Sosyal Güvenlik Kurumu verisine göre Türkiye’de 2015-2024 yıllarında gerçekleşen iş kazalarının değerlendirilmesi

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de 2015–2024 yılları arasında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) kayıtlarına yansıyan iş kazalarının zamansal dağılımının ve temel epidemiyolojik özelliklerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Araştırma, SGK tarafından yayımlanan resmi istatistiklere dayanan tanımlayıcı epidemiyolojik bir çalışmadır. 5510 sayılı Kanunun 4/1-a maddesi kapsamındaki sigortalılarda meydana gelen iş kazaları; yaş, cinsiyet, ekonomik faaliyet kolu, yaralanma türü, kazanın gerçekleştiği zaman, işyeri büyüklüğü ve son işveren nezdindeki çalışma süresi değişkenleri açısından incelenmiştir. İş kazası sıklık hızları ve fatalite oranları hesaplanmış, yaş ile kaza sayıları arasındaki ilişki Spearman korelasyon analizi ile değerlendirilmiştir. İş kazası sıklık hızı; bir yılda çalışılan 1.000.000 iş saati başına ve tam gün çalışan her 100 sigortalıda iş kazası geçiren kişi sayısına göre hesaplanmıştır. İncelenen on yıllık dönemde toplam 4.639.932 iş kazası meydana gelmiş ve 14.971 kişi yaşamını yitirmiştir. İş kazası sıklık hızlarının yıllar içinde artış eğilimi gösterdiği saptanmıştır. Kazaların %80,3’ü erkeklerde ve %43,7’si 14–29 yaş grubunda gerçekleşmiştir. Yaş ile iş kazası sayıları arasında negatif yönlü güçlü bir ilişki bulunmuştur (p<0,001). Kazaların %57,0’si (n=8.536) 50’den az çalışanın olduğu işyerlerinde gerçekleşmiştir. Kömür ve linyit çıkarılması tüm yıllarda iş kazası sıklık hızı en yüksek sektör olmuştur. Çalışma bulguları, iş kazalarının Türkiye’de özellikle genç çalışanlar, küçük ölçekli işyerleri ve yüksek riskli sektörler açısından önemli bir halk sağlığı sorunu olmaya devam ettiğini göstermektedir. Etkili önleme stratejileri için sektöre özgü müdahalelerin, iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri ve kayıt-bildirim sistemlerinin güçlendirilmesi gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

• İş kazası
• iş sağlığı ve güvenliği
• Sosyal Güvenlik Kurumu

Evaluation of work accidents that occurred in Türkiye between 2015-2024 according to the Social Security Institution’s systems

Öz

This study aims to evaluate the temporal distribution and basic epidemiological characteristics of occupational accidents reflected in the Social Security Institution (SSI) records in Turkey between 2015 and 2024. The research is a descriptive epidemiological study based on official statistics published by the SSI. Occupational accidents occurring in insured persons under Article 4/1-a of Law No. 5510 were examined in terms of age, gender, economic activity branch, type of injury, time of accident, workplace size, and length of employment with the last employer. Occupational accident frequency rates and fatality rates were calculated, and the relationship between age and the number of accidents was evaluated using Spearman correlation analysis. The occupational accident frequency rate is calculated based on the number of occupational accidents per 1,000,000 working hours in a year and per 100 insured full-time employees. In the ten-year period examined, a total of 4,639,932 work accidents occurred, resulting in 14,971 deaths. It was determined that the frequency of work accidents showed an increasing trend over the years. The 80.3% of the accidents occurred in men and 43.7% in the 14-29 age group. A strong negative correlation was found between age and the number of work accidents (p<0.001). The 57.0% of accidents (n=8,536) occurred in workplaces with fewer than 50 employees. Coal and lignite mining has been the sector with the highest rate of workplace accidents throughout all years. The study findings indicate that occupational accidents continue to be a significant public health problem in Turkey, particularly for young workers, small-scale workplaces, and high-risk sectors. Effective prevention strategies require strengthening sector-specific interventions, occupational health and safety training, and record-keeping and reporting systems.

