FİNANSAL BAŞARISIZLIK VE SEÇİLMİŞ FİNANSAL PERFORMANS ORANLARI ARASINDAKİ ETKİLEŞİME DAİR BİR ARAŞTIRMA: BIST PERAKENDE TİCARET SEKTÖRÜ ÖRNEĞİ

Öz

Finansal başarısızlık, bir firma için yükümlülükleri vadesinde kısmen veya tamamen yerine getirememesinden iflasına kadar geniş bir yelpazede değerlendirilmektedir. İşletmenin tamamen sonlanmasına yol açabilmesi sebebiyle özellikle kriz dönemlerinde bu konu daha da kritik hale gelmektedir. Bu çalışmada da firmalar için finansal başarısızlık olasılığı, Altman z-skoru bağlamında ele alınarak seçilmiş finansal performans oranları ile etkileşiminin ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışmada hem defter temelli hem de borsa temelli performans oranları dikkate alınmıştır. Araştırma amacı doğrultusunda örneklem kapsamı perakende ticaret sektörü ile sınırlı tutulmuştur. Bu sektörün gelişiminde, özellikle pandemi sürecinde olumsuz etkilenen ekonomiye eşlik eden hızlı dijital dönüşüm süreci bir yandan fırsat olmuş bir yandan da sektörünün istikrarlı performansının ve dayanıklılığının ekonomik ve toplumsal düzeyde ne kadar önem taşıdığını göstermiştir. Araştırmada, perakende ticaret sektörü için finansal başarısızlık ile birlikte seçilmiş finansal performans göstergelerinin etkileşimi panel veri yöntemleri ile analiz edilmiştir. Analiz için BIST’te işlem gören 6 firmanın 2016-2024 dönemi çeyrek dönemlik mali tablo ve borsa verileri dikkate alınmıştır. Altman z-skoru ile net kar marjı ve aktif büyüklüğü değişkenlerinin finansal performans göstergeleri üzerindeki etkileri panel ARDL yöntemi ile incelenmiştir. Bulgulara göre; z-skorunun özkaynak karlılığı ile piyasa değeri-defter değeri üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkileri bulunmaktadır. Araştırmada, perakende ticaret sektörü için finansal başarısızlık ile birlikte seçilmiş finansal performans göstergelerinin etkileşimi panel veri yöntemleri ile analiz edilmiştir. Analiz için BIST’te işlem gören 6 firmanın 2016-2024 dönemi çeyrek dönemlik mali tablo ve borsa verileri dikkate alınmıştır. Altman z-skoru ile net kar marjı ve aktif büyüklüğü değişkenlerinin finansal performans göstergeleri üzerindeki etkileri panel ARDL yöntemi ile incelenmiştir. Bulgulara göre; z-skorunun özkaynak karlılığı ile piyasa değeri-defter değeri üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı etkileri bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Borsa İstanbul
• Perakende Ticaret Sektörü
• Finansal Başarısızlık
• Altman Z-Skoru
• Panel ARDL

A RESEARCH ON THE INTERACTION BETWEEN FINANCIAL FAILURE AND SELECTED FINANCIAL PERFORMANCE RATIOS: THE CASE OF THE BIST RETAIL TRADE SECTOR

Öz

Financial failure is evaluated within a wide range, from the partial or complete failure of a firm to meet its obligations in due time to bankruptcy. This issue becomes even more critical, especially in times of crisis, since it can lead to the complete termination of the firm. Hence, in this study, both the probability of financial failure for firms in the context of the Altman Z-score and its potential impact on selected financial performance ratios are analyzed. Both book-based and stock market-based performance ratios are considered for the analysis. In context of the research objective, the sample scope is limited to the retail trade sector. In the development of this sector, the rapid digital transformation process accompanying the economy, which was adversely affected especially during the pandemic period, has been an opportunity on one hand, while also demonstrating the importance of the sector’s stable performance and resilience at both for the economic and social levels on the other hand. In the study, the interaction of financial failure and selected financial performance indicators for the retail trade sector is analyzed by panel data methods. For the analysis, quarterly financial statements and stock exchange data of 6 firms traded on BIST for the period 2016-2024 are taken into consideration. In addition to the Altman Z-score, net profit margin and asset size variables are also taken into account so as to analyze their potential effects on financial performance indicators by the panel ARDL method. According to the findings, the Z-score has positive and statistically significant effects on return on equity and the price-to-book value.

