GİZLENMİŞ BİR FİNANSAL VARLIK OLARAK KRİPTO PARALAR: İSLAM HUKUKU VE VERGİ HUKUKU ÇERÇEVESİNDE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Bu çalışma, iktisadi hayatta değişimin değeri olarak ortaya çıkan ve sosyal yaşam içerisindeki gelişmelere bağlı olarak kendini sürekli yenileyen paranın en son kullanım çeşidi olan kripto paraya ilişkin hukuki değerlendirmeler yapmaktadır. Zamanla paranın farklı fonksiyonlar yüklenmesine bağlı olarak ortaya çıkan kripto paranın İslam hukukuna göre kabulü önündeki engeller sorgulanmakta, vergi hukukuna göre vergilendirilebilir kazanç olduğu açıklanmaktadır. Herhangi bir merkez tarafından kontrolünün ve denetiminin yapılmadığı bilinen kripto para sisteminin, doktriner analiz yöntemiyle İslam hukuku ve vergi hukuku bağlamında hukuki statüsü incelenmektedir. Doktriner yöntem (doctrinal legal research), hukuki bir konunun mevzuat, içtihat, akademik görüşler ve ilkeler çerçevesinde sistematik biçimde analiz edilmesi yöntemidir. Kripto varlıklar konusundaki kabul, ilke ve kurallar bütününe dayanan farklı görüşlerdeki düşünce yapısı belirtilmiştir. İslam hukuku açısından egemen bir otoriteye bağlı olmaması ve ğarar yönünden yasakları bünyesinde barındırdığına inanılan kripto paraların kullanımının İslam hukuku açısından izin verilebilirliğine ilişkin kararlar tam manasıyla oluşmamıştır. Gizlenmiş bir finansal varlık olarak kullanımı mümkün olan kripto varlıklar üzerinden elde edilen kazançların nasıl vergilendirileceği konusunda da tam manasıyla bir belirlilik bulunmamaktadır. Konunun teorik yönden araştırılmasına dayalı bu çalışmada yapılanlar, dünyada kullanımı sürekli artan kripto para ve varlıkların iktisadi ve hukuki sonuçlarını gözlemlemektedir. Ülkeler arası kıyaslar çerçevesinde Türkiye’de vergi hukuku açısından yapılması gerekenlere ilişkin somut fikirler belirtilmeye çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Kripto para
• İslam Hukuku
• Vergilendirme
• Blok zincir
• Kripto varlık.

CRYPTOCURRENCIES AS A DISGUISED FINANCIAL ASSET: AN EVALUATION WITHIN THE FRAMEWORK OF ISLAMIC LAW AND TAX LAW

Öz

This study provides legal assessments of cryptocurrency, the latest form of money that has emerged as a medium of change in economic life and constantly renews itself in line with developments in social life. The obstacles to the acceptance of cryptocurrency under Islamic law, which have arisen due to the different functions assigned to money over time, are questioned, and it is clarified that it is taxable income under tax law. The legal status of the cryptocurrency system, which is known to be unregulated and uncontrolled by any central authority, is examined within the context of Islamic law and tax law using the doctrinal analysis method. The doctrinal method (doctrinal legal research) is a method of systematically analyzing a legal issue within the framework of legislation, case law, academic opinions, and principles. The structure of thought in different opinions based on the set of accepted principles and rules regarding crypto assets is outlined. From the perspective of Islamic law, no definitive decisions have been made regarding the permissibility of using cryptocurrencies, which are believed to be not subject to a sovereign authority and to contain prohibitions in terms of gharar. There is also no definitive clarity on how profits earned through crypto assets, which can be used as hidden financial assets, should be taxed. This study, based on theoretical research on the subject, examines the economic and legal consequences of cryptocurrencies and cyrpto assets, whose use is constantly increasing worldwide. Concrete ideas regarding what needs to be done in terms of tax law in Turkey have been proposed within the framework of international comparisons.

