Kapsayıcı Eğitim Bağlamında Sınıf Öğretmenlerinin Görüş ve Uygulamalarının Değerlendirilmesi

Öz

Kapsayıcı eğitim, tüm öğrencilerin bireysel farklılıkları ne olursa olsun eşit ve kaliteli eğitime erişimini sağlamayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu eğitim anlayışı, Salamanca Bildirgesi ile küresel ölçekte benimsenmiş olup özellikle mülteci nüfusun yoğun olduğu bölgelerde kritik önem taşımaktadır. Bu bağlamda, bu araştırma yüksek mülteci nüfusu ve kendine özgü sosyokültürel yapısıyla Türkiye'de önemli bir bağlam sunan Kilis ilindeki sınıf öğretmenlerinin kapsayıcı eğitime ilişkin görüş ve uygulamalarını derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel durum çalışması deseninde tasarlanan araştırmada, ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilen 38 sınıf öğretmeniyle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmıştır. Ayrıca sınıf gözlemleri ve doküman incelemesi gerçekleştirilmiştir. Veriler tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Bulgular, öğretmenlerin kapsayıcı eğitimi bir yandan akademik-sosyal faydalar, toplumsal bütünleşme ve mesleki gelişim fırsatı sunan bir "güç" olarak algılarken; diğer yandan aşırı iş yükü, yetersiz kaynak, esnek olmayan müfredat ve kurumsal/mesleki destek mekanizmalarının eksikliği nedeniyle bir "yük" olarak deneyimlediklerini ortaya koymuştur. Öğretmenlerin kapsayıcı eğitim uygulamaları hazır ders planlarına bağımlılık, teknoloji ve etkileşimli yöntemlerin kullanımı ile karakterize olmuş; işbirlikleri ise okul içi paydaşlarla sınırlı kalmıştır. Çalışmada, kapsayıcı eğitimin başarısının; öğretmenlerin bireysel çabalarının yanında, sınıf mevcutlarının azaltılması, müfredat esnekliğinin sağlanması, uygulamalı mesleki gelişim ve politika düzeyinde düzenli dönüşüm gerektirdiği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Durum çalışması
• Kapsayıcı eğitim
• Sınıf öğretmenleri
• Öğretmen görüşleri
• Kilis

Examining Classroom Teachers' Perspectives and Practices in the Context of Inclusive Education

Öz

Inclusive education is an approach that aims to ensure all students have access to equal and quality education, regardless of their individual differences. This educational approach, which was globally endorsed by the Salamanca Statement, is of critical importance, particularly in regions with dense refugee populations. In this context, this study aims to conduct an in-depth examination of the views and practices regarding inclusive education among primary school teachers in Kilis, a province in Türkiye that offers a significant context due to its high refugee population and unique socio-cultural structure. In the study designed with a qualitative case study approach, semi-structured interviews were conducted with 38 primary school teachers selected through criterion sampling. Additionally, classroom observations and document analysis were carried out. The data were analyzed using thematic analysis. The findings revealed that while teachers perceive inclusive education as a "strength" in terms of academic-social benefits, social integration, and professional development opportunities, they also experience it as a "burden" due to excessive workload, inadequate resources, inflexible curriculum, and a lack of institutional/professional support mechanisms. The inclusive education practices of the teachers were characterized by a reliance on pre-prepared lesson plans and the use of technology and interactive methods, while their collaborations remained limited to in-school stakeholders. The study concluded that the success of inclusive education requires not only the individual efforts of teachers but also reducing class sizes, ensuring curriculum flexibility, providing hands-on professional development, and systemic transformation at the policy level.