Anahtar Kelimeler

• Borsa Istanbul
• Retail Trade Sector
• Financial Failure
• Altman Z-Score
• Panel ARDL

Kaynakça

1. Akdeniz, F., ve Güven, B. (2023). Altman z ve Springate s skor modelleri ile finansal başarısızlık tahmini: Çimento sektörü üzerine Borsa İstanbul’da bir araştırma. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 14(2), 728-738.
2. Akgüç, Ö. (1998). Finansal yönetim. Yenilenmiş 7.Baskı. İstanbul: Avcıol Basım-Yayın.
3. Altman, E. I. (1983), Why business fail, The Journal of Business Strategy, 3(4), 15-22.
4. Altman, E. I., and Hotchkiss, E. (1993). Corporate financial distress and bankruptcy, Third Edition, New York: John Wiley ve Sons.
5. Altman, E.I. (1968). Financial ratios, discriminant analysis and the prediction of corporate bankruptcy, The Journal of Finance, 23(4), 589-609. https://doi.org/10.1111/j.1540-6261.1968.tb00843.x
6. Ariesta, R. W. (2015). The analysis of bank financial performance using Altman (z-score) to predict bankruptcy (study on listing and delisting bank in Indonesian Stock Exchange) Doctoral dissertation, Brawijaya University.
7. Bachmid, F., Sumiati, S., and Aisjah, S. (2021). The effect of financial distress using the Altman and Springate models on stock return in mediated earnings management: A study on textile and garment companies listed on the Indonesia Stock Exchange 2015-2019 period. International Journal of Research in Business and Social Science, 10(5), 119-128. https://doi.org/10.20525/ijrbs.v10i5.1279.
8. Bai, J., and Kao, C. (2006). On the estimation and inference of a panel cointegration model with cross-sectional dependence. In B. H. Baltagi (Ed.), Panel data econometrics: Theoretical contributions and empirical applications. Amsterdam: Elsevier Science.

