Güzel Sanatlar Lisesi Ney Ders Kitaplarının İçerik Açısından İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 25 Sayı: 2 , 220 - 240 , 30.04.2026

Cengiz Atlan

https://doi.org/10.17755/esosder.1755075

https://izlik.org/JA86ZT83CG

Öz

Araştırmanın amacı, Güzel Sanatlar Liselerinde kullanılan Ney ders kitaplarının bazı değişkenlere göre incelenmesidir. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında, MEB tarafından yayımlanmış olan Güzel Sanatlar Lisesi 9-12. sınıflar ney ders kitaplarının içerik açısından incelenmesidir. Nitel araştırma yöntemlerinden döküman analizi ile gerçekleştirilen araştırmada; 9. sınıfta bilişsel alana yönelik müzik kültürü, müziksel algı ve bilgilenme yönlerinin öne çıktığı, henüz makam öğretimine geçilmediği; uygulamaya ilişkin ney üfleme, postür, perde isimleri ve usullerin vurulması işlenmiştir. 10. Sınıfta ise birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü kademe perdelerin seslendirilmesine ilişkin ağırlık verilerek, rast ve neva makamında uygulamalara geçilmiştir. 9 ve 10. sınıf ney ders kitabında, 2, 3, 4 ve 6 zamanlı usullere yer verilmiş, sadece 11 ve 12. sınıf itibariyle ise bileşik zamanlı usuller mertebeleriyle detaylı bir şekilde işlenmiştir. Aynı şekilde 9 ve 10. sınıf düzeyinde kullanılan müzikal formlar, türkü, şarkı, ilahi ve marş olmakla beraber 11. sınıftan itibaren, daha büyük ve ağır müzikal formların uygulanması görülmektedir. Elde edilen bulgular ve veriler doğrultusunda, ney derslerinde müfredatın tekrar gözden geçirilerek diğer nazari veya uygulamalı derslerle örtüşecek şekilde güncellenmesi gerekmekte, sistematik ve akademik iş birliğiyle ele alınmasının önemli olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Güzel Sanatlat Lisesi , Müfredat , Ney Eğitimi , Çalgı , Ders kitabı

Analysis of Fine Arts High School Ney Textbooks in Terms of Content

https://izlik.org/JA86ZT83CG

Öz

The purpose of this research is to examine the ney textbooks used in Fine Arts High Schools according to certain variables. The content of the ney textbooks for 9th-12th grades of Fine Arts High Schools, published by the Ministry of National Education for the 2024-2025 academic year, was examined. The research, conducted using document analysis, a qualitative research method, revealed that in the 9th grade, cognitive aspects of musical culture, musical perception, and knowledge are emphasized, while makam instruction has not yet been introduced. The practical aspects of ney blowing, posture, pitch names, and playing the usuls were discussed. In 10th grade, emphasis was placed on the pronunciation of the first, second, third, and fourth pitches, and practices were initiated in the Rast and Neva makams. The 9th and 10th grade ney textbooks included 2, 3, 4, and 6-time usuls, while only starting in 11th and 12th grades were compound-time usuls covered in detail. Similarly, while the musical forms used in 9th and 10th grades are folk songs, songs, hymns, and marches, the application of larger and more complex musical forms is observed from 11th grade onward. Based on the findings and data obtained, the ney course curriculum needs to be revised and updated to align with other theoretical and practical courses. It is crucial that this approach be addressed systematically and with academic collaboration.