Anahtar Kelimeler

• Case study
• Inclusive education
• Classroom teachers
• Teacher perspectives
• Kilis

Kaynakça

1. Aas, H. K. (2019). Teachers talk on student needs: Exploring how teacher beliefs challenge inclusive education in a Norwegian context. International Journal of Inclusive Education, 26(5), 495-509. https://doi.org/10.1080/13603116.2019.1698065
2. Ainscow, M. (2019). The UNESCO Salamanca Statement 25 years on developing inclusive and equitable education systems: Discussion paper. https://en.unesco.org/sites/default/files/2019-forum-inclusion-discussion-paper-en.pdf
3. Ainscow, M., Booth, T., & Dyson, A. (2006). Improving schools, developing inclusion. Routledge.
4. Aktan, O. (2021). Teachers' opinions towards inclusive education interventions in Turkey. Anatolian Journal of Education, 6(1), 29-50.
5. Aktekin, S. (2017). Sınıfında yabancı uyruklu öğrenci bulunan öğretmenler için el kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı.
6. Amaç, Z. (2025). Kilis’te kapsayıcı eğitimin durumu. M. A. Yıldırım & S. Maşkaraoğlu (Eds.), Şehir ve kimlik: Abdullah Enveri anısına (ss. 335-352). Kilis 7 Aralık Üniversitesi Yayınları.
7. Banks, J. A. (2015). Cultural diversity and education: Foundations, curriculum, and teaching (6th ed.). Routledge.
8. Bayar, M., & Üstün, A. (2017). İlkokullarda görev yapmakta olan öğretmenlerin kaynaştırma eğitimine ilişkin duygu, tutum ve kaygılarının değerlendirilmesi. Turkish Studies, 12(14), 73-88. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.11872

