Ege Akademik Bakış, akademik araştırma ve yayıncılık süreçlerinde yapay zekâ ve yapay zekâ destekli araçların kullanımının giderek yaygınlaştığını kabul eder. Dergi, bu araçların yalnızca şeffaflık, insan sorumluluğu, akademik dürüstlük, gizlilik, veri güvenliği ve fikrî mülkiyet ilkeleriyle uyumlu biçimde kullanılmasını kabul eder.

Bu politika, Ege Akademik Bakış’a gönderilen tüm makalelerde yazarların, hakemlerin, editörlerin ve yayın kurulu üyelerinin yapay zekâ kullanımına ilişkin sorumluluklarını düzenler.

Yazarlar İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Yapay zekâ araçları yazar veya ortak yazar olarak gösterilemez. Yazarlık, çalışmanın tasarımına, yürütülmesine, analizine, yorumlanmasına ve bilimsel içeriğine gerçek bir akademik katkı sunmayı gerektirir. Ayrıca yazarlar, çalışmanın doğruluğu, özgünlüğü, etik uygunluğu, telif hakları ve yayımlanan içeriğin bütünlüğü konusunda hukuki ve akademik sorumluluk taşır. Yapay zekâ araçları bu sorumluluğu üstlenemez.

Yazarlar, makale hazırlama sürecinde üretken yapay zekâ veya yapay zekâ destekli araçlardan yararlanmışlarsa bu kullanımı açıkça beyan etmelidir. Beyan, kullanılan aracın adını, mümkünse sürümünü, kullanım amacını, kullanım kapsamını ve makalenin hangi aşamasında kullanıldığını içermelidir. Bu beyan makale başvuru sürecinde başlık sayfasında yer almalıdır. 

Yapay zekâ araçları, yazarın kendi ürettiği metnin dil, yazım, anlatım açıklığı, çeviri desteği veya biçimsel düzenleme amacıyla sınırlı biçimde kullanılabilir. Bu kullanım, yazarın bilimsel katkısının ve akademik sorumluluğunun yerine geçemez.

Yapay zekâ araçları literatür taramasını desteklemek, veri düzenleme sürecine teknik yardım sağlamak, kod yazımını kolaylaştırmak veya görsel sunumu iyileştirmek amacıyla kullanılmışsa bu kullanımın kapsamı açıkça belirtilmelidir. Yapay zekâ araştırma yönteminin bir parçası olarak kullanılmışsa, kullanılan araç, model, sürüm, tarih, işlem adımları, varsa istemler, doğrulama yöntemi ve insan denetiminin kapsamı yöntem bölümünde açıklanmalıdır.

Makalenin temel bilimsel argümanlarının, kuramsal katkısının, araştırma sorularının, hipotezlerinin, bulgularının, tartışma bölümünün veya sonuçlarının yapay zekâya ürettirilmesi kabul edilmez. Yapay zekâ araçları, yazarın eleştirel değerlendirmesinin, uzmanlığının ve özgün akademik katkısının yerine geçemez.

Yazarlar, yapay zekâ tarafından üretilen veya düzenlenen tüm içeriğin doğruluğunu, kaynaklarını, atıflarını, tarafsızlığını ve etik uygunluğunu kontrol etmekle yükümlüdür. Uydurma kaynaklar, sahte DOI numaraları, var olmayan referanslar, yanlış alıntılar, doğrulanmamış iddialar, manipüle edilmiş bulgular veya yanıltıcı veriler makaleye dahil edilemez.

Yazarlar, kişisel verileri, katılımcı bilgilerini, mülakat kayıtlarını, yayımlanmamış veri setlerini, gizli belgeleri, telif hakkıyla korunan materyalleri veya üçüncü kişilere ait içerikleri gerekli izinler ve güvenlik koşulları sağlanmadan yapay zekâ araçlarına yükleyemez.

Yapay zekâ araçları veri uydurma, veri tahrif etme, intihal, yanıltıcı kaynak üretme, yazar katkısını gizleme, etik kurul gerekliliklerini aşma veya hakemlik sürecini yanıltma amacıyla kullanılamaz. Bu tür kullanımlar yayın etiği ihlali olarak değerlendirilir.

Yapay zekâ ile üretilmiş görsel, tablo, grafik veya şekiller yalnızca araştırmanın konusu, yöntemi veya sunumu açısından gerekli olduğu durumlarda kullanılabilir. Bu durumda kullanılan araç, üretim süreci, yapılan düzenlemeler ve ilgili telif veya lisans durumu açıkça belirtilmelidir. Gerçek kişileri, kurumları, belgeleri veya araştırma verilerini yanıltıcı biçimde temsil eden yapay zekâ üretimi görseller kabul edilmez.