9. Barney, J. B. and Hesterly, W. S. (2019). Strategic management and competitive advantage: Concepts and cases. Pearson.
10. Bellikli, U. (2023). Bankaların COVID-19 öncesi/COVID dönemine ilişkin mali başarı durumlarının karşılaştırmalı analizi ve karlılığın başarıya etkisi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 18(3), 930-944. https://doi.org/10.17153/oguiibf.1318882.
11. Bhimavarapu, V. M., Rastogi, S., Kanoujiya, J., and Rawal, A. (2023). Repercussion of financial distress and corporate disclosure on the valuation of non-financial firms in India. Future Business Journal, 9(1), 62:1-19. https://doi.org/10.1186/s43093-023-00248-7.
12. Chashmi, N.A. and Fadaee, M. (2016). Impact of financial performance and growth opportunities on success or failure of companies: Evidence from Tehran Stock Exchange. Journal of Accounting and Marketing, 5(2), 166, 1-4. https://doi.org/doi:10.4172/2168-9601.1000166.
13. Çabuk, A. ve Lazol, İ. (2016). Mali tablolar analizi, 15. Baskı, Bursa: Ekin Basım Yayın Dağıtım.
14. Deloitte (2022a). Global Powers of Retailing 2022 (Resilience despite challenges) (Research Report). Londra, UK: Deloitte Touche Tohmatsu Limited. https://www.deloitte.com/global/en/Industries/consumer/analysis/global-retail-outlook.html adresinden erişildi.
15. Deloitte (2022b). Global Powers of Retailing 2022 (Resilience despite challenges) (Research Report). Londra, UK: Deloitte Touche Tohmatsu Limited. https://www2.deloitte.com/content/dam/Deloitte/global/Documents/Consumer-Business/gx-global-powers-ofretailing-2022.pdf adresinden erişildi.
16. Dizgil, E. (2018). BIST ticaret endeksinde yer alan şirketlerin Springate finansal başarısızlık modeli ile incelenmesi. Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 3(2), 248-267.
17. Eberhardt, M. and F. Teal. (2010). Productivity analysis in global manufacturing production. Discussion Paper 515, Department of Economics, University of Oxford.
18. Eberhardt, M. and S. Bond. (2009). Cross-section dependence in nonstationary panel models: A novel estimator. MPRA Paper 17692, University Library of Munich.
19. Ege, İ., Topaloğlu, E.E. ve Yıkılmaz Erkol, A. (2017). Fulmer modeline dayalı finansal başarısızlık ile finansal performans ilişkisi: İmalat sanayi üzerine bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, 74, 119-132. https://doi.org/10.25095/mufad.396862.
20. Erdem, M. (2023). A clustering analysis to identify the performance of food and grocery retail companies before and during the covid-19 pandemic. In Digital supply chain, disruptive environments, and the impact on retailers (21-35). IGI Global. https://doi.org/10.4018/978-1-6684-7298-9.ch002
21. Erkip, F., Kızılgün, Ö. and Akinci, G. M. (2014). Retailers’ resilience strategies and their impacts on urban spaces in Turkey. Cities, 36, 112-120. http://dx.doi.org/10.1016/j.cities.2012.12.003.
22. Erkip, F., Kızılgün, Ö. and Mugan, G. (2013). The role of retailing in urban sustainability: The Turkish case. European Urban and Regional Studies, 20(3), 329-342. https://doi.org/10.1177/0969776411434846.
23. Ersoy, E., Bayrakdaroğlu, A. ve Şamiloğlu, F. (2011). Türkiye’de kurumsal yönetim ve firma performansı (Tobin-q ve anormal getiri) arasındaki ilişkinin analizi, Finans Politik & Ekonomik Yorumlar, 48 (554), 71-83.
24. finnet.com.tr, https://www.finnet.com.tr/FinnetStore/tr/, Erişim Tarihi: 02.07.2024.
25. Fulmer, J. G., Moon, J. E., Gavin, T. A. and Erwin, M. (1984), A bankruptcy classification model for small firms, Journal of Commercial Bank Lending, 66(11), 25-37.
26. Göktürk, І. Е., and Yalcinkaya, H. S. (2023). Use of accounting-based models for measurement of financial performance: Comparison of Altman z and MFA Score. Financial and credit activity problems of theory & practice, 1(48), 166-179. https://doi.org/10.55643/fcaptp.1.48.2023.3971.
27. Gülençer, S., ve Hazar, A. (2020). Borsa İstanbul teknoloji endeksi (XUTEK) şirketlerinin Altman z-skor analizi ile değerlendirilmesi. ISPEC International Journal of Social Sciences & Humanities, 4(2), 59-76. doi.org/10.46291/ISPECIJSSHvol4iss2pp59-76.
28. Gürol, B. ve Özparlak, G. (2022). Finansal başarısızlık ile performans ilişkisi: Borsa İstanbul şirketleri üzerine bir araştırma. SSD Journal, 7(33), 244-256. https://doi.org/10.31567/ssd.716.
29. Gürsoy, C.T. (2012). Finansal yönetim ilkeleri, 2.Baskı, İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
30. Harris, R. D. F. and Tzavalis, E. (1999). Inference for unit roots in dynamic panels where the time dimension is fixed. Journal of Econometrics, 91, 201-226. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(98)00076-1.
31. Joshi, M. K. (2020). Financial performance analysis of select Indian public sector banks using Altman's z-score model. SMART Journal of Business Management Studies, 16(2), 74-87. https://doi.org/10.5958/2321-2012.2020.00018.4.
32. Kanyugi, M. G. (2016). The effects of financial distress on the value of firms listed at the Nairobi securities exchange, Doctoral dissertation, University of Nairobi.
33. kap.org.tr, https://www.kap.org.tr/tr/Sektorler, Erişim Tarihi: 02.07.2024.
34. Kavitha, N., Udhaya, S., Krupa, M. E. and Gokilavani, S. (2022). Effective utilization of marketing strategies by independent textile retailers in post pandemic scenario. In International Conference on Business and Technology (58-66). Cham: Springer International Publishing.