Anahtar Kelimeler

• Cryptocurrency
• Islamic Law
• Taxation
• Blockchain
• Crypto Asset

Kaynakça

1. Alkış, A. (2018). İslam Hukuku Açısından Bitcoin ve Kripto Para. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(2), 69-90.
2. Alkış, A. (2020). Para Olabilme Yönüyle İslam Hukuku Açısından Kripto Para. Şimşek, M. ve Samar, M. (Ed.), İslami Finans ve Finansal Teknolojiler (Fintech) Blokzincir-Akıllı Sözleşmeler-Kripto Paralar içinde (177-197 ss.). NEÜ Yayınları.
3. Almış, B. (2022). Madeni Paradan Dijital Paraya: İslami Finans İlkeleri Doğrultusunda Kripto Paraların İncelenmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Karabük Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Bankacılık ve Finans Anabilim Dalı, Karabük.
4. Altun, M.A. (2024). Kripto Paranın Vergilendirilmesi. (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Maliye Anabilim Dalı, Bursa.
5. Atik, M., Köse, Y. ve Yılmaz, B. (2021). Kripto Para, Para mıdır Döngüsünde Kabul Edilebilirlik Üzerine Ampirik Bir Uygulama. Bartın Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12 (23), 155-170.
6. Bayındır, A. (2000). Başlangıçtan Günümüze Kadar İslam Toplumunda Madeni Paralar ve Kâğıt Paralar. Journal of Istanbul University Faculty of Theology, 2. Erişim adresi dergipark.org.tr
7. Bilginer, Y., ve Kahveci, N. (2021). Kripto Paraların İslam Hukuku Açısından Değerlendirilmesi. Şırnak Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. https://doi.org/10.35415/sirnakifd.894874
8. Canbaz, M. F., ve Berkun, G. (2021). Kripto Para Teknolojisi ve İslami Finans Açısından Meşruiyeti. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(1), 98–133. https://doi.org/10.52736/ubeyad.958699

