Modern Hayat Bağlamında Haydar Ergülen Şiirinde Yabancılaşma

Öz

Bu makale, modern hayatın bireyde ürettiği yabancılaşma biçimlerini Haydar Ergülen’in şiirsel evreni üzerinden incelemektedir. 1980 sonrası Türkiye’de neoliberal dönüşüm, hızlanan kentleşme ve kültürel çözülme süreçleri, bireyin benlik, mekân ve zaman algılarında belirgin kırılmalara yol açmış; Ergülen’in poetikasında bu kırılmalar tematik ve biçimsel düzeylerde yoğun biçimde görünür hâle gelmiştir. “Kimse” ve “Elma” şiirlerinde benliğin parçalanması ve öznenin kendisine duyduğu yabancılık, modern öznenin içsel bölünmesine ilişkin kuramsal yaklaşımlarla örtüşür. “Kuzguncuk Oteli” ve “Seyir Defteri”nde kent, aidiyet duygusunun çözüldüğü geçici ve yabancılaştırıcı bir mekân olarak belirir. “Saatler”, “Üzgün Kediler Gazeli” ve “Nar”da zamanın hızlanması ve belleğin parçalanması, modern bireyin geçmişle kurduğu ilişkinin kırılganlığını açığa çıkarır. Aşk şiirlerinde yakınlığın sürekli ertelenmesi duygusal yabancılaşmayı pekiştirirken, “Dilsiz Harfler” ile “Ayna”, “Gölge” ve “İçimdeki Göz”de dilsel çözülme ve içselleştirilmiş gözetim mekanizmaları görünür hâle gelir. Çalışma, Ergülen’in şiirinin modern hayatın bireyi içsel, zamansal ve mekânsal eksenlerde kuşatan yabancılaştırıcı etkilerini bütüncül bir biçimde yeniden ürettiği sonucuna ulaşmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Haydar Ergülen
• modern hayat
• yabancılaşma
• benlik
• mekân
• zaman
• içsel gözetim

Alienation in Haydar Ergülen’s Poetry in the Context of Modern Life

Öz

This article examines the forms of alienation produced by modern life through the poetic universe of Haydar Ergülen. The neoliberal transformation, rapid urbanization, and cultural disintegration that shaped post-1980 Turkey generated profound ruptures in individuals’ perceptions of self, space, and time; these ruptures manifest intensely in Ergülen’s poetics at both thematic and formal levels. The fragmentation of the self and the subject’s estrangement from their own inner world in poems such as Kimse and Elma align with theoretical approaches to the divided modern subject. In Kuzguncuk Oteli and Seyir Defteri, the city emerges as a transient and alienating space in which the sense of belonging is destabilized. Saatler, Üzgün Kediler Gazeli, and Nar reveal how the acceleration of time and the fragmentation of memory expose the fragility of the modern individual’s relationship with the past. The continual deferral of intimacy in Ergülen’s love poems reflects the emotional alienation characteristic of contemporary life. Meanwhile, Dilsiz Harfler, Ayna, Gölge, and İçimdeki Göz foreground linguistic dissolution and internalized mechanisms of surveillance. The study concludes that Ergülen’s poetry reconstructs the alienating pressures of modern life across inner, temporal, and spatial dimensions, offering a holistic poetic articulation of the modern subject’s estrangement.

Anahtar Kelimeler

• Haydar Ergülen
• modern life
• alienation
• selfhood
• space
• time
• internal surveillance

Kaynakça

1. Asiltürk, B. (2015). 1980 Sonrası Türk Şiirinde Benlik ve Poetik Dönüşüm, İstanbul: Kesit Yayınları.
2. Augé, M. (2008). Yerler ve Yok-Yerler, İstanbul: Metis Yayınları.
3. Augé, M. (2016). Yok-Yerler: Üstmodernliğin Antropolojisine Giriş, İstanbul: Daimon Yayınları.
4. Ayvazoğlu, B. (1999). Şiirin Atlası, İstanbul: Ötüken.
5. Bauman, Z. (2000). Liquid Modernity, Cambridge: Polity Press.
6. Bauman, Z. (2003). Akışkan Modernite, İstanbul: Can Yayınları.
7. Bauman, Z. (2017). Akışkan Aşk: İnsan İlişkilerinin Dayanıksızlığı, İstanbul: Alfa Yayınları.
8. Berger, P. L., & Luckmann, T. (1966). The Social Construction of Reality: A Treatise in the Sociology of Knowledge. New York: Anchor Books.

9. Berman, M. (2013). Katı Olan Her Şey Buharlaşıyor, İstanbul: İletişim Yayınları.
10. Berne, E. (1964). Games People Play: The Psychology of Human Relationships, New York: Grove Press.
11. Boym, S. (2001). The Future of Nostalgia. New York: Basic Books.
12. Boym, S. (2009). Nostaljinin Geleceği, İstanbul: Metis Yayınları.
13. Certeau, M. de (1984). The Practice of Everyday Life, Berkeley: University of California Press.
14. Çetin, N. (2009). Şiir Çözümleme Yöntemi, Ankara: Akçağ Yayınları.
15. Çetişli, İ. (2006). Metin Tahlillerine Giriş / 1 – Şiir, Ankara: Akçağ Yayınları.
16. Eagleton, T. (1990). The Ideology of the Aesthetic, Oxford: Blackwell.
17. Ergülen, H. (1995). Eskiden Terzi: 1991–1994 Şiirleri, İstanbul: Şiir Atı Yayıncılık.
18. Ergülen, H. (2002). Hafız ile Semender: Toplu Şiirler II, İstanbul: Adam Yayıncılık.
19. Ergülen, H. (2013). Nar / Toplu Şiirler I, İstanbul: Kırmızı Kedi.
20. Ergülen, H. (2013). Üzgün Kediler Gazeli, İstanbul: Kırmızı Kedi.
21. Foucault, M. (1992). Hapishanenin Doğuşu, Ankara: İmge Kitabevi.
22. Foucault, M. (2005). Özne ve İktidar: Seçme Yazılar 2, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
23. Freud, S. (2011). Ben ve İd, İstanbul: Metis Yayınları.
24. Freud, S. (2011). Uygarlık ve Hoşnutsuzlukları, İstanbul: İdea Yayınevi
25. Freud, S. (2012). Uygarlığın Huzursuzluğu, İstanbul: Metis Yayınları.
26. Freud, S. (2014). Haz İlkesinin Ötesinde Ben ve İd, İstanbul: Metis Yayıncılık.
27. Fromm, E. (1941). Escape From Freedom, New York: Farrar & Rinehart.
28. Fromm, E. (1955). The Sane Society, New York: Holt, Rinehart and Winston.
29. Fromm, E. (2017). Sağlıklı Toplum, İstanbul: Say Yayınları.
30. Giddens, A. (1990). The Consequences of Modernity, Cambridge: Polity Press.
31. Giddens, A. (1991). Modernity and Self-Identity: Self and Society in the Late Modern Age,
32. Giddens, A. (1994). Modernliğin Sonuçları, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
33. Giddens, A. (2014). Modernite ve Bireysel Kimlik: Geç Modern Çağda Benlik ve Toplum, İstanbul: Say Yayınları.
34. Illouz, E. (2014). Aşk Neden Acıtır, İstanbul: Jaguar Kitap.
35. Jung, C. G. (2019). Dört Arketip, İstanbul: Metis Yayınları.
36. Karaca, Ş. (2010). “1980 Sonrası Türk Şiirinde Bireyselleşme”, Türk Dili ve Edebiyatı Dergisi, 40(2), s. 37–55.
37. Kristeva, J. (1989). Black Sun: Depression and Melancholia, New York: Columbia University Press.
38. Kristeva, J. (2009). Kara Güneş: Depresyon ve Melankoli, İstanbul: Bağlam Yayınları.
39. Lash, S. (1990). Sociology of Postmodernism, London: Routledge.
40. Lefebvre, H. (2014). Mekânın Üretimi, İstanbul: Sel Yayıncılık.
41. Lukács, G. (2014). Tarih ve Sınıf Bilinci, İstanbul: Belge Yayınları.
42. Marx, K. (2018). Ekonomi ve Felsefe Yazıları, İstanbul: Yordam.
43. Özdemir, E. (2006). Cumhuriyet Dönemi Türk Şiiri, Ankara: Bilgi Yayınevi.
44. Relph, E. (1976). Place and Placelessness, London: Pion.
45. Seeman, M. (1959). On the meaning of alienation. American Sociological Review, 24(6), 783–791.
46. Sennett, R. (1977). The Fall of Public Man, New York: Knopf.
47. Sennett, R. (1998). The Corrosion of Character: The Personal Consequences of Work in the New Capitalism, New York: W. W. Norton.
48. Simmel, G. (2004). Metropol ve Zihinsel Yaşam, İstanbul: İletişim.
49. Weber, M. (1993). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu, Ankara: Ayraç.