Derleme

Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri

Cilt: 17 Sayı: 1 23 Mart 2020
  • Yeliz Yıldırım
  • Nurhan Ertaş Onmaz
  • Zafer Gönülalan
  • Harun Hızlısoy
  • Serhat Al
  • Candan Candemir Güngör
  • Hüseyin Burak Dişli
  • Adalet Dışhan
  • Mukaddes Barel
PDF İndir
TR EN

Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri

Öz

2000’li yıllardan önce gıdalardaki biyolojik tehlikeler endişe yaratırken kimyasal endüstrisindeki atılımlar gıdalardaki kimyasal tehlikeleri ön plana taşımıştır. İkinci dünya savaşından sonra kimyasal kullanımı kırılmaz biberondan, ev eşyasına ve yemek servisine kadar hayatın her alanında yaygınlaşmıştır. Günlük hayatımızda kullandığımız eşyaların yapısında 80 binden fazla kimyasal bulunmaktadır. Bu kimyasalların çoğu halk sağlığı açısından henüz test edilmiş değildir. Kimyasallara; “aksi kanıtlanmadığı sürece masumdur” yaklaşımı uygulanmaktadır ki bu yaklaşım halk sağlığı açısından risk teşkil etmektedir. Günümüzde normal bir insanın kanında ve idrarında 200’den fazla kimyasal bulunmaktadır. Bu kimyasallar amniyotik sıvıdan, anne sütünden, bebek kordonundan ve mekonyumdan da analiz edilebilmektedir. Erken dönemde maruz kalınan kimyasallar ileri yaşlardaki kronik hastalıkların temelini oluşturmaktadır. Bu toksikantlardan en çok fitalatlar ve bisfenol-A (BPA) üzerinde durulmaktadır. Fitalatlar, plastikleri yumuşatmak, bisfenol-A ise sertleştirmek için kullanılmakta, fitalatlar aynı zamanda kozmetiklerde de kullanılmaktadır. Bu kimyasallar vücutta hormonları taklit ederek endokrin sistemi ve fizyolojik fonksiyonları bozmaktadır. Gebelik esnasında maruz kalındığında bu kimyasallar; hamileliğin hangi döneminde maruz kalındığına bağlı olarak hem anneyi hem de fötal gelişimi etkilemekte, başta erkek çocuklar olmak üzere beyin ve üreme organlarının gelişimini engellemektedir. Bu kimyasalların etkileri, ne miktarda, ne kadar süre alındıklarına ve bireylerin yaşam tarzlarına göre değişmektedir. Bu kimyasallar beyinde üretilen hormonları da etkileyerek çocuklarda disleksi ve hafıza problemlerine neden olabilmektedir. Erken yaşlarda maruziyet ileriki yaşlarda davranış bozuklukları, depresyon, anksiyete, allerji, solunum yolu hastalıklarına sebebiyet vermekte, pubertal gelişimi, obezite, diyabet ve tümörogenesisi tetiklemektedir. Özellikle anne karnında, düşük dozdaki kimyasallar bile bebek beyninde büyük hasarlara neden olabilmekte, ileride hızlı düşünmeyi ve tepki vermeyi engelleyebilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Arbuckle TE, Davis K, Marro L, Fisher M, Legrand M, LeBlanc A, Gaudreau E, Foster WG, Choeurng V, Fraser WD; MIREC Study Group. Phthalate and bisphenol A exposure among pregnant women in Canada--results from the MIREC study. Environ Int 2014; 68: 55-65.
  2. Biedermann S, Tschudin P, Grob K. Transfer of bisphenol A from thermal printer paper to the skin. Anal Bioanal Chem 2010; 398:571-6.
  3. Bosnir J, Puntaric D, Galic A, Skes I, Dijanic T, Klaric M, Grgic M, Curkovic M, Smit Z. Migration of phthalates from plastic containers into soft drinks and mineral water. Food Technol Biotechnol 2007; 45(1): 91-5.
  4. Braun JM, Bellinger DC, Hauser R, Wright RO, Chen A, Calafat AM, Yolton K, Lanphear BP. Prenatal phthalate, triclosan, and bisphenol A exposures and child visual-spatial abilities. Neurotoxicology 2017; 58: 75-83.
  5. Braun JM, Kalkbrenner AE, Calafat AM, Bernert JT, Ye X, Silva MJ, Barr DB, Sathyanarayana S, Lanphear BP. Variability and predictors of urinary bisphenol A concentrations during pregnancy. Environ Health Perspect 2011; 119(1): 131-7.
  6. Brede C, Fjeldal P, Skjevrak I, Herikstad H. Increased migration levels of bisphenol A from polycarbonate baby bottles after dishwashing, boiling and brushing. Food Addit Contam 2003; 20: 684-9.
  7. Bu Z, Wang J, Yu W, Li B. Dermal exposure to phthalates in home environment: Handwipes, influencing factors and implications. Building and Environment 2018; 133: 1-7.
  8. Calafat AM, Longnecker MP, Koch HM, Swan SH, Hauser R, Goldman LR, Lanphear BP, Rudel RA, Engel SM, Teitelbaum SL, Whyatt RM, Wolff MS. Optimal exposure biomarkers for nonpersistent chemicals in environmental epidemiology. Environ Health Perspect 2015; 123(7): A166.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Derleme

