ARES’E ADANMIŞ BİR ADA ARETİAS /GİRESUN ADASI, ARGONAUTLAR VE SAVAŞÇI AMAZON KADINLARI

Öz

Doğu Karadeniz Bölgesinde Giresun (antik Kerasous) ilinin 1.7 km. açığında yer alan Giresun/Aretias-Khalkeritis Adası, Türkiye’nin Karadeniz kıyılarında antik dönemde ikamet edilmiş tek ada yerleşimidir. Ada-kent, antik dönem Doğu Pontus Bölgesi sınırları içinde olup, kayalık bir topografyaya sahiptir. Günümüzde Giresun Adası olarak isimlendirilen bu küçük ada, Grek Klasik Döneminde Tanrı Ares’in kenti anlamında da gelen Aretias adası, Roma İmparatorluk Döneminde ise Khalkeritis Adası olarak adlandırılmıştır. Amazonlar Yunan kültüründe ve sanatında M.Ö. 8. yüzyıldan itibaren ortaya çıkar. Amazonlardan ilk bahseden yazılı kaynak Homeros’tur. İlyada’da Amazonlar, Troyalılar’ın müttefikleri arasında gösterilmektedir. Priamos, Phrygia’da Amazonlara karşı yapılan bir savaşa katıldığından bahsetmektedir. Homeros Amazonlar için “antianeirai / erkek gibi” tanımlamasını kullanmaktadır. Adanın mitolojik derinliği sadece Amazonlar ile sınırlı kalmayıp, Karadeniz’in Argonautlar Seferi ile de bilinmektedir. Altın Post’u ele geçirmek için Kolkhis’e doğru yelken açan Iason ve arkadaşlarının (Argonautlar), adada yaşadığına inanılan ve tunç tüylü oklar atan “Ares’in Kuşları” ile mücadele ettikleri efsanesi, adanın antik dönemdeki dinsel ve coğrafi prestijini simgelemektedir. Bu çalışma, Giresun Adası’nın antik dönemdeki topoğrafik yapısını, isimlendirme süreçlerini ve Amazonlar ile Argonautlar üzerinden şekillenen kültürel mirasını incelemektedir.

Anahtar Kelimeler

• Kerasus (Giresun)
• Aretias
• Giresun Adası
• Argonautlar
• Amazonlar.

Aretias: An Island Dedicated to Ares - Giresun Island, the Argonauts, and the Warrior Amazons

Öz

Located 1.7 km off the coast of the Giresun province (ancient Kerasous) in the Eastern Black Sea Region, Giresun/Aretias-Khalkeritis Island is the only island settlement inhabited during antiquity on Turkey's Black Sea shores. This island-city, situated within the borders of the ancient Eastern Pontus Region, possesses a rocky topography. Today known as Giresun Island, this small landmass was named Aretias during the Greek Classical Period—meaning the "Island of Ares"—and was referred to as Khalkeritis Island during the Roman Imperial Period. The Amazons began to appear in Greek culture and art from the 8th century BC onwards. The earliest written source to mention the Amazons is Homer; in the Iliad, they are depicted among the allies of the Trojans. Priam mentions participating in a war against the Amazons in Phrygia, and Homer employs the term "antianeirai" (equal to men/like men) to describe them. The mythological depth of the island is not limited to the Amazons but is also renowned through the Argonautic Expedition. The legend of Jason and his companions (the Argonauts), who sailed toward Colchis to seize the Golden Fleece, battling the "Birds of Ares"—creatures believed to inhabit the island and shoot bronze-feathered arrows—symbolizes the religious and geographical prestige of the island in antiquity. This study examines the ancient topographical structure of Giresun Island, its naming processes, and its cultural heritage shaped through the Amazons and the Argonauts.

Anahtar Kelimeler

• Keywords: Kerasus (Giresun)
• Aretias
• Giresun Island
• Argonauts
• Amazons

Kaynakça

1. ARRIANI, (2008). Periplus, Ponti Euxini, Arrianus’un Karadeniz Seyahati. (Cev.-Yor. M. Arslan). İstanbul.
2. KSENOPHON, (2015). Anabasis, (cev. Ari Cokona), Turkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul.
3. PANARETOS, CHORONİKA, (2004). Michael Panaretos, Choronika. (Çeviri: A. Hahanov, Panaret’in Trabzon Tarihi, Trabzon İmparatorları Kudretli Kommenlerin her biri nasıl, nerede ve ne kadar Hükümdarlık etmiştir), Trabzon.
4. PLINY, (1938 - 1971). Natural History. Trans.: H. R. Rackham, W. H. S. Jones – D. E. Eichholz, vols. I-X. Cambridge, Massachusetts – London.
5. STRABON, (2015). Geographika, (Cev. A. Pekman), Arkeoloji ve Sanat Yayınları, İstanbul.
6. ARSLAN, Murat, (2007). Mithradates VI, Eupator Roma’nın Büyük Düşmanı, İstanbul.
7. BIJIŞKYAN, P. Minas, (1969). Pontos Tarihi, (Çev. Hrand D. Andreasyan), İstanbul.
8. BRYER, Anthony - WINFIELD, David, (1985). The Byzantine Monuments and Topography of the Pontos, Dumbarton Oaks Studies XX, Volume I, Washington D.C.