9. Candan, A., ve Yaşlak, H. İ. (2020). Bitcoin Örneği Üzerinden Fıkhın Kripto Paralara Bakış Açısı. Korkut, C (Ed.) İslam İktisadında Para-bakırdan dijitale içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. (257–292 ss.).
10. Cebecioğlu, E. (2017). Kripto Paraların (Bitcoin) Uluslararası Boyutuyla Vergisel Açıdan İncelenmesi. Erişim adresi https://www.pkfistanbul.com/kripto-paralararin-bitcoin-uluslararasi-boyutuyla-vergisel-acidan-incelenmesi/
11. Cebecioğlu, E. (2022). Kripto Paraların (Bitcoin) Uluslararası Boyutuyla Vergisel Açıdan İncelenmesi. Erişim adresi https://pkf.com.tr/kripto-varlik-vergi-inceleme-2/
12. Çildir, M., Chandırlı, S. (2024). Kripto Para Birimlerinin Vergilendirme Politikaları ve Seçili Ülkeler Açısından Analizi. Dumlupınar Üniversitesi İİBF Dergisi, 14, 262-271. DOI: 10.58627/dpuiibf.1536931
13. Dijitalleşme ve Vergi (2023, 1 Ağustos). 2024-2028 Yılları Dijitalleşme ve Vergileme Raporu. Erişim Adresi https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2025/08/Dijitallesme-ve-Vergileme-CG-Raporu_01082025.pdf
14. Din İşleri Yüksek Kurulu. (2017, 12 Aralık). Kripto paraların kullanımının dini hükmü nedir? Erişim adresi https://kurul.diyanet.gov.tr/soru/kripto-paralarin-kullaniminin-dini-hukmu-nedir/0193c42d-b720-7fca-545a-98da1956382a
15. Divly. (2025, 26 Mart). How to Do Your Crypto Taxes in Finland? Erişim adresi https://divly.com/en/guides/crypto-taxes-finland.
16. Doğan, H. (2018). İslam Hukuku Açısından Kripto Paralar ve Blockchain Şifreleme Teknolojisi. Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi. 225–253. https://doi.org/10.15337/suhfd.428561
17. Erer, E., Erer, D. ve Korkmaz, Ö. Kripto Paralar Türkiye İçin Risk Mi Fırsat Mı? Seçilmiş Kripto Paralar ile Enflasyon Oranı Arasındaki İlişkinin Ekonometrik Analizi. İktisadi Araştırmalar Vakfı İktisadi İşletmesi Yayınları. İstanbul, 2021 Erişim adresi iav.org.tr
18. Fatarib, H., ve Sali, M. A. (2021). Cryptocurrency and Digital Money in İslamic Law: Is it Legal? Jurisdictie, 11(2), 237–261. https://doi.org/10.18860/j.v11i2.8687
19. Gago, U., ve Ağaç, D. (2020). Bitcoin kazançları vergiye tabi mi? Erişim adresi https://www.pwc.com.tr/tr/medya/kose-yazilari/umurcan-gago/bitcoin-kazanclari-vergiye-tabi-mi.html
20. Gümüş, Ö., ve Sağdıç, N. (2021). Kripto Paraya Yönelik Mali Öneriler: Bilgi Edinme Yoluyla Vergi Denetimi ve Değer Artışı Kazancı Üzerinden Vergilendirme. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(2), 531-538.
21. Güney, N. (2020). İslâm Hukukunda Para Kavramı ve Paranın Yeri. Korkut, C (Ed.) İslam İktisadında Para-bakırdan dijitale içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. (29–62 ss.).
22. İçten, T. (2025). Kazanç Vergileri Yönünden Kripto Varlıklar. Vergi Dünyası. (527). 67-79 İslami Analiz (2021, 13 Kasım). Endonezya ulemasından kripto para fetvası. Erişim Adresi https://islamianaliz.com/haber/8229407/endonezya-ulemasindan-kripto-para-fetvasi
23. Katılım Çağrısı (2025, 3 Eylül) Erişim adresi https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/384c0e0b-b28e-4bfd-87b2-55c83b06a734/KatilimCagrisi.pdf?MOD=AJPERES
24. Keleş, A. (1998). İslam’a Göre Para Kavramı-Tarihi, Tanımı ve Fonksiyonları. (Yayımlanmamış doktora tezi). Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, Bursa.
25. Koç, H. (2025). 7518 Sayılı Kanun’la Getirilen Düzende Kripto Varlıklara Yönelik Bir Analiz. 15(1) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 901-951. DOI: 10.52273/sduhfd..1628595
26. Korkut, C. (2020). İslâm İktisadında Para ve Para Politikası Uygulaması. Korkut, C (Ed.) İslam İktisadında Para-bakırdan dijitale içinde. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları. (1–27 ss.).
27. Kripto Varlıklara 72 Saat Kuralı (2025, 28 Haziran). Erişim adresi https://www.ekonomim.com/finans/kripto-para/kripto-varliklara-72-saat-kurali-getirildi-haberi-827159.
28. Kripto tarihinin en büyük çöküşü (2025, 11 Ekim). Erişim adresi https://www.forbes.com.tr/kuresel-ekonomi/kripto-tarihinin-en-buyuk-cokusu-24-saatte-19-milyar-dolar-buharlastı
