Organizational Citizenship and its Reflections On Educational Organizations: A Conceptual Analysis

Yıl 2025, Cilt: 12 Sayı: 2, 333 - 354, 31.12.2025

Gökhan Savaş

https://doi.org/10.51725/etad.1806122

Öz

In today’s world of increasing globalization, technological advancements, and intense
competition, the success of organizations largely depends on the quality of their human resources.
Employees’ qualifications and their contributions to the organization have become key factors
determining institutional success. Within this context, researchers have begun to focus more
closely on the importance of employee behaviors that go beyond formal job descriptions. In
effective organizations, employees often transcend the boundaries of their assigned duties,
voluntarily taking on additional responsibilities without seeking approval or rewards, and they
do so with a strong commitment to contributing to organizational success. When employees make
such contributions by performing beyond what is formally required, these actions are referred to
as organizational citizenship behavior. Organizational citizenship behavior helps employees cope
with negative situations and reduces the use of resources necessary for the smooth functioning of
an organization. It also enables both managers and employees to devote more time and energy to
achieving organizational goals. In addition to enhancing organizational performance, these
behaviors also improve individual job performance. In the context of educational institutions,
organizational citizenship behavior is reflected in teachers’ voluntary actions that contribute to
school success beyond their legal or formal obligations. Therefore, the purpose of the present
study is to examine the concept of organizational citizenship and to reveal its implications for
educational organizations.

Anahtar Kelimeler

Organizational citizenship , Organizational behaviour , Educational organizations

Örgütsel Vatandaşlık ve Eğitim Örgütlerine Yansımaları: Kavramsal Bir Çözümleme

Öz

Küreselleşme, teknolojik ilerlemeler ve rekabetin giderek yoğunlaştığı günümüz dünyasında,
örgütlerin başarısı büyük ölçüde sahip oldukları insan kaynağının niteliğine bağlı hale gelmiştir.
Çalışanların sahip oldukları nitelikler ve örgüte yaptıkları katkılar, kurumsal başarının belirleyici
faktörlerinden biri olmuştur. Bu bağlamda, çalışanların resmi görev tanımlarının dışındaki
davranışlarının önemi araştırmacıların dikkatini çekmiştir. Etkili örgütlerde, çalışanlar kendi
işlerinin sınırlarını aşarak onay veya ödül beklentisi olmadan görev üstlenmekte ve bu fedakârlığı
kuruma katkı sağlamaya odaklanarak yapmaktadırlar. Çalışanların kendilerinden beklenenden
daha fazlasını yaparak çalıştıkları örgüte katkı sağlamaları örgütsel vatandaşlık davranışı olarak
adlandırılmaktadır. Örgütsel vatandaşlık davranışları, çalışanların olumsuz durumlarla başa
çıkmasına yardımcı olur. Bu davranışlar, bir örgütün işleyişi için gereken kaynakların kullanımını
azaltır. Ayrıca yöneticilerin ve çalışanların, örgütsel hedeflere ulaşmak için gereken zaman ve
enerjiye sahip olmalarını sağlar. Örgütsel vatandaşlık davranışları, örgütsel performansa katkıda
bulunmanın yanı sıra çalışanların iş performansını da artırır. Örgütsel vatandaşlık, okullarda
öğretmenlerin yasal zorunlulukların ötesinde okul başarısına katkıda bulunmak için sergilediği
gönüllü davranışlar olarak ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda, mevcut araştırmanın amacı örgütsel
vatandaşlık kavramının incelenmesi ve eğitim örgütlerine yansımalarının ortaya konmasıdır.