9. BRYER, Anthony - WINFIELD, David, (2020). Karadeniz’in Ortaçağ Dönemi Eserleri ve Topoğrafyası, C.1, Türk Tarih Kurumu, Ankara.
10. CUMONT, Franz - CUMONT et E., (1906). Studia Pontica II: Voyage d’exploration archeologique dans le Pont et la Petite Armenie, Bruxelles.
11. CUINET, Vital, (1890). La Turquie d’Asie, géographie administrative, statistique, descriptive et raisonnée de chaque province de l’Asie-Mineure, Tome I, Ernest Leroux, Paris.
12. ÇAM, BAĞDATLI. FAtma (2015). “Avrasyalı Atlı-Savaşçı Kadınlar Amazonlar'ın Gerçekliği Üzerine Yeni Gözlemler” Höyük Dergisi, sayı 8,71-94.
13. DOKSANALTI, Ertekin – ERDOĞAN, Aslan- MİMİROĞLU, İ. Mete, (2008). “Giresun İli ve Giresun Adası Arkeolojik Yüzey Araştırmaları”, AST 28/2, 143-162.
14. DOKSANALTI, Ertekin – ERDOĞAN, Aslan- MİMİROĞLU, İ. (2011). Mete, “Giresun İli ve Giresun Adası Arkeolojik Yüzey Araştırmaları”, Giresun İli ve Giresun Adası Arkeolojik Yüzey Araştırmaları, AST 29/2, 117-145. DOKSANALTI, Ertekin M. - ASLAN, Erdoğan, (2013). “Giresun Adası (Aretias) Kazı ve Çevre Düzenleme Çalışmaları 2011”, 34. Kazı Sonuçları Toplantısı, 3. Cilt, Ankara, s. 109-122.
15. DOKSANALTI, Ertekin M. - ASLAN, Erdoğan, (2014). “Giresun Adası (Aretias/Khalkeritis) 2012 Yılı Kazı Çalışmaları”, 35. Kazı Sonuçları Toplantısı, 3. Cilt, Ankara, s. 272-284.
16. DOKSANALTI, Ertekin M. - KARAOĞLAN, İbrahim, - ERDOĞAN, L. Ufuk, (2013). “Giresun – Aretias /Khalkeritis Adası 2011-2012 Kazıları Ön Raporu” K. Levent Zoroğlu’na Armağan, Ed. Mehmet Tekocak, Suna – İnan Kıraç Akdeniz Medeniyetleri Araştırma Enstitüsü, Antalya, s. 175-191.
17. DOKSANALTI, Ertekin M. - EKİCİ, (2017). Makbule, “Giresun-Aretias/Khalkeritis Adası Kazıları Seramik Buluntuları”, Pamukkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sayı 27, s. 389-403.
18. FALLMERAYER, Jakob Philipp, (1845). Fragmente aus dem Orient, Stuttgart.
19. HAMILTON, William, John, (1842). Researches In Asia Minor, Pontus and Armenia with Some Account of Their Antiquities and Geology, Volume I, London.
20. HØJTE, Jakob, Munk, (2009). “The Administrative Organization of the Pontic Kingdom”, in J.M. Højte (ed.), Mithridates VI and the Pontic Kingdom, 95-107, Aarhus University Press.
21. IŞIK, Adem, (2001). Antik Kaynaklarda Karadeniz Bölgesi, Türk Tarih Kurumu Yayınları, Ankara.
22. JONES, F. F., (1950). “The Pottery”, içinde: H. Goldman (ed.), Excavations at Gözlü Kule, Tarsus. Volume I. The Hellenistic and Roman Periods (Princeton 1950) 149-296.
23. KAYMAKÇI, Salih, (2017). “Giresun İli ve İlçeleri Yüzey Araştırması 2015”, 34. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 1. Cilt, Ankara, s. 515-534.
24. KAYMAKÇI, Salih, (2018). “Giresun İli ve İlçeleri Yüzey Araştırması 2016”, 35. Araştırma Sonuçları Toplantısı, 2. Cilt, Ankara, s. 13-32.
25. KAYMAKÇI, Salih, (2021). “Giresun and its vicinity in the Greek colonisation period”, The Greeks and Romans in the Black Sea, Oxford, s. 94-98.
26. MAGIE, David, (1950). Roman Rule in Asia Minor to the end of the Third Century after Christ I-II, Princeton.
27. NIELSEN, Thomas, Heine, (2002). “Phrourion. A Note on the Term in Classical Sources and in Diodorus Siculus”, Even More Studies in the Ancient Greek Polis, Franz Steiner Verlag Stuttgart.
28. OLSHAUSEN, Eckart.-BILLER, (1984). Joseph.,Historisch-geographische Aspekte der Geschichte des Pontischen und Armenischen Reiches. Teil 1, Untersuchungen zur historischen Geographie von Pontos unter den Mithradatien. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients 29/1, Rehie B, Wiesbaden.
29. PERROT, Georges. - GUILLAUME, Edmond. - DELBERT, (1872). Jules, Exploration archéologique de la Galatie et de la Bithynie, d’une partie de la Mysie, de la Phrygie, de la Cappadoce et du Pont I. Paris.
30. SAPHIRO, Harvey Alan, (1983). “Amazons, Thracians and Scythians”, Greek, Roman and Byzantine Studies, Vol. 24, No: 2, s.105-114.
31. TEXIER, Charles, (1862). Asie Mineure: Description géographique, historique et archéologique des provinces et des villes de la Chersonnèse d'Asie, Paris.