Hakemler İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Hakemler, değerlendirme sürecinde kendilerine gönderilen makaleleri gizli belge olarak ele almakla yükümlüdür. Hakemler, makale metnini, özeti, tablo ve şekilleri, görselleri, veri setlerini, ek dosyaları veya değerlendirme sürecine ilişkin herhangi bir bilgiyi ChatGPT, Gemini, Claude, Copilot veya benzeri üretken yapay zekâ araçlarına yükleyemez.

Bu kural, kamuya açık yapay zekâ sistemleri, çevrimiçi yazım platformları ve üçüncü taraf veri işleme araçları için de geçerlidir. Makale dosyasının tamamının veya herhangi bir bölümünün bu tür sistemlere yüklenmesi, gizlilik, fikrî mülkiyet ve veri güvenliği ilkelerinin ihlali olarak değerlendirilir.

Hakem raporları, hakemin kendi akademik değerlendirmesine dayanmalıdır. Yapay zekâ araçları hakem yerine geçemez. Hakemler, makalenin özgünlüğü, yöntemi, kuramsal katkısı, veri kullanımı, bulguları, etik uygunluğu veya yayımlanabilirliği hakkında yapay zekâya değerlendirme yaptırarak rapor oluşturamaz.

Hakemler, kendi yazdıkları raporun dilini veya anlatım açıklığını iyileştirmek için yapay zekâ destekli araçlardan ancak makale içeriğini, yazar bilgilerini, veri setlerini veya gizli değerlendirme bilgilerini araca yüklememek koşuluyla sınırlı biçimde yararlanabilir. Böyle bir kullanım varsa hakem bunu editöre beyan etmelidir.

Hakemler, değerlendirdikleri makalede beyan edilmemiş veya dergi politikasına aykırı yapay zekâ kullanımı olduğundan şüphelenirse bu durumu editöre bildirmelidir. Bu bildirim somut gözlemlere dayanmalı ve yazarın niyetine ilişkin kesin hüküm içermemelidir.

Editörler ve Yayın Kurulu Üyeleri İçin Yapay Zekâ Kullanımı

Editörler ve yayın kurulu üyeleri, değerlendirme sürecindeki tüm makale dosyalarını, yazar bilgilerini, hakem raporlarını, editoryal yazışmaları, tablo ve şekilleri, veri setlerini ve ek dosyaları gizli belge olarak ele almakla yükümlüdür.

Editörler ve yayın kurulu üyeleri, yayımlanmamış makaleleri, makaleye ait dosyaları, görselleri, verileri, hakem raporlarını, yazar bilgilerini veya editoryal yazışmaları üretken yapay zekâ araçlarına yükleyemez. Bu kural, karar mektuplarının veya hakem raporlarının yapay zekâ sistemlerine yüklenerek özetlenmesi, yeniden yazılması veya değerlendirilmesi için de geçerlidir.

Editoryal kararlar yalnızca editörlerin akademik değerlendirmesine, hakem raporlarına, derginin yayın politikalarına ve yayın etiği ilkelerine dayanır. Yapay zekâ araçları kabul, ret, revizyon veya hakem atama kararlarında karar verici olarak kullanılamaz.

Editörler, yazarların sunduğu yapay zekâ kullanım beyanlarını incelemekle yükümlüdür. Beyanın yetersiz, belirsiz veya dergi politikasıyla uyumsuz olduğu durumlarda yazarlardan açıklama, düzeltme veya ek belge talep edilebilir.

Editörler, hakem adayı belirleme, konu alanı taraması veya editoryal yazışmaların dilini iyileştirme gibi yardımcı görevlerde yapay zekâ destekli araçlardan yalnızca gizli makale içeriğini, kişisel verileri veya değerlendirme sürecine ait bilgileri paylaşmadan yararlanabilir. Bu tür kullanım nihai editoryal sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Yapay zekâ aracılığıyla önerilen hakem adaylarının uzmanlığı, kurumsal bağlantısı ve olası çıkar çatışmaları editör tarafından ayrıca kontrol edilmelidir.

Politika İhlali Durumunda İzlenecek Süreç

Yapay zekâ kullanımının beyan edilmediği, eksik beyan edildiği veya bu politikaya aykırı olduğu tespit edilirse editörler yazarlardan açıklama, düzeltme veya ek belge talep edebilir.

İhlalin niteliğine göre makale değerlendirme sürecinde reddedilebilir. Yayın sonrası tespit edilen ihlallerde düzeltme, editöryal not, endişe ifadesi veya geri çekme süreçleri işletilebilir.

Hakemlerin veya editörlerin bu politikaya aykırı biçimde makale dosyalarını ya da değerlendirme bilgilerini yapay zekâ araçlarına yüklediği tespit edilirse ilgili değerlendirme geçersiz sayılabilir. Gerekli durumlarda yeni hakem atanabilir, editoryal süreç yenilenebilir veya konu yayın kurulu tarafından ayrıca incelenebilir.

Yapay zekâ araçlarının kullanımından doğan bilimsel, etik ve hukuki sorumluluk, bu araçları kullanan gerçek kişilere aittir.