Anahtar Kelimeler

Örgütsel vatandaşlık , Örgütsel davranış , Eğitim örgütleri

Kaynakça

• Allison, B. J., Voss, R. S. ve Dryer, S. (2001). Student classroom and career success: The role of organizational citizenship behavior. Journal of Education for Business, 76(5), 282-288. https://doi.org/10.1080/08832320109599650
• Andrade, C. ve Neves, P. C. (2022). Perceived organizational support, coworkers’ conflict and organizational citizenship behavior: The mediation role of work-family conflict. Administrative Sciences, 12(1), 20. https://doi.org/10.3390/admsci12010020
• Arslantaş, C. C., ve Pekdemir, I. (2007). Dönüşümcü liderlik, örgütsel vatandaşlık davranışı ve örgütsel adalet arasındaki ilişkileri belirlemeye yönelik görgül bir araştırma. Sosyal Bilimler Dergisi, 1, 261-286.
• Bateman, T. S. ve Organ, D. W. (1983). Job satisfaction and the good soldier: The relationship between affect and employee “citizenship”. Academy of Management Journal, 26(4), 587-595.
• Beğenirbaş, M. ve Meydan, C. H. (2012). Duygusal emeğin örgütsel vatandaşlık davranışıyla ilişkisi: Öğretmenler üzerinde bir Araştırma. İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 1-24.
• Blau, P. M. (1964). Exchange and power in social life. New York: Wiley.
• Bogler, R. ve Somech, A. (2004). Influence of teacher empowerment on teachers’ organizational commitment, professional commitment and organizational citizenship behavior in schools. Teaching and Teacher Education, 20(3), 277-289. https://doi.org/10.1016/j.tate.2004.02.003
• Bogler, R. ve Somech, A. (2023). Organizational citizenship behavior (OCB) above and beyond: Teachers’ OCB during COVID-19. Teaching and Teacher Education, 130, 104183. https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104183
• Bolino, M. C. ve Klotz, A. C. (2015). The paradox of the unethical organizational citizen: The link between organizational citizenship behavior and unethical behavior at work. Current Opinion in Psychology, 6, 45-49. https://doi.org/10.1016/j.copsyc.2015.03.026
• Bolino, M. C., Klotz, A. C. ve Whitney, J. M. (2024). The origin, evolution, and future of organizational citizenship behavior. Academy of Management Collections, 3(3), 35-56. https://doi.org/10.5465/amc.2023.0002
• Borman, W. C. (2004). The concept of organizational citizenship. Current Directions in Psychological Science, 13(6), 238-241. https://doi.org/10.1111/j.0963-7214.2004.00316.x
• Brief, A. P. ve Motowidlo, S. J. (1986). Prosocial organizational behaviors. Academy of Management Review, 11(4), 710-725. https://doi.org/10.5465/amr.1986.4283909
• Buluç, B. (2008). Ortaöğretim okullarında örgütsel sağlık ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(4), 571-602.
• Cemaloğlu, N. (2013). Okulun psikolojik yönü. İçinde S. Özdemir (Ed.), Türk eğitim sistemi ve okul yönetimi (İkinci Baskı) (ss. 197-225). Ankara: Pegem Akademi.
• Çetin, M., Yeşilbağ, Y. ve Akdağ, B. (2003). Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışı. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 17, 39-54.
• Çetin, Ş., Korkmaz, M. ve Çakmakçı, C. (2012). Dönüşümsel ve etkileşimsel liderlik ile lider-üye etkileşiminin öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışı üzerindeki etkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 1(1), 7-36.
• Darling-Hammond, L., Hyler, M. E. ve Gardner, M. (2017). Effective teacher professional development. Palo Alto: Learning Policy Institute.
• de Geus, C. J., Ingrams, A., Tummers, L. ve Pandey, S. K. (2020). Organizational citizenship behavior in the public sector: A systematic literature review and future research agenda. Public Administration Review, 80(2), 259-270. https://doi.org/10.1111/puar.13141
• Demir, K. (2015). Teachers’ organizational citizenship behaviors and organizational identification in public and private preschools. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 174, 1176-1182. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.734
• Demirel, Y., Seçkin, Z. ve Özçınar, M. F. (2011). Örgütsel iletişim ile örgütsel vatandaşlık davranışı arasındaki ilişki üzerine bir araştırma. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(2), 33-48.
• Dipaola, M. ve Tschannen-Moran, M. (2001). Organizational citizenship behavior in schools and its relationship to school climate. Journal of School Leadership, 11(5), 424-447. https://doi.org/10.1177/105268460101100503
• Ertürk, R. (2021). Okul yöneticilerinin hizmetkâr okul liderliği davranışları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık algıları arasındaki ilişki. Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(2), 57-72.
• Fan, Q., Wider, W. ve Chan, C. K. (2023). The brief introduction to organizational citizenship behaviors and counterproductive work behaviors: A literature review. Frontiers in Psychology, 14, 1181930. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1181930
• Farh, J. L., Earley, P.C. ve Lin, S. C. (1997). Impetus for action: A cultural analysis of justice and organizational citizenship behavior in Chinese society. Administrative Science Quarterly, 42, 421-444. https://doi.org/10.2307/2393733
• Farh, J. L., Podsakoff, P. M. ve Organ, D. W. (1990). Accounting for organizational citizenship behavior: Leader fairness and task scope versus satisfaction. Journal of Management, 16(4), 705-721. https://doi.org/10.1177/014920639001600404
• George, J. M. ve Jones, G. R. (1997). Organizational spontaneity in context. Human Performance, 10(2), 153-170. https://doi.org/10.1207/s15327043hup1002_6
• Gordon, S. P., Jacobs, J., Croteau, S. M. ve Solis, R. (2021). Informal teacher leaders: Who they are, what they do, and how they impact teaching and learning. Journal of School Leadership, 31(6), 526-547. https://doi.org/10.1177/1052684620924468
