkate almalı ve bu eleştirilere yönelik yapıcı bir tutum sergilemelidir.
Eleştirilen çalışmaların yazar(lar)ına cevap hakkı tanımalıdır.
Olumsuz sonuçlar içeren çalışmaları göz ardı etmemeli ya da dışlamamalıdır.
Şikayetler
Editörler; yazar, hakem veya okuyuculardan gelen şikayetleri dikkatlice inceleyerek aydınlatıcı ve açıklayıcı bir şekilde yanıt vermekle yükümlüdür.
Politik ve Ticari kaygılar
Dergi sahibi, yayıncı ve diğer hiçbir politik ve ticari unsur, editörlerin bağımsız karar almalarını etkilemez.
Çıkar çatışmaları
Editörler; yazar(lar), hakemler ve diğer editörler arasındaki çıkar çatışmalarını göz önünde bulundurarak, çalışmaların yayın sürecinin bağımsız ve tarafsız bir şekilde tamamlamasını garanti eder.
Hakemlerin Etik Sorumlulukları
Tüm çalışmaların "Körleme Hakemlik" ile değerlendirilmesi yayın kalitesini doğrudan etkilemektedir. Bu süreç yayının nesnel ve bağımsız değerlendirilmesi ile güven sağlar. Doğuş Üniversitesi Dergisi değerlendirme süreci çift taraflı kör hakemlik ilkesiyle yürütülür. Hakemler yazarlar ile doğrudan iletişime geçemez, değerlendirme ve yorumlar dergi yönetim sistemi aracılığıyla iletilir. Bu süreçte değerlendirme formları ve tam metinler üzerindeki hakem yorumları editör aracılığıyla yazar(lar)a iletilir. Bu bağlamda Doğuş Üniversitesi Dergisi için çalışma değerlendiren hakemlerin aşağıdaki etik sorumluluklara sahip olması beklenmektedir:
Sadece uzmanlık alanı ile ilgili çalışmaları değerlendirmeyi kabul etmelidir.
Tarafsızlık ve gizlilik içerisinde değerlendirme yapmalıdır.
Değerlendirme sürecinde çıkar çatışması ile karşı karşıya olduğunu düşünürse, çalışmayı incelemeyi reddederek, dergi editörünü bilgilendirmelidir.
Gizlilik ilkesi gereği inceledikleri çalışmaları değerlendirme sürecinden sonra imha etmelidir. İnceledikleri çalışmaların sadece nihai versiyonlarını ancak yayınlandıktan sonra kullanabilir.
Değerlendirmeyi nesnel bir şekilde sadece çalışmanın içeriği ile ilgili olarak yapmalıdır. Milliyet, cinsiyet, dini inançlar, siyasal inançlar ve ticari kaygıların değerlendirmeye etki etmesine izin vermemelidir.
Değerlendirmeyi yapıcı ve nazik bir dille yapmalıdır. Düşmanlık, iftira ve hakaret içeren aşağılayıcı kişisel yorumlar yapmamalıdır.
Değerlendirmeyi kabul ettikleri çalışmayı zamanında ve yukarıdaki etik sorumluluklarda gerçekleştirmelidir.
Yayıncının Etik Sorumlukları
Doğuş Üniversitesi Dergisi yayıncısı olan Doğuş Üniversitesi, kâr amacı gütmeyen bir vakıf üniversitesidir. Bu bağlamda Doğuş Üniversitesi, Doğuş Üniversitesi Dergisi ile ilgili aşağıdaki etik sorumlulukların bilinciyle hareket etmektedir:
Editörler, Doğuş Üniversitesi Dergisi'ne gönderilen çalışmaların tüm süreçlerinden sorumludur. Bu çerçevede ekonomik ya da politik kazançlar göz önüne alınmaksızın karar verici kişiler editörlerdir.
Bağımsız editör kararı oluşturulmasını taahhüt eder.
Editörlere ilişkin her türlü bilimsel suistimal, atıf çeteciliği ve intihalle ilgili önlemleri alma sorumluluğuna sahiptir.
Etik Olmayan Bir Durumla Karşılaşırsanız
Doğuş Üniversitesi Dergisi'nde yukarıda bahsedilen etik sorumluluklar ve dışında etik olmayan bir davranış veya içerikle karşılaşırsanız lütfen journal@dogus.edu.tr adresine e-posta yoluyla bildiriniz.
Ücret Politikası
Doğuş Üniversitesi Dergisi; yazarlardan makale gönderim, değerlendirme, yayımlanma süreçlerinde herhangi bir ücret talebinde bulunmaz.
Dizinler
Dergi Kurulları
Editör Kurulu
Lisans eğitimini 2015 yılında Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi İşletme (İngilizce) Bölümünde tamamlayan Sunay Çıralı, 2020 yılında Pamukkale Üniveristesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Yönetimi Ana Bilim Dalından Muhasebe ve Finansman yüksek lisans derecesi almaya hak kazanmıştır. Halen Yıldız Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Yönetimi Ana Bilim Dalında Muhasebe ve Finans Doktora öğrenimine devam eden Çıralı, Doğuş Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İşletme Bölümünde araştırma görevlisi olarak akademik hayatını sürdürmektedir. Sunay Çıralı'nın Uluslararası Sermaye Piyasaları, Piyasa Etkinliği, Kurumsal Yönetim, Kurumsal Sosyal Sorumluluk, Sürdürülebilir Kalkınma konularındaki çalışmaları bulunmaktadır ve Sürdürülebilir Finans alanın bilimsel araştırma projelerinde yer almaktadır.
Semih Evciman, lisans öğrenimine 2009 yılında İstanbul Üniversitesi, İşletme Fakültesi, İşletme Bölümü’nde başladı. İşletme Fakültesi’nden 2011’de ayrılarak ise İstanbul Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü’ne başladı. 2016 yılında bölümden ikincilikle mezun oldu. 2018 yılında, "Platon'da Siyasal Bir Kavram Olarak 'Mutlak Hakikat'in Gelişimi ve Dönüşümü" başlıklı teziyle, İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler (Siyasal) Programı’ndan yüksek lisans derecesini aldı ve aynı yıl, aynı programda doktoraya başladı. Programdan "Fransız Devrimi'nden I. Meşrutiyet'e Osmanlı Bürokrasisinin Hürriyet Anlayışı" başlıklı teziyle 2024 yılında mezun olarak doktora derecesini aldı. Akademik ilgi alanları Antik Yunan siyasal düşüncesi, Osmanlı siyasal düşüncesi, sanal cemaatler, hafıza mekânları, toplumsal cinsiyet ve feminizmdir. Bu alanlarda yayımlanmış makale ve kitap bölümleri bulunmaktadır. 2017 yılında Sabancı Üniversitesi Toplumsal Cinsiyet ve Kadın Çalışmaları Mükemmeliyet Merkezi'nin düzenlediği Dicle Koğacıoglu Makale Ödülü yarışmasında, "Türkiye’de Zorunlu Askerlik Bağlamında Vatandaşlık, Milliyetçi-Militarist (Hegemonik) Erkeklik, ‘Sakatlık’- Gazilik ve Yazı Tura Örneği" başlıklı çalışmasıyla teşekkür plaketi almıştır. 2020 yılı Ocak ayından beri Doğuş Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü’ne Araştırma Görevlisi olarak çalışmaktadır. 2023 ve 2024 yıllarında Erasmus+ Personel Hareketliliği Eğitim Alma (Training) programı kapsamında kısa süreli olarak Köln Üniversitesi Karşılaştırmalı Politika Merkezi'nde (Cologne Center for Comparative Politics) çalışmıştır. 2024 yılından beri Doğuş Üniversitesi Kadın Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (DOUKAM) danışma kurulundadır.
Danışma Kurulu
Çağ Üniversitesi İİBF-İşletme Lisans Çağ Üniversitesi-2003
Çağ Üniversitesi SOBE, İşletme Yönetimi Yüksek lisans -2006
Çukurova Üniversitesi, SOBE - İşletme Pazarlama Doktora- 2012
ÜAK- Pazarlama Doçent-2017
Çağ Üniversitesi 2003- Devam ediyor.
Erkut Altındağ is a professor of economic and administrative sciences at Doğuş University. His papers have been published in several prestigious SSCI-indexed journals, demonstrating his significant contributions to the academic community and underscoring the high quality and impact of his research. His research interests include family firms, strategic management, technology management, modern management theories and strategic human resources management.
Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Doktora Programından mezun olduktan sonra, 1992 yılında doçent, 1997 yılında profesör unvanlarını aldım. 1989-1990 yılları arasında Kaliforniya (Berkeley) Üniversitesi'nde misafir akademisyen olarak bulundum. Afyon Kocatepe Üniversitesinden emekli olarak önce Uluslararası Kıbrıs sonra Doğuş Üniversitelerinde çalıştım. Halen Doğuş Üniversitesi İİBF Dekanı ve işletme bölüm başkanı olarak görev yapmaktayım.
Doğuş Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dekanı ve Maltepe Üniversitesi İşletme ve Yönetim Bilimleri Fakültesi Dekanı olarak görev yapmıştır. Satış, Dijital Pazarlama, Stratejik Pazarlama ve Bütünleşik Pazarlama, E-ticaret, Sosyal Medya, Müşteri İlişkileri Yönetimi ve Dijital Dönüşüm gibi konularda çalışmalarını sürdürmektedir. Prof. Dr. TELLİ’nin yukarıda geçen alanlarda ulusal ve uluslararası pek çok kitabı ve makalesi bulunmaktadır. Son yıllarda özellikle mobil pazarlama, e-öğrenme ve dijitalleşme üzerinde araştırmalarını yoğunlaştıran Prof. Dr. TELLİ'nin 2009 yılında yazmış olduğu “Mobilized Marketing and The Consumer Technological Developments and Challenges” başlıklı kitabı ABD’de İşletme Referans Kitapları arasında yer almıştır. 30’dan fazla kitap, kitap bölümü ve kitap editörlükleri ve 100’den fazla makalesi yayınlanmıştır. Türkiye’de hem akademik hem de uygulayıcılık yönüyle “Uzaktan Öğrenme” ve “E-öğrenme” çalışmaları gerçekleştiren nadir araştırmacılardandır. 2018 yılında “Kamuda Dijital Dönüşüm” adlı kitabın, 2019 yılında da “Yapay Zeka ve Gelecek” adlı kitabın editörlüğünü yürütmüştür. 2020’de Dijital Dönüşüm ve Bilgi Çağında Müşteri İlişkileri Yönetimi başlıklı kitapların editörlüğünü gerçekleştirmiştir. 2021 yılında Pazarlamada Dönüşüm kitabının editörlüğünü gerçekleştirmiştir. Ayrıca gerçekleştirdiği Mobil Yaşam ve Uygulamaları Konferansları, Lise ve Üniversitelerarası Sosyal Sorumluluk Reklam Tasarımları Yarışması (2010) ve Maltepe Üniversitesinde düzenlediği Dekanla Çay Saati (2018’den itibaren) ve Maltepe Üniversitesi Plogging Yarışları (2019) gibi çizgi dışı çok yönlü çalışmaları bulunmaktadır. Türk Proje Yönetim Meslek Enstitüsü tarafından 2020’de yılın en iyi proje yöneticisi seçilmiştir.