9. Berkant, H., G., & Atılgan, G. (2017). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik yaşadıkları sorunlar ve çözüm önerileri. Journal of Educational Reflections, 1(1), 13-25.
10. Bešić, E. (2020). Intersectionality: A pathway towards inclusive education? Prospects, 49, 111-122. https://doi.org/10.1007/s11125-020-09461-6
11. Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Kurumu [UNESCO]. (1994). The Salamanca statement and framework for action on special needs education. UNESCO. https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000098427
12. Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı. (2020). Sürdürülebilir kalkınma amaçları 4: Nitelikli eğitim. https://www.tr.undp.org/content/turkey/tr/home/sustainable-development-goals/goal-4-quality-education.htm
13. Braun, V., & Clarke, V. (2022). Thematic analysis: A practical guide. SAGE.
14. Burak, D. (2022). Örnekleme yöntemleri. H. Tabak, B. Aksu Dünya, & F. Şahin (Ed.), Eğitimde araştırma yöntemleri içinde (ss. 125‐153). Pegem.
15. Can, E., & Kara, Z. (2017). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimi öğrencilerine yönelik tutumlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(2), 71-96.
16. Chiner, E., & Cardona, M. C. (2013). Inclusive education in Spain: How do skills, resources, and supports affect regular education teachers’ perceptions of inclusion? International Journal of Inclusive Education, 17(5), 526-541. https://doi.org/10.1080/13603116.2012.689864
17. Cole, S. M., Murphy, H. R., Frisby, M. B., Grossi, T. A., & Bolte, H. R. (2020). The relationship of special education placement and student academic outcomes. The Journal of Special Education, 54(4), 217-227. https://doi.org/10.1177/0022466920925033
18. Çakıroğlu, O., & Melekoğlu, M. A. (2014). Statistical trends and developments within inclusive education in Turkey. International Journal of Inclusive Education, 18(8), 798-808.
19. Çınar, S. (2020). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine yönelik tutumu. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Yıldız Teknik Üniversitesi.
20. Değirmenci Kurt, A,. & Tomul, E. (2020). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma eğitimine ilişkin görüşlerinin incelenmesi. Disiplinlerarası Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(7), 144-154.
21. Demir Başaran, S. (2021). Öğrenmede evrensel tasarıma giriş. S. D. Başaran (Ed.), Öğrenmede evrensel tasarım: Kapsayıcı eğitimi sağlamada kuramsal ve uygulamalı bir çerçeve içinde (ss. 41-71). Pegem Akademi.
22. Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü [OECD]. (2021). Supporting students with special needs: A policy priority for primary education. Teaching in Focus, 40. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/d47e0a65-en
23. Engelbrecht, P., & Savolainen, H. (2018). A mixed-methods approach to developing an understanding of teachers’ attitudes and their enactment of inclusive education. European Journal of Special Needs Education, 33(5), 660-676. https://doi.org/10.1080/08856257.2017.1410327
24. Ersoy, A. (2006). İlköğretim beşinci sınıfta teknoloji destekli proje tabanlı öğrenme uygulamaları. (Yayımlanmamış doktora tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
25. Esmer, B., Yılmaz, E., Güneş, A. M., Tarım, K., & Delican, B. (2017). Sınıf öğretmenlerinin kaynaştırma öğrencilerinin eğitimine ilişkin deneyimleri. Kastamonu Eğitim Dergisi, 25(4), 1601-1618.
26. Florian, L., & Spratt, J. (2013). Enacting inclusion: A framework for interrogating inclusive practice. European Journal of Special Needs Education, 28(2), 119-135. https://doi.org/10.1080/08856257.2013.778111
27. Göksoy, S. (2017). Okulların altyapı yeterliliği. International Journal of Leadership Training, 1(1), 9-15.
28. Göransson, K., & Nilholm, C. (2014). Conceptual diversities and empirical shortcomings: A critical analysis of research on inclusive education. European Journal of Special Needs Education, 29(3), 265–280. https://doi.org/10.1080/08856257.2014.933545
29. Güleç, B., Eşer, O., Zeydanlı, S., Başaran, F., Kaplan, M. M., & Güleç, E. (2023). Sınıf öğretmenliği mesleğinin önemi ve tarihçesi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, 9(61), 2417-2422. https://doi.org/10.29228/JOSHAS.68425
30. Gültekı̇n, M., & Burak, D. (2019). Türkiye’de uyarlanabilir öğrenme yaklaşımı kapsamında yapılan tezler üzerine bir içerik analizi. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 9(2), 438-462. https://doi.org/10.17943/etku.528340
31. Gündoğdu, K., & Eken, M. (2020). Nitel araştırma desenleri. B. Oral ve A. Çoban (Ed.), Kuramdan uygulamaya eğitimde bilimsel araştırma yöntemleri içinde (ss. 285-316). Pegem.
32. Haug, P. (2016). Understanding inclusive education: Ideals and reality. Scandinavian Journal of Disability Research, 19(3), 206–217. https://doi.org/10.1080/15017419.2016.1224778
33. Hoşgörür, V. (2021). Eğitimin sosyal ve kültürel temelleri. Ö. Demirel, Z. Kaya ve K. Kıroğlu (Ed.), Eğitime giriş (19. bs., ss. 91-118) içinde. Pegem.
34. Jonassen, D. H., & Grabowski, B. L. (1993). Handbook of individual differences, learning and instruction. Lawrence Erlbaum.
35. Kılınç, S. (2019). ‘Who will fit in with whom?’ Inclusive education struggles for students with dis/abilities. International Journal of Inclusive Education, 23(12), 1296-1314. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1447612
