Türkiye’de Yetişkinlerde Diyabet Eğilimleri ve Birlikte Görülen Obezite Yükü, 2008–2025

Öz

Bu çalışmanın amacı, Türkiye’de yetişkinlerde 2008–2025 yılları arasında bildirilen diyabet sıklığındaki değişimleri ve diyabetin obezite ile birlikte görülme durumunu incelemektir. Türkiye Sağlık Araştırması’nın sekiz dalgasından elde edilen veriler kullanıldı ve ≥18 yaş 145.396 yetişkin analize dahil edildi. Diyabet, obezite ve obezite–diyabet fenotipleri için araştırma ağırlıklı prevalanslar hesaplandı ve birleşik yaş-cinsiyet dağılımına göre standardize edildi. Zamansal eğilimler yaş, yaşın karesi ve cinsiyete göre düzeltilmiş ağırlıklı lojistik regresyon ile değerlendirildi. Ham diyabet prevalansı 2008’de %5,6’dan 2025’te %12,6’ya, standardize prevalans ise %6,3’ten %11,2’ye yükseldi. Diyabet olasılığı her beş yılda %22 arttı (düzeltilmiş olasılık oranı 1,22; %95 güven aralığı 1,20–1,25). Ancak 2014’teki soru yapısı değişikliği tam seri yorumunu sınırlandırmaktadır; 2014–2025 döneminde artış sürdü (aOR 1,09; %95 GA 1,06–1,12). Standardize obezite–diyabet birlikteliği 2014’te %4,5 ve 2025’te %4,6 idi. Diyabet normal vücut ağırlığı, fazla kilolu ve obez yetişkinlerde zaman içinde anlamlı olarak arttı. Standardize diyabet prevalansı 2022’de %11,3 ve 2025’te %11,2’ydi; düzeltilmiş karşılaştırmada fark saptanmadı (aOR 0,99; %95 GA 0,93–1,06). 2022–2025 arasındaki bu görünür stabilitenin kalıcı olup olmadığı sonraki ulusal araştırma dalgalarıyla değerlendirilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Diabetes Mellitus
• obezite
• beden kütle indeksi
• sağlık araştırmaları

Trends in Diabetes and the Coexisting Burden of Obesity among Adults in Türkiye, 2008–2025

Öz

This study aimed to examine changes in reported diabetes and its coexistence with obesity among adults in Türkiye from 2008 to 2025. Data from eight waves of the Türkiye Health Survey included 145,396 adults aged ≥18 years. Survey-weighted prevalences were calculated for diabetes, obesity, and obesity–diabetes phenotypes and standardized to the pooled age and sex distribution. Temporal trends were assessed using weighted logistic regression adjusted for age, age squared, and sex. Crude diabetes prevalence increased from 5.6% in 2008 to 12.6% in 2025, while standardized prevalence rose from 6.3% to 11.2%. The adjusted odds of diabetes increased by 22% per five years (adjusted odds ratio 1.22, 95% confidence interval 1.20–1.25). However, the 2014 questionnaire change limits interpretation of the full series; during 2014–2025, diabetes odds continued to increase (aOR 1.09, 95% CI 1.06–1.12). Standardized coexisting obesity and diabetes was 4.5% in 2014 and 4.6% in 2025. Diabetes increased significantly over time among adults with normal weight, overweight, and obesity. Standardized diabetes prevalence was 11.3% in 2022 and 11.2% in 2025, with no detectable adjusted difference (aOR 0.99, 95% CI 0.93–1.06). Additional national survey waves are needed to determine whether this apparent stability persists.

Anahtar Kelimeler

• Diabetes Mellitus
• obesity
• body mass index
• health surveys

Kaynakça

1. International Diabetes Federation. IDF Diabetes Atlas. 11th ed. Brussels: International Diabetes Federation; 2025. Available from: https://diabetesatlas.org/resources/idf-diabetes--atlas-2025/
2. World Health Organization. Obesity and overweight [Internet]. 2025 [cited 2026 Aug 19]. Available from: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight
3. American Diabetes Association Professional Practice Committee for Diabetes. 8. Obesity and weight management for the prevention and treatment of diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care. 2026;49(Suppl 1):S166-82. DOI:10.2337/dc26-S008.
4. Yahya D, Sakir R, Kocak M. National trends and determinants of diabetes mellitus in Turkish adults, 2008–2022. Endocrine. 2026;91:134. DOI:10.1007/s12020-026-04605-8.
5. Turkish Statistical Institute. Türkiye Health Survey Micro Data Set, 2025. Publication No. 4824. Ankara: Turkish Statistical Institute; 2026. Available from: https://www.tuik.gov.tr/media/microdata/pdf/turkiye-saglik-arastirmasi.pdf
6. Satman I, Omer B, Tutuncu Y, Kalaca S, Gedik S, Dinccag N, et al. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 2013;28:169-80. DOI:10.1007/s10654-013-9771-5.
7. Satman I, Bayirlioglu S, Okumus F, Erturk N, Yemenici M, Cinemre S, et al. Estimates and forecasts on the burden of prediabetes and diabetes in adult and elderly population in Turkiye. Eur J Epidemiol. 2023;38:313-23. DOI:10.1007/s10654-022-00960-8.
8. NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in diabetes prevalence and treatment from 1990 to 2022: a pooled analysis of 1108 population-representative studies with 141 million participants. Lancet. 2024;404:2077-93. DOI:10.1016/S0140-6736(24)02317-1.

9. Aekplakorn W, Chariyalertsak S, Bumrerraj S, Assanangkornchai S, Taneepanichskul S, Neelapaichit N, et al. Diabetes trends and determinants among Thai adults from 2004 to 2020. Sci Rep. 2025;15:31620. DOI:10.1038/s41598-025-17619-5.
10. NCD Risk Factor Collaboration (NCD-RisC). Worldwide trends in underweight and obesity from 1990 to 2022: a pooled analysis of 3663 population-representative studies with 222 million children, adolescents, and adults. Lancet. 2024;403:1027-50. DOI:10.1016/S0140-6736(23)02750-2.
11. Yu HJ, Ho M, Liu X, Yang J, Chau PH, Fong DYT. Incidence and temporal trends in type 2 diabetes by weight status: a systematic review and meta-analysis of prospective cohort studies. J Glob Health. 2023;13:04088. DOI:10.7189/jogh.13.04088.
12. Özsaydı SZ, Durmuş H, Tekdemir L, Özsaydı S, Borlu A, Öner N. Reassessing BMI thresholds for obesity: a population-based study in Turkish adults. Int J Obes. 2026. DOI:10.1038/s41366-026-02142-y.
13. Schneider ALC, Pankow JS, Heiss G, Selvin E. Validity and reliability of self-reported diabetes in the Atherosclerosis Risk in Communities Study. Am J Epidemiol. 2012;176(8):738–43. DOI:10.1093/aje/kws156.