Yazarlar

Nurhan Ertaş Onmaz Bu kişi benim
Türkiye

Zafer Gönülalan Bu kişi benim
Türkiye

Harun Hızlısoy Bu kişi benim
Türkiye

Serhat Al
Türkiye

Candan Candemir Güngör Bu kişi benim
Türkiye

Hüseyin Burak Dişli Bu kişi benim
Türkiye

Adalet Dışhan Bu kişi benim
Türkiye

Mukaddes Barel Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

23 Mart 2020

Gönderilme Tarihi

15 Ocak 2019

Kabul Tarihi

15 Nisan 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2020 Cilt: 17 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Yıldırım, Y., Ertaş Onmaz, N., Gönülalan, Z., Hızlısoy, H., Al, S., Candemir Güngör, C., Dişli, H. B., Dışhan, A., & Barel, M. (2020). Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 17(1), 68-75. https://doi.org/10.32707/ercivet.655008
AMA
1.Yıldırım Y, Ertaş Onmaz N, Gönülalan Z, vd. Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri. Erciyes Üniv Vet Fak Derg. 2020;17(1):68-75. doi:10.32707/ercivet.655008
Chicago
Yıldırım, Yeliz, Nurhan Ertaş Onmaz, Zafer Gönülalan, vd. 2020. “Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri”. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 17 (1): 68-75. https://doi.org/10.32707/ercivet.655008.
EndNote
Yıldırım Y, Ertaş Onmaz N, Gönülalan Z, Hızlısoy H, Al S, Candemir Güngör C, Dişli HB, Dışhan A, Barel M (01 Mart 2020) Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 17 1 68–75.
IEEE
[1]Y. Yıldırım vd., “Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri”, Erciyes Üniv Vet Fak Derg, c. 17, sy 1, ss. 68–75, Mar. 2020, doi: 10.32707/ercivet.655008.
ISNAD
Yıldırım, Yeliz - Ertaş Onmaz, Nurhan - Gönülalan, Zafer - Hızlısoy, Harun - Al, Serhat - Candemir Güngör, Candan - Dişli, Hüseyin Burak - Dışhan, Adalet - Barel, Mukaddes. “Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri”. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi 17/1 (01 Mart 2020): 68-75. https://doi.org/10.32707/ercivet.655008.
JAMA
1.Yıldırım Y, Ertaş Onmaz N, Gönülalan Z, Hızlısoy H, Al S, Candemir Güngör C, Dişli HB, Dışhan A, Barel M. Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri. Erciyes Üniv Vet Fak Derg. 2020;17:68–75.
MLA
Yıldırım, Yeliz, vd. “Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri”. Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, c. 17, sy 1, Mart 2020, ss. 68-75, doi:10.32707/ercivet.655008.
Vancouver
1.Yeliz Yıldırım, Nurhan Ertaş Onmaz, Zafer Gönülalan, Harun Hızlısoy, Serhat Al, Candan Candemir Güngör, Hüseyin Burak Dişli, Adalet Dışhan, Mukaddes Barel. Bisfenoller ve Fitalatların Halk Sağlığı Üzerine Etkileri. Erciyes Üniv Vet Fak Derg. 01 Mart 2020;17(1):68-75. doi:10.32707/ercivet.655008

Cited By