DÜNYA BANKASI'NIN SAĞLIK REFORMLARI ÜZERİNE ETKİSİ; TÜRKİYE’DE SAĞLIKTA DÖNÜŞÜM ÖRNEĞİ

Öz

Dünyada birçok ülkede sağlık alanında 40 yıldan bu yana neoliberal dönüşüm/reform gerçekleşmektedir. Dönüşümün başlangıcı 1978 yılında yapılan Washington Mutabakatı’na dayandırılmaktadır. Bu derlemede Dünya Bankası Grubu’nun (DBG) Türkiye örneğinde sağlık reformları üzerine etkisinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır.  Derlemede 1978-2018 dönemi sağlık reformlarıyla ilgili DBG dökümanları, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı dökümanları, bilimsel literatür incelenmiş, sağlık reformlarıyla ilgili olaylar ve yasal düzenlemeler kronolojik olarak tablolaştırılmıştır. Türkiye’de sağlık reformu sağ hükümetler, sol-sağ koalisyon hükümetleri ya da askeri darbe hükümetinin yönetimini kapsayan uzun vadeli bir sürece yayılmış, belirli bir düzen içerisinde ve birbirini destekler müdahaleler şeklinde yapılandırılmıştır. Süreç sağ muhafazakar bir parti olan Adalet ve Kalkınma Partisi’nin 2002 yılında iktidara gelmesi ve dört dönem iktidarda kalması ile büyük ölçüde hızlandırılmış ve yasal düzenlemelerin büyük bir kısmı tamamlanmıştır. Bu süreçte DBG pekçok rapor yazmış, ikraz anlaşmaları imzalanmış ve reformla ilgili yasal düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. Özellikle son yıllarda DBG’nin Türkiye’de desentralize olması ve Uluslararası Finans Kurumu’nun (IFC) ikinci büyük merkezinin Türkiye’de açılmasıyla sağlık reformu DBG’nin kontrolü altında gerçekleştirilmiştir. Sağlık reformu süreci içinde olan ülkelerde DBG’nin etkisi gözlenmeli, izlenmeli ve sağlık hizmetlerinin ticarileştirilmesi kontrol edilmelidir.

Anahtar Kelimeler

• Sağlık reformları
• dünya bankası
• Türkiye

THE IMPACT OF THE WORLD BANK ON HEALTH REFORMS; EXAMPLE OF HEALTH TRANSFORMATION IN TURKEY

Öz

There has been a neoliberal change taking place for 40 years in a lot of countries within the field of health. Beginning of the change was based on Washington Consensus made in 1978. In this review, it was aimed to assess the effect of the World Bank Group (WBG) on health reforms in the example of Turkey. In the review, WBG documents, Ministry of Health of Turkey documents and scientific literature related to health reforms belonging to 1978-2018 period were investigated, additionally related events and legislative regulations were tabularized chronologically.  Health reform in Turkey has spread over a long term process during the rulerships of right-winger, left-right coalition or military coup governments and it has been structured in the form of interventions being in a specific order and supporting each other. The process has been accelerated substantially and legal regulations were completed to a great extent after the Justice and Development Party, which is a right conservative party, came into power in 2002 and remained in power for four terms. Within this period, many reports have been written by the WBG, Loan agreements have been signed and legislative regulations related to reform have been made. Particularly in recent years, health reform has been actualized as a result of decentralization of the WBG and establishment of second largest center of the International Finance Corporation (IFC) in Turkey. WBG's impact on the countries within the process of health reform should be observed and monitored; and the commercialization of health care services should be controlled.

Anahtar Kelimeler

• Health reforms
• world bank
• Turkey

Kaynakça

1. 1. Williams M.A. Conventions,treaties and other responses to global issues – Vol.II - The World Bank. http://www.eolss.net/Sample-Chapters/C14/E1-44-03-01.pdf
2. 2. Rasgelener M. The World Bank Group And Its Relations With Turkey”, Ankara: HDTM, 1990
3. 3. http://www.worldbank.org/en/about/leadership/members
4. 4. Eğilmez, Mahfi. IMF, Dünya Bankası Grubu ve Türkiye. Dünya Bankası Yayınları No:2, 1996
5. 5. Güran N, Aktürk İ. Uluslararası İktisadi Kuruluşlar, İzmir: Dokuz Eylül Ünv. Yayınları, 1992, p.128-129
6. 6. Tünsoy O. Dünya Bankası’nın Yapısı ve Kredi Verme Türleri. Hazine Müsteşarlığı, Yayınlanmamış Etüt Raporu, Ankara, 2005
7. 7. http://www.ito.org.tr/wps/portal/gazete-detay?WCM_GLOBAL_CONTEXT=ito_portal_tr/ito-portal/gazete/gzt-2010/gzt-2010-10/gzt-2010-10-1/d128d080442775ff827f8668ff808010
8. 8. http://siteresources.worldbank.org/BODINT/Resources/278027-1215524804501/IFCCountryVotingTable.pdf

9. 9. Sayıştay Dergisi Sayı: 46-47 Safiye KAYA Sayıştay Uzman Denetçisi
10. 10. Keyder Ç, Üstündağ N, Ağartan T, Yoltar Ç. Avrupa’da ve Türkiye‘de Sağlık Politikaları. İletişim Yayınları, İstanbul, 2007
11. 11. Beeson M, Iyanatul I. Neoliberalism and East Asia: Resisting the Washington Consensus. https://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:10897/mb-ii-03.pdf
12. 12. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2013/02/27/000425962_20130227172130/Rendered/PDF/PUB20800REPLACEMENT0WDR01978.pdf
13. 13. Erdinç Z. Uluslararası Para Fonu -Türkiye Dış İlişkilerinin Gelişimi ve 19. Stand-By Anlaşması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Ağustos 2007, Sayı:18. https://dergipark.org.tr/download/article-file/55416
14. 14. http://www.who.int/publications/almaata_declaration_en.pdf
15. 15. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2003/01/15/000178830_98101903401757/Rendered/PDF/multi0page.pdf
16. 16. Kurtoğlu R. Türk Tarihinde – Bürokrasi – Siyaset–Aydın -Yabancılaşmasının Sonucu: Obskürantizm–Çatışma Kültürü ve Epistemik Çöküş. http://www.journals.istanbul.edu.tr/tr/index.php/iktisatsosyoloji/article/viewFile/11384/10644
17. 17. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2001/02/08/000178830_98101912493590/Rendered/PDF/multi_page.pdf
18. 18. Yıldız Sertel, Türkiye’de Dışa Dönük Ekonomi ve Çöküş, İstanbul: Ajan Yayınları, 1988, p.137-138
19. 19. The World Bank, Annual Report 1995, p.52.
20. 20. http://documents.worldbank.org/curated/en/1981/01/1554996/general-equilibrium-analysis-foreign-exchange-shortages-developing-economy
21. 21. http://www.un.org/en/development/desa/policy/mdg_workshops/eclac_training_mdgs/dervis_demelo_robinson_1982gemsfordevpolicy.pdf
22. 22. Türkiye Cumhuriyeti 1961 Anayasası. http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa61.htm
23. 23. Türkiye Cumhuriyeti 1982 Anayasası. http://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa_2011.pdf
24. 24. Bakır Çağlar, "Anayasa Mahkemesi Kararlarında Demokrasi," Anayasa Yargısı, Ankara, Anayasa Mahkemesi Yayınları. 1990, sayı 7, p.I13.
25. 25. http://www.saglik.gov.tr/TR/belge/1-442/tarihi13121983--sayisi181--rg-tarihi14121983--rg-sayisi-.html
26. 26. Top M, Şahin B. Changing Boundaries in the Hospital Industry: Last Twenty Years in European Countries. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, Cilt:7, Sayı:1 (2004), pp.98http://www.sid.hacettepe.edu.tr/Makale/71/7014.pdf
27. 27. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1986/09/19/000009265_3960926011718/Rendered/PDF/multi0page.pdf
28. 28. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1999/09/23/000178830_98101903343495/Rendered/PDF/multi_page.pdf
29. 29. 3359 Sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu. http://www.tkhk.gov.tr/Eklenti/834,3359-sayili-saglik-hizmetleri-temel-kanunupdf.pdf?0
30. 30. Sağlık Sektörü Master Plan Etüdü: Nihai Rapor. Price Waterhause; Ankara. Desember, 1990
31. 31. Belek İ.Türkiye’de Sağlık Reformları. Toplum ve Hekim Dergisi, 2001. Cilt:16, Sayı:6, pp. 438- 447
32. 32. Özsarı H. Sağlık Projeleri ve sağlık enformasyon sistemleri çalışmaları hakkında genel bilgi notu. Modern Hastane Yönetimi / Cilt 2 / Sayı 6 / Ağustos-Eylül 1998 / p.15. http://www.merih.net/m1/mhy-2-6-ho.htm
33. 33. Ulusal Sağlık Politikası. T.C. Sağlık Bakanlığı. Mart 1993, Ankara. ISBN 975-7572-07-1 http://ekutuphane.sagem.gov.tr/kitaplar/ulusal_saglik_politikasi.pdf
34. 34. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/1999/08/28/000094946_99081805374566/Rendered/PDF/multi_page.pdf
35. 35. http://www.pydb.saglik.gov.tr/
36. 36. Karaca AR. 2.Ulusal Sağlık Kongresi ve İzlenimlerim. TEB Haberler Mayıs, 1993. pp.10-14. http://www.e-kutuphane.teb.org.tr/pdf/tebhaberler/mayis93/6.pdf
37. 37. http://files.dcp2.org/pdf/WorldDevelopmentReport1993.pdf
38. 38. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/ECA/2013/09/09/090224b081ea3d26/1_0/Rendered/PDF/Turkey000Secon0greement000Conformed.pdf
39. 39. Kamu Reformunun Kaynakları-I.http://www-yonetimbilimi.politics.ankara.edu.tr/files/2013/09/krkaynak.doc‎
40. 40. http://www.saglik.gov.tr/TR/belge/1-1047/eski2yeni.html
41. 41. Herkese Sağlık- Türkiye’nin Hedef ve Stratejileri (Sağlık21). T.C. Sağlık Bakanlığı. Aralık 2001, Ankara. ISBN:975-590-057-8
42. 42. http://www.antimai.org/dag/dbkalkmek.htm
43. 43. Türkiye’de Dünya Bankası, 1993-2004 Ülke Yardım Değerlendirmesi. Bağımsız Değerlendirme Grubu. Vinod Thomas, R.Kyle Peters, Basil Kavalsyky. 20 December 2005
44. 44. Performance Evaluation,Criticism of The World Bank and Cost-Benefit Analysis of World Bank Financed Projects: Case of Turkey.http://www.hazine.org.tr/makaleler/ergulhaliscelik_makaleler/Worldbank_performance_ehcelik.pdf
45. 45. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2003/05/03/000094946_03042404004721/Rendered/PDF/multi0page.pdf
46. 46. T.C. 58. Hükümet Acil Eylem Planı (AEP). http://www.linux.org.tr/wp-content/uploads/2010/04/AcilEylemPlani.pdf
47. 47. TC Sağlık Bakanlığı Proje Yönetim Destek Birimi http://www.pydb.saglik.gov.tr/
48. 48. Savas N. Sağlıkta Dönüşüm Sürecinde Dünya Bankasının Ulusal Sağlık Mevzuatımıza Etkisi. 15.Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, Sağlık Reformları 2-6 Ekim 2012. pp.18-37. http://halksagligiokulu.org/anasayfa/components/com_booklibrary/ebooks/15.UHSK%20K%C4%B0TAP_14_10_12.pdf
49. 49. Savas N. Sağlıkta Dönüşüm Süreci için Verilen Hibe ve Kredilerin Kullanımı (2009). pp.142-149.http://www.hasuder.org.tr/belgeler/hasuder-calistay-kitap.pdf
50. 50. http://www.istanbulsaglik.gov.tr/w/mev/mev_gen/mev_gen_arastirma_planlama/aylik_faliyet_raporu.pdf
51. 51. World Bank. Project Appraisal Document "Health Transition Project in Support of the First Phase of the Program for Transformation in Health". Report No.: 27717-TU. April 2004.
52. 52. World Bank. Loan Agreemant (Health Transition Project) between REPUBLIC OF TURKEY and INTERNATIONAL BANK FOR RECONSTRUCTION AND DEVELOPMENT. Dated June 11, 2004
53. 53. 5683 Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2007/06/20070609-1.htm
54. 54. http://www.saglik.gov.tr/TR/dosya/1-52641/h/sgb13112009tarih11319sayiliyonerge.pdf
55. 55. 21 Hedefte Türkiye: Sağlıkta Gelecek. Haziran 2007. ISBN : 978-975-590-227-2
56. 56. Türkiye Ülke Destek Stratejisi 2004-07 My Tamamlama Raporu.
57. 57. Uluslararası İmar Ve Kalkınma Bankası, Uluslararası Finans Kurumu,Çok Taraflı Yatırım Garanti Kurumu’nunTürkiye Cumhuriyeti İle2008 – 2011 Mali Yıl Dönemi İçinÜlke İşbirliği Stratejisi. (Rapor No.42026-TR)
58. 58. http://siteresources.worldbank.org/TURKEYEXTN/Resources/361711-1290610184383/Turkey_CPS_2008-2011.pdf
59. 59. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2008/06/02/000333038_20080602035750/Rendered/PDF/434730PGD0P0881e0only10R20081011911.pdf
60. 60. OECD-WB. OECD Sağlık Sistemi İncelemeleri, Türkiye. ISBN 978-975-590-282-1
61. 61. T.C. Sağlık Bakanlığı 2010-2014 Stratejik Planı. Sağlık Bakanlığı Yayını, Yayın No: 788.ISBN: 978-975-590-315-6http://www.sgb.saglik.gov.tr/content/files/spflash/flashbrosur/files/stratejikplan.pdf
62. 62. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2009/06/01/000334955_20090601050258/Rendered/INDEX/461150PAD0P102101Official0Use0Only1.txt
63. 63. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/09/20090909-1-1.pdf
64. 64. The Republic of Turkey Country Partnership Strategy FY08-FY11 Progress Report for the Period. Report Number:51689-TR
65. 65. http://www.milliyet.com.tr/ifc-istanbul-u-30-ulkenin-operasyon-merkezi-yapti/ekonomi/haberdetay/29.09.2010/1294919/default.htm?ref=OtherNews
66. 66. http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2013/02/21/000442464_20130221151003/Rendered/PDF/755200CPS0P12500ENGLISH0Turkey0FY12.pdf
67. 67. http://www.sgb.saglik.gov.tr/content/files/stratejikplan20132017/index.html
68. 68. http://www.worldbank.org/content/dam/Worldbank/document/tr-snapshot-apr-2013-tr.pdf
69. 69. http://www.worldbank.org/content/dam/Worldbank/document/eca/Turkey-Snapshot-tr.pdf
70. 70. Project in Support of Restructuring of Health Sector (P102172) http://documents.worldbank.org/curated/en/2015/09/25104226/turkey-project-support-restructuring-health-sector-p102172-implementation-status-results-report-sequence-12 http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/WDSP/IB/2015/09/03/090224b0830b479e/1_0/Rendered/PDF/Turkey000Healt00and0Support0Project.pdf
71. 71. http://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2018/10/Kamu-%C3%96zel-%C4%B0%C5%9Fbirli%C4%9Fi-Mevzuat%C4%B1-2015.pdf
72. 72. http://www.ttb.org.tr/kollar/_sehirhastaneleri/makale_goster.php?Guid=d4c29f9a-ea46-11e7-ad3f-8fdeacc2c79e