Anahtar Kelimeler

• Occupational accident
• occupational health and safety
• Social Security Institution

Kaynakça

1. Bilir N. Occupational Safety and Health Profile: Turkey. National OSH profile 2016.
2. ILO. Nearly 3 million workers die due to work-related accidents and diseases. 2023; Erişim adresi: https://www.ilo.org/resource/news/nearly-3-million-people-die-work-related-accidents-and-diseases
3. Andel SA, Hutchinson DM, Spector PE. Safety at Work: Individual and Organizational Factors in Workplace Accidents and Mistreatment. Research in Personnel and Human Resources Management: Emerald Group Publishing Limited; 2015. p.0.
4. Ajmal M, Isha ASN, Nordin SM, Al-Mekhlafi A-BA. Safety-Management Practices and the Occurrence of Occupational Accidents: Assessing the Mediating Role of Safety Compliance. Sustainability. 2022;14:4569.
5. İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu. T.C. Resmî Gazete (2012).
6. Keçeci Ş. 6331 Sayılı İş Kanunun Türkiye’de meydana gelen iş kazalarını önleme konusundaki etkinliğinin incelenmesi üzerine bir çalışma. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR). 2018:2963-7.
7. İstatistik yıllıkları. Erişim adresi: https://www.sgk. gov.tr/istatistik/yillik/fcd5e59b-6af9-4d90-a451-ee7500eb1cb4
8. Koçali, K. Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2012-2020 yılları arası iş kazaları göstergelerinin standardizasyonu. Journal of Academic Approaches. 2021; 12(2):302-27. DOI:10.54688/ayd.1012081.

9. Yuvka Ş ve Zorlu E. The importance of statistics on occupational accidents and occupational diseases in the world and in Türkiye between 2000-2020. Journal of Scientific Reports-A. 2023;(053):74-96.
10. Takala J, Hämäläinen P, Sauni R, Nygård CH, Gagliardi D, Neupane S. Global-, regional- and country-level estimates of the work-related burden of diseases and accidents in 2019. Scand J Work Environ Health. 2024;50(2):73-82. DOI: 10.5271/sjweh.4132. Epub 2023 Nov 12. PMID: 37952241; PMCID: PMC10927068.
11. Özdemir M. Türkiye’deki iş kazaları, meslek hastalıkları ve işgünü kayıplarının cinsiyet temelli analizi. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Lokman Hekim Tıp Tarihi ve Folklorik Tıp Dergisi. 2025;15:349-61.
12. ILO. İş sağlığı ve güvenliğinde cinsiyet sorunları 2004; Erişim adresi: https://www.ilo.org/topics-and-sectors/safety-and-health-work/gender-and-occupational-safety-and-health
13. Farrow A, Reynolds F. Health and safety of the older worker. Occup Med (Lond). 2012;62:4-11.
14. Araújo-Vila N, Toubes DR, Fraiz-Brea JA. The age factor in the analysis of occupational risks in the Wood Industry. Healthcare. 2022;10:1355.
15. Asady H, Yaseri M, Hosseini M, Zarif-Yeganeh M, Yousefifard M, Haghshenas M, et al. Risk factors of fatal occupational accidents in Iran. Ann Occup Environ Med. 2018;30:29.
16. Cellier JM, Eyrolle H, Bertrand A. Effects of age and level of work experience on occurrence of accidents. Percept Mot Skills. 1995;80:931-40.
17. Gyekye SA, Salminen S. Organizational safety climate and work experience. Int J Occup Saf Ergon. 2010;16:431-43.
18. Kaplan A, Ceylan H. Fatal occupational accidents in Turkey from a city and country perspective. Kent Akademisi. 2024;17:231-54.
19. Vinberg S. Occupational safety and health challenges in small-scale enterprises. Ind Health. 2020;58:303-5.
20. Williams JM, Higgins D, Furbee PM, Prescott JE. Work-related injuries in a rural emergency department population. Acad Emerg Med. 1997; 4:277-81.
21. Fan ZJ, Bonauto DK, Foley MP, Silverstein BA. Underreporting of work-related injury or illness to workers’ compensation: individual and industry factors. J Occup Environ Med. 2006;48:914-22.
22. Azaroff LS, Levenstein C, Wegman DH. Occupational injury and illness surveillance: conceptual filters explain underreporting. Am J Public Health. 2002;92:1421-9.
23. Folkard S, Lombardi DA, Spencer MB. Estimating the circadian rhythm in the risk of occupational injuries and accidents. Chronobiol Int. 2006;23:1181-92.
24. Alahmad B, Kessler W, Alwadi Y, Schwartz J, Wagner GR, Michaels D. A nationwide analysis of heat and workplace injuries in the United States. Environ Health. 2025;24:65.
25. Spector JT, Masuda YJ, Wolff NH, Calkins M, Seixas N. Heat exposure and occupational injuries: Review of the literature and implications. Curr Environ Health Rep. 2019;6:286-96.
26. Shabani S, Bachwenkizi J, Mamuya SH, Moen BE. The prevalence of occupational injuries and associated risk factors among workers in iron and steel industries: a systematic review and meta-analysis. BMC Public Health. 2024;24:2602.
27. Cruz-Ausejo L, Cama-Ttito NA, Solano PF, Copez-Lonzoy A, Vera-Ponce VJ. Occupational accidents in mining workers: scoping review of studies published in the last 13 years. BMJ Open. 2024;14:e080572.