Meslek Lisesi Yöneticilerinin Teknik Liderlik Becerileri ile Öğretmenlerin Örgütsel Vatandaşlık Düzeyleri Arasındaki İlişki

Öz

Bu çalışma, meslek liselerinde yönetici olarak görev yapan öğretmenlerin sahip oldukları teknik liderlik becerileri ile yine bu okullarda görev yapan öğretmenlerin sergilemiş oldukları örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkiyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen verilere göre, yöneticilerin teknik liderlik becerilerinin ve öğretmenlerin sergilemiş oldukları örgütsel vatandaşlık davranış düzeylerinin genel anlamda yüksek düzeyde olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkeni temelinde yapılan karşılaştırmalarda, erkek katılımcıların teknik liderlik ve vicdanlılık boyutlarında anlamlı biçimde daha yüksek puanlar aldığı belirlenmiştir. Yaş, branş ve mesleki tecrübe gibi değişkenler ile yapılan analizlerde anlamlı bir fark görülmemiştir. Ancak eğitim durumu açısından sadece diğergamlık alt boyutunda, lisans mezunları lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Yöneticilik deneyimi değişkeni incelendiğinde ise özellikle 6–10 yıl deneyime sahip bireylerin bu alanlarda daha düşük düzeyde puanlar aldığı anlaşılmıştır. Okuldaki görev değişkenine göre ise, müdür yardımcılarının hem teknik liderlik becerileri hem de örgütsel vatandaşlık davranışlarında daha düşük değerlere sahip olduğu tespit edilmiştir. Regresyon analizi sonuçları, yöneticilerin teknik liderlik becerilerinin öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisinin anlamlı düzeyde olduğunu ve bu davranışların %83’ünü açıkladığını ortaya koymuştur. Bu bulgu, liderlik becerilerinin öğretmen tutum ve davranışları üzerindeki etkisinin güçlü olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, meslek liselerinde teknik liderlik niteliklerine sahip yöneticilerin görev alması; öğretmenlerin iş birliği, gönüllülük ve okul başarısına katkı düzeylerini artırıcı etki yaratmaktadır. Bu çerçevede, yönetici atamalarında teknik liderlik becerilerinin göz önünde bulundurulması, atölye bilgisi olan alan öğretmenlerinin yönetim kademelerine kazandırılması ve mesleki gelişimi destekleyen uygulamaların yaygınlaştırılması önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Teknik Liderlik
• Teknik Liderlik Becerileri
• Örgütsel Vatandaşlık
• Öğretmen Davranışları

The Relationship Between Technical Leadership Skills of Vocational High School Administrators and Organizational Citizenship Levels of Teachers

Öz

This research investigates the correlation between the technical leadership capabilities of teachers serving in administrative roles at vocational high schools and the organizational citizenship behaviors displayed by their colleagues. The findings indicate that both the administrators' technical leadership competencies and the teachers’ levels of organizational citizenship behavior were generally high. Gender-based analysis revealed that male participants scored significantly higher in both technical leadership and conscientiousness. No notable differences were found when analyzing variables such as age, teaching subject, or years of professional experience. However, in terms of educational attainment, a meaningful difference appeared in the altruism dimension, favoring those with undergraduate degrees. Further analysis showed that individuals with 6 to 10 years of managerial experience tended to score lower in relevant areas. Additionally, assistant principals were found to have lower levels of both technical leadership skills and organizational citizenship behaviors compared to other groups. Regression analysis demonstrated that technical leadership skills among administrators had a significant impact on teachers' organizational citizenship behaviors, accounting for 83% of the variance. These results highlight the substantial influence of leadership qualities on teachers’ attitudes and actions. In conclusion, placing individuals with strong technical leadership into administrative positions in vocational high schools enhances collaboration, volunteerism, and teacher contributions to school success. Therefore, it is recommended that such leadership abilities be prioritized in administrative appointments, that teachers with workshop expertise be considered for leadership roles, and that initiatives promoting professional development be widely implemented. Keywords: Technical Leadership, Technical Skills, Organizational Citizenship, Teachers' Organizational Citizenship Level.