• Gouldner, A. W. (1960). The norm of reciprocity: A preliminary statement. American Sociological Review, 25, 161–178. https://doi.org/10.2307/2092623
• Günbayı, İ., Dağlı, E. ve Kalkan, F. (2013). İlköğretim okulu müdürlerinin destekleyici davranışları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 4(4), 575-602.
• Gürbüz, S. (2006). Örgütsel vatandaşlık davranışı ile duygusal bağlılık arasındaki ilişkilerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(2), 48-75.
• Huang, N., Qiu, S., Yang, S. ve Deng, R. (2021). Ethical leadership and organizational citizenship behavior: mediation of trust and psychological well-being. Psychology Research and Behavior Management, 14, 655–664. https://doi.org/10.2147/PRBM.S311856
• Ismail, S., Ismail, I. A., Omar, Z., Alias, S. N. ve Rami, A. A. M. (2021). School climate and its influence on organizational citizenship behavior: A theoretical framework. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 11(6), 410-424. http://dx.doi.org/10.6007/IJARBSS/v11-i6/9926
• İpek, C. (2012). Öğretmen algılarına göre ortaöğretim kurumlarında örgütsel kültür ve örgütsel vatandaşlık davranışı. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 3(3), 399-434.
• Jahangir, N., Akbar, M. M. ve Haq, M. (2004). Organizational citizenship behavior: Its nature and antecedents. BRAC University Journal, 1(2), 75-85.
• Jung, H. S. ve Yoon, H. H. (2015). The impact of employees’ positive psychological capital on job satisfaction and organizational citizenship behaviors in the hotel. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 27(6), 1135-1156. https://doi.org/10.1108/IJCHM-01-2014-0019
• Karacaoğlu, K. ve Güney, Y.S. (2010). Öğretmenlerin örgütsel bağlılıklarının, örgütsel vatandaşlık davranışları üzerindeki etkisi: Nevşehir ili örneği. Öneri Dergisi, 9(34), 137-153.
• Karaman, K., Yücel, C. ve Dönder, H. (2008). Öğretmen görüşlerine göre, okullardaki bürokrasi ile örgütsel vatandaşlık arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 53(53), 49-74.
• Kasekende, F., Munene, J. C., Otengei, S. O. ve Ntayi, J. M. (2016). Linking teacher competences to organizational citizenship behaviour: The role of empowerment. International Journal of Educational Management, 30(2), 252-270. https://doi.org/10.1108/IJEM-10-2014-0140
• Katz, D. (1964). The motivational basis of organizational behavior. Behavioral Science, 9(2), 131-146. https://doi.org/10.1002/bs.3830090206
• Katz, D.ve Kahn, R. (1966). The social psychology of organizations. New York: Wiley.
• Khan, N. U., Irshad, A. U. R., Ahmad Saufi, R. ve Ahmed, A. (2021). Antecedents of organizational citizenship behavior towards the environment in manufacturing organizations: using a structural equation modeling approach. Business Process Management Journal, 27(4), 1054-1087. https://doi.org/10.1108/BPMJ-02-2021-0102
• Kilinc, A. C., Bellibas, M. S. ve Polatcan, M. (2022). Learning-centred leadership and change in teacher practice in Turkey: Exploring the mediating effects of collaboration. Educational Studies, 48(6), 790-808. https://doi.org/10.1080/03055698.2020.1828833
• Koşar, D. ve Yalçınkaya, M. (2013). Öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışlarının yordayıcıları olarak örgüt kültürü ve örgütsel güven. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 4(4), 603-627.
• Kumari, P. ve Thapliyal, S. (2017). Studying the impact of organizational citizenship behavior on organizational effectiveness. Human Resource Management, 4(1), 9-21.
• Lamertz, K. (1998). The social structure of organizational citizenship behaviour. Proceedings of the Annual Conference of the Administrative Sciences Association of Canada: Organizational Behaviour Division, 19(5), 64-73.
• Lemmon, G. ve Wayne, S. J. (2015). Underlying motives of organizational citizenship behavior: comparing egoistic and altruistic motivations. Journal of Leadership & Organizational Studies, 22(2), 129-148. https://doi.org/10.1177/1548051814535638
• LePine, J. A., Erez, A. ve Johnson, D. E. (2002). The nature and dimensionality of organizational citizenship behavior: a critical review and meta-analysis. Journal of Applied Psychology, 87(1), 52-65.
• Liu, F. ve Qi, M. (2022). Enhancing organizational citizenship behaviors for the environment: integrating social identity and social exchange perspectives. Psychology Research and Behavior Management, 15, 1901–1914. https://doi.org/10.2147/PRBM.S370500
• Lo, M. C. ve Ramayah, T. (2009). Dimensionality of organizational citizenship behavior (OCB) in a multicultural society: The case of Malaysia. International Business Research, 2(1), 48-55.
• Luthans, F., Luthans, B. C.ve Luthans, K. W. (2021). Organizational behavior: An evidence-based approach. McGraw-Hill, New York.
• Moorman, R. H. ve Blakely, G. L. (1995). Individualism‐collectivism as an individual difference predictor of organizational citizenship behavior. Journal of Organizational Behavior, 16(2), 127-142. https://doi.org/10.1002/job.4030160204
• Neves, P. C., Palma-Moreira, A., Andrade, C. ve Au-Yong-Oliveira, M. (2024). Organizational citizenship behavior: Adaptation and validation of the OCB scale CCOE-R. Frontiers in Psychology, 15, 1475011. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2024.1475011
• Organ, D. W. (1988). Organizational citizenship behavior: The good soldier syndrome. Lexington, MA: Lexington Books.
• Organ, D. W. (2018). Organizational citizenship behavior: Recent trends and developments. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 5(1), 295-306. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032117-104536
• