Sosyal Bilgiler Öğretmenlerinin Ortak Yazılı Sınav Sistemine İlişkin Deneyimleri: Fenomenolojik Bir Çalışma

Öz

Bu araştırmada, sosyal bilgiler öğretmenlerinin ortak yazılı sınav sistemine yönelik deneyimleri ve bu deneyimlerine yükledikleri anlamı ortaya çıkarmak amaçlanmıştır. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden fenomenolojik (olgu bilim) desen benimsenerek yürütülmüştür. Amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemi kullanılarak yürütülen çalışmada 12 öğretmenden veriler toplanmıştır. Veri toplama aşamasında, açık uçlu üç sorudan oluşan yarı yapılandırılmış bir görüşme formu kullanılmıştır. Elde edilen veriler fenomenolojik desenin doğasına uygun bir biçimde 4 aşamadan faydalanılarak çözümlenmeye çalışılmıştır. Yapılan analizler sonucunda ulaşılan bulgular şu şekildedir. Bu bulgulara göre, sosyal bilgiler öğretmenlerinin ortak yazılı sınav sistemine ilişkin deneyimlerine yükledikleri anlam ve özünü ifade eden 6 tema tespit edilmiştir. Bu temalar; “Zaman yönetiminin sağlanması ve iş yükünün hafifletilmesi”, “Öğrencileri disipline etmesi ve derse karşı güdülemesi”, “Sınav sistemi karşısında yaşanan bireysel sıkıntılar”, “Bölgesel ve okul farklılıklarından kaynaklı zorluk yaşama”, “Sınav sisteminin öğretmenlerin duyuşsal durumlarına etkisi”, “Sınav sorularının hazırlanması ile ilişkin genel değerlendirmeler” şeklindedir. Araştırma bulguları, öğretmenlerin bu yeni sınav uygulamasını hem olumlu hem de olumsuz açılardan deneyimlediklerini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Sosyal Bilgiler
• sosyal bilgiler öğretmenleri
• sınav sistemi
• fenomenolojik çalışma

Social Sciences Teachers' Experiences About the Common Written Exam System: A Phenomenological Study

Öz

This study aims to explore social studies teachers’ experiences regarding the common examination system and the meanings they attribute to these experiences. The research was conducted using a qualitative research method, specifically adopting a phenomenological design. Data were collected from 12 teachers through criterion sampling, one of the purposive sampling techniques. During the data collection phase, a semi-structured interview form comprising three open-ended questions was employed. The collected data were analysed in accordance with the nature of the phenomenological design, utilizing a four-step analysis process. Based on the analyses, several findings emerged. According to these findings, six themes were identified that express the meaning and essence of social studies teachers' experiences with the common examination system. These themes are: (1) achieving time management and reducing workload, (2) disciplining students and motivating them toward the course, (3) experiencing individual challenges in relation to the exam system, (4) facing difficulties due to regional and school-based disparities, (5) the emotional impact of the exam system on teachers, and (6) general evaluations related to the preparation of exam questions. The findings indicate that teachers have experienced this new examination practice from both positive and negative perspectives.

Anahtar Kelimeler

• Social Studies
• social studies teachers
• examination system
• phenomenological study

Kaynakça

1. Arastaman, G., Fidan, İ. Ö. ve Fidan, T. (2018). Nitel araştırmada geçerlik ve güvenirlik: Kuramsal bir inceleme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 37-75. https://dergipark.org.tr/en/pub/yyuefd/issue/40566/491262
2. Ames, C. & Archer, J. (1988). Achievement goals in the classroom: Students’ learning strategies and motivation processes. Journal of Educational Psychology, 8(3), 260-267. https://doi.org/10.1037/0022-0663.80.3.260
3. Arduç, M. A. (2024). Millî eğitim bakanlığı ortak yazılı sınavı ile öğretmen yazılı sınavının karşılaştırılması ve öğretmen görüşleri. EKEV Akademi Dergisi, (99), 234-249. https://doi.org/10.17753/sosekev.1483026
4. Arı, A. ve İnci, T. (2015). Sekizinci sınıf fen ve teknoloji dersine ilişkin ortak sınav sorularının değerlendirilmesi. Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 8(4), 17-50.
5. Arslan-Şenkal, S. (2022). Ders çalışma alışkanlıkları eğitiminin ders çalışma alışkanlığı, ders başarısı ve ders çalışma üzerine görüşlere etkisinin incelenmesi [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Bartın Üniversitesi.
6. Avcı, M. S., Kayman, F. ve Elkatmış, V. (2025). Türkçe öğretmenlerinin Türkçe derslerinde uygulanan ortak sınavlar hakkındaki görüşleri. TEBD, 23(1), 358-381. https://doi.org/10.37217/tebd.1470489
7. Ayvacı, H. Ş. ve Şahin, Ç. (2009). Fen bilgisi öğretmenlerinin ders sürecinde ve yazılı sınavlarda sordukları soruların bilişsel seviyelerinin karşılaştırılması. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 22(2), 441-455. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/153376
8. Bahadır, E. ve Ozan, C. (2025). 2023-2024 Yılı değişen sınav sistemine yönelik ortaokulda görev yapan öğretmenlerin görüşlerinin belirlenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (64), 1800-1813. https://doi.org/10.53444/deubefd.1578396

9. Bakırcı, H., Şevgin Uçar, E. ve Genel, Y. (2024). Öğretmenlerin fen bilimleri dersine yönelik olarak yaptıkları ölçme-değerlendirme uygulamalarında açık uçlu soruların kullanılmasına ilişkin görüşleri. Uluslararası Eğitimde Mükemmellik Arayışı Dergisi, 4(1), 1-12. https://dergipark.org.tr/tr/pub/egitimdemukemmellik/issue/85260/1454854
10. Başar, M. (2022). 21. yy eğitim becerileri ve öğretmenlerin rolü. Eğitim Yayınları.
11. Büyüköztürk, Ş., Çakmak, E. K., Akgün, K. Ş., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2021). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi.
12. Başol, G. (2016). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Pegem Akademi.
13. Creswell, J.W. (2007). Qualitative inquiry & research design choosing among five approaches. Sage.
14. Çiçek, S. (2024). Ana dili olarak Türkçe öğretiminde dört temel dil becerisini ölçme ve değerlendirmeye ilişkin öğretmen görüşleri: beceri temelli yazılı ve uygulamalı sınav sistemi. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (62), 3517-3542. https://doi.org/10.53444/deubefd.1521502
15. Çiftçi, B. ve Aydın, A. (2025). Fen bilimleri öğretmenlerinin ortak yazılı sınav sistemine ilişkin görüşleri. Türkiye Kimya Derneği Dergisi Kısım C: Kimya Eğitimi, 10(1), 65-92. https://doi.org/10.37995/jotcsc.1654824
16. Gardner, R. C. (1985). Social psychology and second language learning: The role of attitudes and motivation. London: Edward Arnold. https://doi.org/10.1037/h0083787
17. Giorgi, A. (2009). The descriptive phenomenological method in psychology: A modified Husserlian approach. Duquesne University Press. https://psycnet.apa.org/record/2009-17646-000
18. Gürlek, E. (2021). Türkçe öğretmenlerinin dört temel dil becerisinde ölçme ve değerlendirmeye yönelik görüşleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi], Adıyaman Üniversitesi.
19. İşman, A. (2000). Eğitimde planlama ve değerlendirme. Değişim Yayınları.
20. Kana, F., Geçgel, H. ve Yavşan, F. (2025). Ortaokullarda değişen sınav sistemiyle ilgili öğretmen görüşlerinin incelenmesi. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (63), 847-862. https://doi.org/10.53444/deubefd.1573441
21. Kaynak, Ü., Kaynak, S. ve Sevgili-Koçak, S. (2021, Ekim). Kız ve erkek çocuklarında algılanan akran desteğinden okul motivasyonu yoluyla başarıya giden yol: aracı ve düzenleyici etkiler [Bildiri Sunumu]. 22.Uluslararası Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Muş.
22. Kurt, M., Haşıloğlu, M. A. ve Budak, S. (2019). Fen bilimleri eğitiminde kullanılan açık uçlu soruların puanlanmasında puanlayıcılar arasındaki ilişkinin incelenmesi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 6(10), 28-45. https://dergipark.org.tr/tr/pub/asead/issue/50855/663232
23. Küçük, S. (2002). Örgün eğitim ikinci kademe Türkçe öğretiminde ölçme ve değerlendirme çalışmalarında karşılaşılan güçlükler. Millî Eğitim Dergisi. 153-154. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/Milli_Egitim_Dergisi/153-154/kucuk.htm
24. Lazarus, R. S. & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer Publications.
25. Maden, S. ve Durukan, E. (2011). Türkçe öğretmenlerinin ölçme değerlendirmeye ilişkin algıları. Milli Eğitim, (190), 212-233. https://dergipark.org.tr/en/pub/milliegitim/issue/36192/406925
26. MAXQDA. (2020). Jump Start Your Research Journey with MAXQDA 2020. https://www.maxqda.com/new-maxqda-2020
27. Miles, M, B. ve Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. (2th ed.). Sage.
28. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2024). Ülke geneli ortak sınav soru ve cevapları yayımlandı. https://www.meb.gov.tr/ulke-geneli-ortak-sinav-soru-ve-cevaplari-yayimlandi/haber/35296/tr
29. Millî Eğitim Bakanlığı [MEB] (2023). MEB yazılı ve uygulamalı sınavlar yönergesi. https://odsgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2023_10/12115933_MEB_yazili_ve_uygulamali_sinavlar_yonergesi.pdf
30. Moses, M. S. & Nanna, M. J. (2007). The testing culture and the persistence of high stakes testing reforms. Education and Culture, 55-72. https://www.jstor.org/stable/42922602
31. Özçelik, D. A. (1998). Ölçme ve değerlendirme. ÖSYM Yayınları
32. Özdaş, F. (2019). Merkezi yerleştirme sınav sistemine ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşlerinin değerlendirilmesi. Mukaddime, 10(2), 688-707. https://doi.org/10.19059/mukaddime.509244
33. Patton, M. Q. (2002). Qualitive evaluation and research methods. (3th ed.). Sage.
34. Sevim, O. ve Yılmaz, D. (2024). 2023 Tarihli Türkçe dersi sınav uygulamalarındaki değişikliğe ilişkin öğretmen görüşlerinin incelenmesi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (39), 148-167. https://doi.org/10.29000/rumelide.1469395
35. Sternberg, R. J. (1985). Implicit theories of intelligence, creativity, and wisdom. Journal of personality and social psychology, 49(3), 607. https://doi.org/10.1037/0022-3514.49.3.607.
36. Tekin, H. (2003). Eğitimde ölçme ve değerlendirme. Yargı.
37. Turgut, M. F. ve Baykul, Y. (2010). Eğitimde ölçme ve değerlendirme (2. Baskı). Pegem Akademi. Vygotsky, L. S. (1978). Mind and society: The development of higher psychological processes. Harvard University.
38. Wallace, R. A. & Wolf, A. (2004). Çağdaş sosyoloji kuramları klasik geleneğin genişletilmesi (Çev. Ed. M. R. Ayas- L. Elburuz). Doğu Batı Yayınları. (Orijinal yayın tarihi 1980)
39. Yalçın, H. (2022). Bir araştırma deseni olarak fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(Özel Sayı 2), 213-232. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227345
40. Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.