Anahtar Kelimeler

Fine art high school , Curriculum , Ney Training , instrument , textbook

Kaynakça

• Ateş, E. (2012). Ney’in Serüveni (Kamışlıktan Dudağa Ney). Süleyman Demirel Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi (28), 143-161.
• Atlan, C. (2022). Neyzen Ulvi Erguner’in Musiki Çalışmaları ve Ney Taksimlerinin Değerlendirilmesi. Haliç Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Sanatta Yeterlik Tezi. İstanbul.
• Arel, H. S. (1953). Fatih Devrinde Türk musikisi. Musiki Mecmuası, 63, 74.
• Başer, F. A. (2006). Türk Halk ve Klasik Müziklerinin Oluşum ve İlişkilerine Tarihten Bakmak. Uluslararası İnsan Bilimleri Dergisi, 3(1), 1-20.
• Behar, C. (1992). Zaman, Mekân ve Müzik. İstanbul: Afa Yayınları.
• Çakır İlhan, A. & Karabulut, Y. (2018). Anadolu Güzel Sanatlar ve Spor Liseleri Müzik Bölümlerindeki Program Değişiklikleri. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi
• Dergisi, 101–125. doi:10.30964/auebfd.454775
• Çeviksever, B. (1995). Neyzen Emîn (Dede) Efendi hayatı san’atı eserleri ve musikimizdeki etkileri. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi.
• Çolak, V. (2011). Geleneksel Türk Sanat Müziğinde Ney Sazı ve Neyzen Niyazi Sayın’ın Müzikal Yaşantısındaki Ney Tavrı Üzerine İncelemeler. Atatürk Üniversitesi/Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
• Erguner, K. (2002). Ayrılık Çeşmesi. İletişim Yay. İstanbul.
• Gökkaya, E. (2010). Neyzen Ahmet Yakupoğlu’nun Ney’deki Tavrı Üzerine Bir Çalışma (Master's thesis, Marmara Universitesi (Turkey)).
• Görgin, G. B. (2019). 11–15 Yaş arası çocuklarda ney eğitimi (deneme). Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Universitesi.
• Gümüş, S. (2016). Neyzen Sencer Derya’nın hayatı ve ney yapımcılığı. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Güzel, D. & Şimşek, A. (2014). Milli Eğitim Şûralarında Ders Kitapları. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(23), 172-216.
• Kahyaoglu, Y. (2021). Türk müziğinde meşk sistemi. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(1), 277-283.
• Karabaşoğlu, C. (2013). Meshk: As a Tradational Method of Turkish Music Education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 106, 1834-1839.
• Karahasanoğlu, S. (2012). Meşk: The Traditional Teaching System of Turkish Music. Journal of Teaching and Education, 1(7), 165-170.
• Karamollaoğlu, B. G. (2019). Türkiye’de yayınlanmış ney metot kitaplarının içerik açısından incelenmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Köprülü, F. (2005). Anadolu’da İslamiyet. Akçağ Yayınları, Ankara.
• MEB (2021a). Çalgı Eğitimi Ney 12. Sınıf Ders Kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• MEB (2021b). Çalgı Eğitimi Ney 11. Sınıf Ders Kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• MEB (2023a). Çalgı Eğitimi Ney 9. Sınıf Ders Kitabı. Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları.
• MEB (2023b) Çalgı Eğitimi Ney 10. Sınıf Ders Kitabı. Millî ğitim Bakanlığı Yayınları.
• MEB, Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2016a). Güzel Sanatlar Lisesi (Müzik) Haftalık Ders Çizelgesi Kurul Kararı.
• Millî Eğitim Bakanlığı, [MEB], Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığı (2016b). Güzel Sanatlar Lisesi Çalgı Dersleri ile İlgili Kurul Kararı. http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=718
• Millî Eğitim Bakanlığı, [MEB]. (2022). Güzel Sanatlar Lisesi Öğretim Programı Ortaöğretim Genel Müdürlüğü Çalgı Eğitimi Ney Dersi 9, 10, 11 ve 12. Sınıflar: Ankara.
• Millî Eğitim Bakanlığı [Millî Eğitim Bakanlığı]. (2010). “Genel Liselerin Anadolu Liselerine Dönüştürülmesi Genelgesi”. Sayı: 3669.
• MEB [Millî Eğitim Bakanlığı]. (2013). “Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği”. Sayı: 28758.
• MEB [Millî Eğitim Bakanlığı]. (2016). “Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik”. Sayı: 29871.
• O’Leary, Z. (2017). The essential guide to doing your research project. SAGE Publications Inc.
• Özden, E. (2016). Effective Learning and Teaching Strategies for Ney Classes for the 9st and 10nd Grades of Fine Arts High Schools. Rast Musicology Journal, 4(2), 1185-1194.
• Öztuna, Y. (1990). Büyük Türk Mûsikîsi Ansiklopedisi. Kültür Bakanlığı Yay., Ankara 1990, C.II.
• Öztürk, L. (2024). Türk Müziğinde Ney Eğitimine Dair Bir Sistem Önerisi. Sanat Eğitimi ve Geleceği Sempozyumu” 23-25 Ekim 2024.
• Sak, R., Şahin Sak, İ. T., Öneren Şendil, Ç., & Nas, E. (2021). Bir araştırma yöntemi olarak doküman analizi. Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi, 4(1), 227-250. http://doi.org/10.33400/kuje.843306
• Sarı, S. (2010). Neyzen Tevfik’in hayatı ve şiirleri üzerinde bir inceleme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi, İzmir.
• Sarı, A. (2012). Geleneksel Türk müziği çalgıları. Nota yayıncılık. İstanbul.
• Tarman, S. (2016). Müzik Eğitiminin Temelleri. Müzik Eğitimi Yayınları.
• Topalak, Ş. (2013). Güzel sanatlar lisesi çalgı eğitimi/öğretiminde karşılaşılan sorunların incelenmesi. SED-Sanat Eğitimi Dergisi, 1(2), 114-129.
• Uçan, A. (2005). Türk müzik kültürü. (2. Basım). Ankara: Evrensel Müzikevi.
• Uçan, A. (2018). Müzik Eğitimi- Temel Kavramlar, İlkeler, Yaklaşımlar ve Türkiye’de Durum. Arkadaş Yayınevi.
• Yedek, B. (2014). Ney Meşkinde Sözlü Gelenek ve Nesiller Arası Değişimi: Niyazi Sayın, Salih Bilgin ve Hüseyin Özkılıç Özelinde. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul.
• Yıldırım, A. (2022). Türk müziği devlet konservatuvarlarında ney sazının meslek çalgısı olarak tercih durumuna yönelik tespitler. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Yıldırım, A. & Şimşek, H. (2013). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin.