MODA EĞİLİMİNİN BELİRLEYİCİLERİ: GÖNÜLLÜ SADE YAŞAM TARZI VE KOMPULSİF SATIN ALMA

Öz

Bu çalışmada, bireylerin kompulsif satın alma eğilimleri ile gönüllü sade yaşam tarzlarının moda eğilimi üzerindeki etkisi ele alınmış; değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemek amacıyla nicel araştırma yöntemi benimsenmiş ve veri toplama aracı olarak anket tekniğinden yararlanılmıştır. Veriler, basit rastgele örnekleme yöntemiyle Karabük ilinde yaşayan 18 yaş ve üzerindeki bireylerden çevrimiçi anket aracılığıyla elde edilmiş; toplam 440 katılımcıdan toplanan veriler üzerinde yapılan ön incelemeler sonucunda hatalı, eksik ve uç değerler çıkarılmış ve analizler 429 geçerli veri üzerinden gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler SPSS istatistik programı aracılığı ile analiz edilmiş, değişkenler arasındaki ilişkileri ortaya çıkarmak maksadıyla korelasyon ve regresyon testlerinden faydalanılmıştır. Analiz sonuçları, kompulsif satın alma eğiliminin moda yönelimini ve görünürlük odaklı tüketim davranışlarını anlamlı biçimde artırdığını; buna karşılık gönüllü sade yaşam tarzının moda eğilimlerine yönelik bilinçli bir mesafe oluşturduğunu göstermiştir; ayrıca her iki değişkenin birlikte değerlendirilmesiyle moda eğilimi üzerindeki açıklayıcılık düzeyinin arttığı belirlenmiştir. Bu bulgular doğrultusunda, günümüzde moda tüketiminin yalnızca estetik tercihlerle değil, bireylerin psikolojik ihtiyaçları, değer yönelimleri ve yaşam tarzı seçimleriyle şekillendiği; moda ile kurulan ilişkinin kısa vadeli haz ve görünürlük arayışı ile uzun vadeli denge ve sürdürülebilirlik anlayışı arasındaki gerilim üzerinden yapılandığı ortaya konulmaktadır. Bu çerçevede, moda ve perakende sektöründe faaliyet gösteren işletmelerin etik, sürdürülebilir ve sadeleşmeye duyarlı stratejiler geliştirmelerinin önemi vurgulanmakta; aynı zamanda tüketici farkındalığını artırmaya yönelik eğitimsel ve toplumsal girişimlerin moda tüketim davranışlarının daha bilinçli bir yapıya kavuşmasına katkı sağlayabileceği değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Moda
• Moda Eğilimi
• Kompulsif Satın Alma
• Gönüllü Sadelik
• Gönüllü Sade Yaşam Tarzı
• Tüketici Davranışları

DETERMINANTS OF FASHION TRENDS: VOLUNTARY SIMPLE LIFESTYLE AND COMPULSIVE SHOPPING

Öz

This study examines the effects of individuals’ compulsive buying tendencies and voluntary simplicity lifestyles on fashion orientation. In order to reveal the relationships among the variables, a quantitative research approach was adopted and data were collected through a survey technique. The data were obtained via an online questionnaire from individuals aged 18 and over residing in Karabük province using a simple random sampling method. Following preliminary screening of the data collected from 440 participants, incomplete, erroneous, and outlier responses were removed, and the analyses were conducted on 429 valid cases. The collected data were analyzed using the SPSS statistical program, and correlation and regression tests were used to reveal the relationships between variables. The findings indicate that compulsive buying tendency significantly increases fashion orientation and visibility-oriented consumption behaviors, whereas a voluntary simplicity lifestyle creates a conscious distance from fashion-related tendencies. Furthermore, when both variables were evaluated together, the explanatory power regarding fashion orientation increased. These results suggest that contemporary fashion consumption is shaped not only by aesthetic preferences but also by individuals’ psychological needs, value orientations, and lifestyle choices. The relationship established with fashion appears to be structured around the tension between short-term pleasure and visibility seeking, and long-term balance and sustainability concerns. Within this framework, the importance of developing ethical, sustainable, and simplicity-oriented strategies for businesses operating in the fashion and retail sectors is emphasized. Additionally, educational and social initiatives aimed at increasing consumer awareness may contribute to fostering more conscious fashion consumption behaviors.

Anahtar Kelimeler

• Fashion
• Fashion Trends
• Compulsive Buying
• Voluntary Simplicity
• Voluntary Simple Lifestyle
• Consumer Behavior

Kaynakça

1. Aksoy, İ. (2024). Moda eğilimi ve gösterişçi tüketimin kompulsif satın alma üzerindeki etkisi ve bir araştırma. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
2. Barbarosoğlu, F. (2015). Moda ve zihniyet. İstanbul: İz Yayıncılık
3. Barton, D. L. (1981). Voluntary simplicity lifestyles and energy conservation. Journal of Consumer Research, 8(3), 223–252.
4. D’Astous, A. (1990). An enquiry into the compulsive side of “normal consumers’”. Journal of Consumer Policy, 13(1), 15–31.
5. Diler, S. (2019). Gönüllü sadeliğin tüketici karar verme tarzlarına etkisi ve satış promosyonlarının bu ilişkideki rolü. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
6. Dittmar, H. (2005). Compulsive buying – A growing concern? An examination of gender, age, and endorsement of materialistic values as predictors. British Journal of Psychology, 96(4), 467–491.
7. Dittmar, H., Long, K., & Bond, R. (2007). When a better self ıs only a button click away: associations between materialistic values, emotional and ıdentity–related buying motives, and compulsive buying tendency online. Journal of Social and Clinical Psychology, 26(3), 334-361.
8. Durmuş B., Yurtkoru, E. S. ve Çinko, M. (2018). Sosyal bilimlerde SPSS’le veri analizi (7. Baskı). Beta Basım Yayım Dağıtım A.Ş.

9. Edwards, E. A. (1993). Development of a new scale for measuring compulsive buying behavior. Financial Counseling and Planning, 4(1), 67-84.
10. Elgin, D., & Mitchell, A. (1977). Voluntary simplicity. The Co-evolution Quarterly, 1–40.
11. Ertekin, Z. Ö., & Atik, D. (2014). Sustainable markets: Motivating factors, barriers and remedies for mobilization of slowfashion. Journal of Macromarketing, 1–17.
12. Faber, R. J., & O’Guinn, T. C. (1988). Compulsive consumption and credit abuse. Journal of Consumer Policy, 11, 97–109.
13. Faber, R. J., & Vohs, K. D. (2004). To Buy or not to Buy. Handbook of Self-Regulation, 509-524.
14. Fletcher, K. (2010). Slow fashion: An invitation for systems change. Fashion Practice, 2(2), 259–266.
15. George, D., & Mallery, P. (2024). IBM SPSS statistics 29 step by step: A simple guide and reference. Routledge.
16. Gill, A. (1998). Deconstruction fashion: The making of unfinished, decomposing and re-assembled clothes. Fashion Theory, 2(1), 25-49.
17. Gregg, R. B. (1936). The value of voluntary simplicity. Wallingford, UK: Pendle Hill.
18. Gronow, M. J. (1997). Extension maps and the moduli spaces of rank 2 vector bundles over an algebraic curve (Yayımlanmamış doktora tezi). Durham University.
19. Gutman, J., & Mills, M. K. (1982). Fashion life-style, self-concept, shopping orientation, and store patronage—An integrative analysis. Journal of Retailing, 58, 64–86.
20. Hines, T., & Bruce, M. (2007). Fashion marketing. Routledge.
21. Holbrook, M. B., & Hirschman, E. C. (1982). The experiential aspects of consumption: Consumer fantasies, feelings, and fun. Journal of Consumer Research, 9, 132–140.
22. Iwata, O. (2006). An evaluation of consumerism and lifestyle as correlates of a voluntary simplicity lifestyle. Social Behavior & Personality: An International Journal, 34(5).
23. Joy, A., Sherry Jr, J. F., Venkatesh, A., Wang, J., & Chan, R. (2012). Fast fashion, sustainability, and the ethical appeal of luxury brands. Fashion Theory, 16(3), 273-295.
24. King, C. W., & Ring, L. J. (1980). The dynamics of style and taste adoption and diffusion: Contributions from fashion theory. Advances in Consumer Research, 7(1).
25. Lee, S., & Mysyk, A. (2004). The medicalization of compulsive buying. Social Science & Medicine, 58(9), 1709-1718.
26. Martinez, E., & Fraj, E. (2006). Environmental values and lifestyles as determining factors of ecological consumer behaviour: An empirical analysis. Journal of Consumer Marketing, 23(3), 133–144.
27. McNeill, L., & Moore, R. (2015). Sustainable fashion consumption and the fast fashion conundrum: Fashionable consumers and attitudes to sustainability in clothing choice. International Journal of Consumer Studies, 39(3), 212–222.
28. O’Cass, A. (2004). Fashion clothing consumption: Antecedents and consequences of fashion clothing ınvolvement. European Journal of Marketing, 38(7), 869–882.
29. O’Guinn, T. C., & Faber, R. J. (1989). Compulsive buying: A phenomenological exploration. Journal of Consumer Research, 16(2), 147–157.
30. Öndoğan, Z. (1995). 1920'den 1940'a kadar moda. Ege Üniversitesi Tekstil ve Konfeksiyon Dergisi, 5(6), 549-556.
31. Park, H. J., & Burns, L. D. (2005). Fashion orientation, credit card use, and compulsive buying. Journal of Consumer Marketing, 22(3), 135–141.
32. Peter, J. P. (1979). Reliability: A review of psychometric basics and recent marketing practices. Journal of Marketing Research, 16(1), 6–17.
33. Read, R. (2018). Voluntary simplicity: Strongly backed by all three main normative-ethical traditions. Ethnical Perspectives, 25(1), 649-675.
34. Shama, A. (1985). The voluntary simplicity consumer. The Journal of Consumer Marketing, 2, 57–63.
35. Sproles, G. B. (1981). Analyzing fashion life cycles—Principles and perspectives. Journal of Marketing, 45(4), 116–124.
36. Valence, G., d’Astous, A., & Fortier, L. (1988). Compulsive buying: Concept and measurement. Journal of Consumer Policy, 11(4), 419–433.
37. Vladimirova, K. (2021). Consumption corridors in fashion: Deliberations on upper consumption limits in minimalist fashion challenges. Sustainability: Science, Practice and Policy, 17(1), 102–116.
38. Yağlı, S. (2013). Gündelik hayatın bir alanı olarak moda aracılığıyla kültürün yeniden inşası. İstanbul Arel Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi, 2(4), 37-63.