Anahtar Kelimeler

• Technical Leadership
• Technical Skills
• Organizational Citizenship
• Teachers' Organizational Citizenship Level

Kaynakça

1. Akıl, B. Y. ve Yalçın, S. (2022). Öğretmenlerin algılarına göre örgütsel ikiyüzlülük, örgütsel vatandaşlık ve motivasyon arasındaki ilişki üzerine bir inceleme. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(2), 682-701. https://doi.org/10.21666/muefd.969522
2. Aslan, H. (2012). Okul müdürlerinin liderlik standartlarının geliştirilmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
3. Banoğlu, K., Akın, M. G., & Kösterelioğlu, İ. (2023). Digital leadership and technological pedagogical content knowledge: A systematic review of school leaders' competencies. Journal of Educational Technology and Online Learning, 6(3), 512-530.
4. Basım, H. ve Şeşen, H. (2015). Örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeği uyarlama ve karşılaştırma çalışması. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 61(4), 83-101.
5. Baykal, Ö. K. (2013). Okul iklimi ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Yeditepe Üniversitesi.
6. Bogler, R., & Somech, A. (2023). School leaders’ support and teachers' organizational citizenship behavior: The mediating role of teacher empowerment and job satisfaction. Journal of Educational Administration, 61(2), 145-162. https://doi.org/10.1108/JEA-05-2022-0084
7. Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş., & Funda, D. (2018). Eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri (25. bs). Pegem Akademi.
8. Can, N. ve Özer, S. (2011). Eğitim örgütlerinde lider davranış biçimleri ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki (Nevşehir ili örneği). Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(1), 1-17.