36. Kırılmaz, M. C., & Öntaş, T. (2020). Sınıf öğretmenlerinin sığınmacılara yönelik kapsayıcı eğitimi gerçekleştirme durumunun incelenmesi. HAYEF: Journal of Education, 17(1), 51-82. https://doi.org/10.5152/hayef.2020.19001
37. Merriam, S. B., & Tisdell, E. J. (2016). Qualitative research: A guide to design and implementation. (4th ed.). Jossey Bass.
38. Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE.
39. Miles, S., & Singal, N. (2010). The education for all and inclusive education debate: Conflict, contradiction or opportunity? International Journal of Inclusive Education, 14(1), 1-15.
40. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2021). 20. Millî eğitim şurası. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2021_12/08163100_20_sura.pdf
41. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2022a). Geçici koruma kapsamı altındaki öğrencilerin eğitim hizmetleri. http://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_01/26165737_goc2022sunu.pdf
42. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2022b). Millî eğitim istatistikleri: Örgün Eğitim 2021/’22. MEB. https://sgb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2022_09/15142558_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2021_2022.pdf
43. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2024). İzleme değerlendirme raporu 2024. https://hbogm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_05/05165645_izlemevedegerlendirmeraporu.pdf
44. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2025). Millî eğitim istatistikleri: Örgün Eğitim 2024/’25. MEB. https://sgb.meb.gov.tr/istatistik_k/2425.pdf
45. Morse, A. R. (2020). Barriers to inclusive education: A qualitative case study among inclusive elementary teachers in the general education classroom. (Unpublished doctoral dissertation). Northcentral University.
46. Øen, K, Krumsvik, R. J., & Skaar, Ø. O. (2023). Inclusion in the heat of the moment: Balancing participation and mastery. Frontiers in Education, 8, 967279. https://doi.org/10.3389/feduc.2023.967279
47. Oral, I. (2016). Türkiye’de kapsayıcı eğitimi yaygınlaştırmak için politika önerileri. Eğitim Reformu Girişimi (ERG) Raporu. http://www.egitimreformugirisimi.org/wp-content/uploads/2017/03/ERG_KapsayiciEgitim_PolitikaOnerileri.pdf
48. Özokçu O. (2017). Investigating the relationship between teachers’ self-efficacy beliefs and efficacy for inclusion. European Journal of Special Education Research, 2(6), 234-252. https://doi.org/10.5281/zenodo.1133784
49. Riding, R. & Rayner, S. (2012). Cognitive styles and learning strategies: Understanding style differences in learning and behavior (10th ed.). Routledge.
50. Sakız, H. (2017). Impact of an inclusive programme on achievement, attendance and perceptions towards the school climate and social-emotional adaptation among students with disabilities. Educational Psychology, 37(5), 611-631. https://doi.org/10.1080/01443410.2016.1225001
51. Sakız, H. (2021). Eğitimde bir kalite modeli olarak kapsayıcı eğitim. Nobel.
52. Saloviita, T. (2020). Teachers’ changing attitudes and preferences around inclusive education. International Journal of Disability, Development and Education, 69(6), 1841-1858. https://doi.org/10.1080/1034912X.2020.1828569
53. Savolainen, H., Malinen, O., & Schwab, S. (2022). Teacher efficacy predicts teachers’ attitudes towards inclusion: A longitudinal cross-lagged analysis. International Journal of Inclusive Education, 26(9), 958-972. https://doi.org/10.1080/13603116.2020.1752826
54. Shevlin, M. (2010). Valuing and learning from young people. In R. Rose (Ed.), Confronting obstacles to inclusion (pp. 103-121). Routledge.
55. T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2019). On birinci kalkınma planı (2019-2023). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/07/On_Birinci_Kalkinma_Plani-2019-2023.pdf
56. Temur, S. (2025). Examination of the 2024 social studies curriculum learning outcomes from the perspective of inclusive education principles. Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 227-250. https://doi.org/10.21666/muefd.1635593
57. van Steen, T., & Wilson, C. (2020). Individual and cultural factors in teachers’ attitudes towards inclusion: A meta-analysis. Teaching and Teacher Education, 95, 103127. https://doi.org/10.1016/J.TATE.2020.103127
58. Watkins, A. (Ed.) (2012). Teacher education for inclusion: Profile of inclusive teachers. EADSNE. https://www.european-agency.org/sites/default/files/Profile-of-Inclusive-Teachers.pdf
59. Wilson, C., Marks Woolfson, L., & Durkin, K. (2020). School environment and mastery experience as predictors of teachers’ self-efficacy beliefs towards inclusive teaching. International Journal of Inclusive Education, 24(2), 218-234. https://doi.org/10.1080/13603116.2018.1455901
60. Woodcock, S., Sharma, U., Subban, P., & Hitches, E. (2022). Teacher self-efficacy and inclusive education practices: Rethinking teachers’ engagement with inclusive practices. Teaching and Teacher Education, 117, 103802. https://doi.org/10.1016/j.tate.2022.103802
61. Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. bs). Seçkin.
62. Yin, R. K. (2018). Case study research and applications: Design and methods (6th ed.). SAGE.