Derleme

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi

Sayı: 18 8 Ağustos 2026
PDF İndir
TR EN

Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi

Öz

Bu araştırmanın amacı, Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) tanılı çocuklara yönelik sosyal beceri müdahale programlarını yaş grubu, müdahale süresi, yoğunluğu, genellenebilirlik ve diğer terapi yaklaşımlarıyla entegrasyon açısından değerlendirmektir. PRISMA (Sistematik İncelemeler ve Meta-Analizler için Tercih Edilen Raporlama Öğeleri) protokolüne uygun olarak yürütülen çalışmada, 2010–2025 yılları arasında yayımlanan 26 akademik makale analiz edilmiştir. Müdahaleler gelişimsel dönemlere göre kategorize edilmiş ve en fazla uygulamanın ergenlik dönemine (%34) yönelik olduğu bulunmuştur. Genç yetişkinlik ve erken çocukluk dönemlerine yönelik müdahalelerin ise oldukça sınırlı olduğu gözlenmiştir. Müdahale sürelerine göre yapılan değerlendirmede, 7-12 haftalık “orta süreli” programların en yaygın biçimde kullanıldığı ve anlamlı sosyal beceri gelişimi sağladığı görülmüştür. Kısa süreli müdahalelerde ise genelleme ve sürdürülebilirlik sınırlı kalmıştır. Analizler, PEERS (İlişkisel Becerilerin Eğitimi ve Zenginleştirilmesi Programı) gibi yapılandırılmış programların yüksek düzeyde genellenebilirlik ve kalıcılık sağladığını; tiyatro, müzik, doğa ve kum terapisi gibi entegre yaklaşımların ise çocukların sosyal öğrenmesini çok boyutlu biçimde desteklediğini göstermektedir. Bununla birlikte, entegre modellerin karşılaştırmalı etkililik düzeyleri üzerine daha fazla kontrollü çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Sosyal beceri müdahalelerinin etkili olabilmesi için sürenin, içeriğin ve bağlamın birlikte yapılandırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Otizm Spektrum Bozukluğu, Sosyal Beceriler, Müdahale Programları

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum, kuruluş ya da fon tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışmada “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi” kapsamında uyulması belirtilen tüm kurallara uyulmuştur. Yönergenin ikinci bölümü olan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altında belirtilen eylemlerden hiçbiri gerçekleştirilmemiştir. Bu araştırma tezsiz yüksek lisans proje çalışmasından üretilmiştir.

Kaynakça

  1. Alahmari, F. S., Alhabbad, A., Alshamrani, H., & Almuqbil, M. A. (2025). Effectiveness of social skills training interventions for children with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. Saudi Medical Journal, 46(3), 226237. https://doi.org/10.15537/smj.2025.46.3.20240788
  2. Altın, Y., Boşnak, Ö., & Turhan, C. (2026). Examining virtual reality interventions for social skills in children with autism spectrum disorder: A systematic review. Journal of Autism and Developmental Disorders, 56, 2162–2185. https://doi.org/10.1007/s10803-025-06741-y
  3. American Psychiatric Association. (2013). Diagnostic and statistical manual of mental disorders (5th ed.). American Psychiatric Publishing. https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425596
  4. Bellinghausen, C., Schröder, B., Rauh, R., Riedel, A., Dahmen, P., Birkholz, P., Tebartz van Elst, L., & Fangmeier, T. (2024). Processing of prosodic cues of uncertainty in autistic and non-autistic adults: A study based on articulatory speech synthesis. Frontiers in Psychiatry, 15, Article 1347913. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2024.1347913
  5. Bozkurt, S. (2016). Otizm spektrum bozukluğu olan çocuklara sosyal beceri öğretiminde teknoloji destekli etkileşimli ortam tasarımı ve etkililiği (Tez No. 432444) [Doktora tezi, Anadolu Üniversitesi]. YÖK Tez Merkezi.
  6. Bural, B., Günaydın Yılmaz, M., Öztürk, B., Taş, K., & Uz, Z. (2024). Özel Gereksinimli Bireylerle Kavram Öğretimi Çalışılan Araştırmaların Belirli Değişkenler Açısından İncelenmesi: Sistematik Derleme. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty(70), 211–238. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1265401
  7. Cola, M., Zampella, C. J., Yankowitz, L. D., Plate, S., Petrulla, V., Tena, K., Russell, A., Pandey, J., Schultz, R. T., & Parish-Morris, J. (2022). Conversational adaptation in children and teens with autism: Differences in talkativeness across contexts. Autism Research, 15(6), 1090–1108. https://doi.org/10.1002/aur.2693
  8. Corbett, B. A., Blain, S. D., Ioannou, S., & Balser, M. (2016). Changes in anxiety following a randomized control trial of a theatre-based intervention for youth with autism spectrum disorder. Autism, 21(3), 333–343. https://doi.org/10.1177/1362361316643623
  9. Corbett, B. A., Swain, D. M., Coke, C., Simon, D., Newsom, C., Houchins-Juarez, N., Jenson, A., Wang, L., & Song, Y. (2014). Improvement in social deficits in autism spectrum disorders using a theatre-based, peer-mediated intervention. Autism Research, 7(1), 4–16. https://doi.org/10.1002/aur.1341
  10. Costescu, C., Pitariu, D., David, C., & Rosan, A. (2022). Social communication predictors in autism spectrum disorder: Theoretical review. Journal of Experimental Psychopathology, 13(3). https://doi.org/10.1177/20438087221106955

Kaynak Göster

APA
Tepe, A., & Öztürk, G. (2026). Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 18. https://izlik.org/JA53ZP56JY
AMA
1.Tepe A, Öztürk G. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi. MAKÜ EBED. 2026;(18). https://izlik.org/JA53ZP56JY
Chicago
Tepe, Aynur, ve Gizem Öztürk. 2026. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, sy 18. https://izlik.org/JA53ZP56JY.
EndNote
Tepe A, Öztürk G (01 Ağustos 2026) Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi 18
IEEE
[1]A. Tepe ve G. Öztürk, “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi”, MAKÜ EBED, sy 18, Ağu. 2026, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA53ZP56JY
ISNAD
Tepe, Aynur - Öztürk, Gizem. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 18 (01 Ağustos 2026). https://izlik.org/JA53ZP56JY.
JAMA
1.Tepe A, Öztürk G. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi. MAKÜ EBED. 2026. Available at https://izlik.org/JA53ZP56JY.
MLA
Tepe, Aynur, ve Gizem Öztürk. “Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi”. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, sy 18, Ağustos 2026, https://izlik.org/JA53ZP56JY.
Vancouver
1.Aynur Tepe, Gizem Öztürk. Otizm Spektrum Bozukluğu Olan Bireylerde Sosyal Becerilerin Geliştirilmesine Yönelik Müdahale Programlarının İncelenmesi. MAKÜ EBED [Internet]. 01 Ağustos 2026;(18). Erişim adresi: https://izlik.org/JA53ZP56JY