35. Kazak, H. (2023). Türkiye perakende sektörü ve sektörün önde gelen bazı firma finansal performanslarının dematel ve moora bütünleşik yaklaşımı ile değerlendirilmesi. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(1), 48-74. https://doi.org/10.29106/fesa.1186716.
36. Kılınc, B., ve Akın, F. (2021). Pandeminin Türkiye’de e-ticaret sektörüne etkileri. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 14(20. Bölge Bilimi ve Planlama Kongresi Özel Sayısı), 87-97. https://doi.org/10.46790/erzisosbil.956829.
37. Legault, J. (1987), Ca-score, a warning system for small business failures, Bilanas, June, 29-31.
38. Makropoulos A., Weir C. and Zhang X. (2020). An analysis of the determinants of failure processes in UK SMEs. Journal of Small Business and Enterprise Development, 27(3), pp. 405–426, doi: https://doi.org/10.1108/JSBED-07-2019-0223.
39. Md-Yusuf, M., Karim, Y.F.A. and Yunus, F. M. (2014). Financial distress and performance relationship of banks in Malaysia. In Conference: 5th International Conference On Business And Economic Research (5th Icber 2014) At Pullman Hotel Kuching Sarawak.
40. Medetoğlu, B. ve Tutar, S. (2023). Springate S ve Fulmer H skor modelleri ile finansal başarisizlik tespiti: Borsa İstanbul tekstil, giyim eşyasi ve deri sektörü üzerine bir uygulama. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 24(1), 307-319. https://doi.org/10.31671/doujournal.1186265
41. Ohlson, J. A. (1980). Financial ratios and the probabilistic prediction of bunkruptcy, Journal of Accounting Research, 18(1), 109-131. https://doi.org/10.2307/2490395.
42. Öztürk, M.B. ve İzci, N.A. (2024). Finansal esnekliğin firma performansına etkisi: Gelişmekte olan piyasa örneği, Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 52-61.
43. Pesaran, M. H. (2006). Estimation and inference in large heterogeneous panels with multifactor error structure. Econometrica, 74, 967–1012.
44. Pesaran, M. H. (2007). A simple panel unit root test in the presence of cross-section dependence. Journal of Applied Econometrics, 22, 265–312.
45. Pesaran, M. H. and Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels, Journal of Econometrics, 142(1), 50–93.
46. Pindado, J., Rodrigues, L. and De la Torre, C. (2006). How does financial distress affect small firms’ financial structure?. Small Business Economics, 26, 377-391. https://doi.org/10.1007/s11187-005-4845-8
47. Rawal, A., Rastogi, S., Kanoujiya, J. and Bhimavarapu, V. M. (2022). Impact of transparency and disclosure (T&D) and financial distress (FD) on the valuation of banks in India. Journal of Economic and Administrative Sciences, 41(1), 263-281. https://doi.org/10.1108/JEAS-03-2022-0053.
48. Sayılgan, G. (2019). Soru ve yanıtlarıyla işletme finansmanı. 8.Baskı. Ankara: Siyasal Kitabevi.
49. Shi, Y., and Li, X. (2019). An overview of bankruptcy prediction models for corporate firms: A systematic literature review. Intangible Capital, 15(2), 114-127. https://doi.org/10.3926/ic.1354.
50. Springate, G. L. V. (1978). Predicting the possibility of failure in a Canadian firm. Unpublished M.B.A Thesis, Simon Fraser University, Burnaby.
51. Strategyvepwc. (2022). Türkiye Perakende Sektörüne Bakış (Retail). PwC. https://www.strategyand.pwc.com/tr/tr/pdf/tr-perakende-sektorune-bakis.pdf, Erişim Tarihi: 05.07.2024.
52. Sundström, M., and Reynolds, J. (2014). Final report from the expert group on retail sector innovation. European Commission.
53. Tan, T. K. (2012). Financial distress and firm performance: Evidence from the Asian financial crisis. Journal of Finance and Accountancy, 11(1), 1-11.
54. Tuncay M. ve Toy A. (2018). Bist perakende sektöründe faaliyet gösteren işletmelerde finansal başarısızlığın belirleyicileri, 22. Finans Sempozyumu, Mersin, Türkiye, 10-13 Ekim 2018.
55. Tüsiad, (2024) Perakendenin Geleceği Araştırması- II 2023 2024. Perakende Sektörü için Kapsayıcı bir Model Önerisi https://www.tusiad.org/tr/yayinlar/raporlar/item/11569-perakendenin-gelecegi-arastirmasi-ii-2023-2024.
56. White, H. (1980). A heteroskedasticity-consistent covariance matrix estimator and a direct test for heteroskedasticity. Econometrica, 48(4), 817-38.
57. Widarwati, E. and Sartika, D. (2019). Cost of financial distress and firm performance. The Indonesian Capital Market Review, 10(2), 2. https://doi.org/10.21002/icmr.v10i2.10831.
58. Wooldridge, J. M. (2002). Econometric analysis of cross section and panel data. Cambridge, MA: MIT Press.
59. Yaman, S., ve Korkmaz, T. (2023). Optimum portföy seçimi ve finansal başarısızlık modelleri: Borsa İstanbul’da bir uygulama. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (99), 195-222. https://doi.org/10.25095/mufad.1265605.
60. Yıldız, Ş., ve Gürkan, S. (2022). Finansal başarısızlık tahmin modellerinin karşılaştırılması: Borsa İstanbul turizm şirketlerinde bir araştırma. Ekonomi İşletme ve Yönetim Dergisi, 6(2), 235-262. https://doi.org/10.7596/jebm.31122022.005.
61. Zainuddin, Z. N., Sulaiman, S., Latif, N. E. A. and Ahmad, M. (2020). Human Capital: Key driver towards business success. Environment-Behaviour Proceedings Journal, 5(SI3), 19-24. https://doi.org/10.21834/ebpj.v5iSI3.2528.
62. Zheng, C., Li, Z., and Wu, J. (2022). Tourism firms’ vulnerability to risk: The role of organizational slack in performance and failure. Journal of Travel Research, 61(5), 990-1005. https://doi.org/10.1177/00472875211014.
63. Zmijewski, M. E. (1984), Methodological issues related to the estimation of financial distress prediction models, Journal of Accounting Research, 22, 59-82. https://doi.org/10.2307/2490859.