9. Chaudhary, P., Gupta, P., & Singh, R. (2024). Examining the impact of transformational leadership on organizational citizenship behavior: The moderating role of organizational climate. International Journal of Management Practice, 17(1), 45-68.
10. Çakır, Ç. (2019). Dağıtılmış liderlik ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişkide örgütsel kimliğin rolü. Turkish Studies Educational Sciences, 14(4), 1189-1209. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.23482
11. Çavuşoğlu, Ş. (2022). Ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin örgütsel sosyalleşme ve örgütsel özdeşleşme düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Alanya Alaattin Keykubat Üniversitesi.
12. Çevik, H., & Duman, T. (2017). Analyzing the effects of e-learning on science education. International Journal of Instruction, 11(1), 345–362.
13. Çevik, H., Özdemir, O., & Özdemir, M. (2025). Öğretmenlerin eğitsel oyunlara yönelik tutum ve problem çözme becerisi kazandırma yeterliği arasındaki ilişkinin incelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(2), 728–747.
14. Daly, A.J. (2007). A question of trust: predictive conditions for adaptive and technical leadership in educational contexts. Leadership and Policy in Schools, 7(1), 30-63.
15. Demir, E., & Çevik, H. (2025). E-learning styles as a predictor for attitudes towards distance education A relational research with the teacher candidates. Turkish Online Journal of Distance Education, 26(2), 299–313.
16. Demir, N. ve İnandı, Y. (2023). Okul yöneticilerinin örgütsel adalet davranışları ile öğretmenlerin örgütsel bağlılık ve örgütsel güven duyguları arasındaki ilişkinin incelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 1-29. https://doi.org/10.9779/pauefd.1093082
17. Eker, N. (2019). Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları ile iş yaşam dengeleri arasındaki ilişki [Yayımlanmış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
18. Erkılıç, E. (2021). Otantik liderliğin örgütsel vatandaşlık ve örgütsel adanmışlık üzerindeki etkisinin incelenmesi: Trabzon örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 13(2), 1512-1522. https://doi.org/10.20491/isarder.2021.1212
19. Ertürk, R. (2021). Okul yöneticilerinin hizmetkâr okul liderliği davranışları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık algıları arasındaki ilişki. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 57-72.
20. Faris, G. (2016). Technical leadership: Much discussed but little understood, Research-Technology Management, 31(12), 12-16. https://doi.org/10.1080/08956308.1988.11670509
21. Futurity, R. (2025). The evolution of technical leadership in vocational education: Global perspectives on teacher adaptive performance. Journal of Vocational Education & Training, 77(1), 12-29.
22. Göksal, M. (2022). Sınıf öğretmenlerinin beş faktör kişilik özellikleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi, Türk Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 131-146.
23. Gücün, Ö. (2023). Okul liderliğinin öğretmenlerin örgütsel adalet algıları ve örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisi: bir meta-analiz çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Siirt Üniversitesi.
24. İmalı, H., ve Kaya, A. (2022) Öğretmenlere göre anlamlı iş ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki, Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 191-213. https://doi.org/10.53629/sakaefd.1133544
25. Jun, W., Sijia, L., & Huiling, Z. (2024). How supportive leadership fuels change-oriented organizational citizenship behavior: Evidence from vocational schools. Frontiers in Psychology, 15, 1342151. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1342151
26. Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemi (19.bs.). Nobel Yayın Dağıtım.
27. Kelemen, M., Matthews, S. H., & Breevaart, K. (2023). Leading for the long-haul: A daily examination of transactional leadership and organizational citizenship behavior. Journal of Applied Psychology, 108(4), 589-606.
28. Kelloway, K. E., Loughlin, C., Barling, J. ve Nault, A. (2002). Self-reported counterproductive behaviors and organizational citizenship behaviors: separate but related constructs. International Journal of Selection and Assessment, 10(1-2), s.143-151. https://doi.org/10.1111/1468-2389.00201
29. Khan, M. A., Ismail, F. B., Hussain, A. ve Alghazali, B. (2020). The ınterplay of leadership styles, ınnovative work behavior, organizational culture, and organizational citizenship behavior. SAGE Open, 10(1), 1-16. https://doi.org/10.1177/2158244019898264
30. Koçak, O. (2019). Okul yöneticilerinin otantik liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları ve örgütsel bağlılık düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış doktora tezi]. Fırat Üniversitesi.
31. Kuruşcu, M. ve Aydoğan, S. (2018). Liderlik tarzı ile örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisi: bir özel eğitim kurumunda uygulama. Savunma Bilimleri Dergisi, 17(2). 167-206. https://doi.org/10.17134/khosbd.477272
32. Nemr, M. A. A. ve liu, Y. (2021) The impact of ethical leadership on organizational citizenship behaviors: moderating role of organizational cynicism, Cogent Business & Management, 8(1), 1-14. https://doi.org/10.1080/23311975.2020.1865860
33. Nguyen, D. T., & Haar, J. (2024). Leadership styles and organizational citizenship behavior: A meta-analytic review of 20 years of research. Journal of Management & Organization, 30(2), 210-235.
34. Novitasari, D., Asbari, M., Wijayanti, L. M., Hyun, C. C. ve Farhan, M (2020). The Role of Religiosity, Leadership Style, JobSatisfaction and Organizational Citizenship Behavior Mediation on Woman Teachers’ Performance. Solid State Technology, 63(6), 2953-2967.
35. Özdemir, F. (2022). Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları ile örgütsel mutluluk düzeyleri arasındaki ilişki [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
36. Özdemir, G. (2015). Mesleki ve teknik ortaöğretim okulları yöneticilerinin teknik liderlik becerilerinin belirlenmesi ve geliştirilmesi [Yayımlanmamış doktora tezi]. Gaziantep Üniversitesi.
37. Peker, B. (2022). Eğitim kurumlarında liderlik kapasitesi, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgüt kültürü [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Uşak Üniversitesi.
38. Purwanto, A. (2022). The role of transformational leadership and organizational citizenship behavior on smes employee performance. Journal of Industrial Engineering & Management Research, 3(5), 39-45. https://doi.org/10.7777/jiemar.v3i5.318
39. Sarıer, Y., Uysal, Ş. ve Çilek, A. (2019). Türkiye’de öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarını etkileyen faktörler: Bir meta-analiz çalışması. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(2), 183-202.
40. Şentürk, C. ve Sağnak, M. (2012). İlköğretim okulu müdürlerinin liderlik davranışları ile okul iklimi arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 29-43. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/256492
41. Tabancalı, E. ve Çakıroğlu, Z. K. (2017). Okul Müdürlerinin Etik Liderlik Davranışları ile Öğretmenlerin Örgütsel Vatandaşlık Davranışları Arasındaki İlişki. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(1), 392-417. https://doi.org/10.17860/mersinefd.296254
42. Yaman, B. ve Yıldırım, M. (2020). Dönüşümcü liderliğin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisi: ilköğretim ve ortaöğretim okullarında bir araştırma, İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1933-1948.
43. Yılmaz, K. ve Taşdan, M. (2009). Organizational citizenship and organizational justice in Turkish primary schools. Journal of Educational Administration, 47(1), 108-126.
44. Yurdakul, K. I. (2013). Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Erişti B. D. S., Kuzu A., Akbulut, Y., Kurt, A.A. (Ed.), Evren ve Örneklem (1. Baskı) içinde (75-91). Anadolu Üniversitesi Yayını.
45. Yücesan, B. (2022). Öğretmenlik meslek etiği algısı ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Fırat Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.