29. Kutval, Y., ve Gençer, Ü. (2018). İslami Bir Ekonomide Kripto Para Üzerine Bir İnceleme. Yaylı, H (Ed.). Türkiye’de Toplum, Yerleşim ve Yönetim Tartışmaları e-Bildiri Kitabı içinde, (678–688 ss.).
30. Legge, M. (2025, 10 Eylül). Crypto Tax Australia: Here’s How Much You’ll Pay in 2025. Erişim adresi https://koinly.io/guides/crypto-tax-australia/
31. Mexc. (2025) Is Bitcoin Haram? Islamic Scholars' Views on Cryptocurrency Trading Erişim Adresi https://www.mexc.com/learn/article/is-bitcoin-haram-islamic-scholars-views-on-cryptocurrency-trading/1
32. Onur, M. (2021). İslam Hukuku Açısından Kripto Para Birimlerinin Değerlendirilmesi. Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi, V (2). 289-310.
33. Orman, S. (1992). Modern İktisat Literatüründe Para, Kredi ve Faiz. Para, Faiz ve İslam. Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları (1–68 ss.).
34. Oruç, M. (2024, 8 Aralık) Kripto para yatırımcısı. Erişim adresi https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/turkiyede-her-5-kisiden-biri-kripto-yatirimcisi/3416905
35. Özdemir, M., Orhan, Z. H., ve Burgazoğlu, H. (2020). İslam İktisadı Perspektifinden Kripto Paralar: Tartışmalar ve Sunduğu Fırsatlar. Eğri, T. ve Orhan, Z. H (Ed.). İslam İktisadında Para içinde (301–338 ss.). İktisat Yayınları.
36. Özden, F. (2019). Fıkhî Açıdan Kripto Para Sistemi-Bitcoin Örneği. Yayınlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Temel İslam Bilimleri Anabilim Dalı, İstanbul.
37. Şahin, G., ve Bulut, E. (2021). Paranın Evrim Sürecinde Kriptoparaların Geleceği. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(2), 485-508. https://doi.org/E-ISSN 2667-405X
38. Şahin, N. Z. (2022). İslâm Hukuku’nda Paranın Devlet Otoritesi ile Bağlantısı -Metalden Dijitale Bir Değerlendirme. Fırat Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi. 27(2), 53-71. DOI: 10.58568/firatilahiyat.1148135
39. Şahin, M. (2024). Kripto Para ve Gözetim: Nakitsiz Toplumun İnşası. Bitlis Eren Sosyal Araştırmalar Dergisi. 2(1), 65-79.
40. Selçuk, M., ve Kaya, S. (2021). A Critical Analysis of Cryptocurrencies from an Islamic Jurisprudence Perspective. Turkish Journal of Islamic Economics. 8(1), 137–152. https://doi.org/10.26414/a130
41. Swartz L. (2021). Para Devrimi- Ödemenin Sosyal Medya Hali. The Kitap Yayınları.
42. Tabakoğlu, A. (2010). Bir Bilim Olarak İslam İktisadı. İslam Hukuku Araştırmaları Dergisi. 16, 11–34.
43. Tarihte Bir Yolculuk: Paranın İcadı ve Gelişimi. (2020, 27 Ağustos). Erişim adresi https://www.isbank.com.tr/blog/paranin-icadi-ve-gelisimi
44. Team, C. (2025, 23 Ekim) Erişim adresi https://www.chainalysis.com/blog/middle-east-north-africa-crypto-adoption-2025/
45. Tufan, A. Binance’deki Bu Altcoin’de Yüzde 50’lik Çöküş! Neler Oluyor? Erişim adresi https://www.kriptopiyasasi.com/sicak-gelisme-binancedeki-bu-altcoinde-yuzde-50lik-cokus-neler-oluyor/
46. Turan, M. (2023). Körfez Ülkelerinde Finansal Teknoloji Ekonomi Politiği ve İslami Finans: Birleşik Arap Emirlikleri Örneği. International Journal of Islamic Economics and Finance Studies, 3, 104-125. DOI: 10.54427/ijisef.1253267
47. Tolpartax. (2026). Cryptocurrency Taxation in UAE. Erişim Adresi https://tulpartax.com/cryptocurrency-taxation-in-uae-for-2026
48. Wook, K. (2025, 10 Kasım). Crypto Taxes Guide: How They Work, 2025-2026 Rates and Rules. Erişim adresi https://www.nerdwallet.com/article/investing/crypto-tax-rate
49. Yılmazer, O. (2021). Ülkelerin Kendi̇ Kri̇pto Paralarını Üretme Girişimleri̇ ve Bunun Hukuki̇ Sonuçlarının Tüm Kri̇pto Paralara Etki̇si̇. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergi. 49, 31-44. https://doi.org/10.17498/kdeniz.863149
50. Yüce, M. (2021, 1 Eylül). Kripto Paraya Vergi Gelecek mi? Kriter Dergi. 6(60), Erişim adresi https://kriterdergi.com/ekonomi/kripto-paraya-vergi-gelecek-mi
51. Yücel, Ö. (2024). Kripto Varlıkların Vergilendirilmesinin Merkezindeki Sorun: Anonim Mimari. Maliye Dergisi, 186, 195-219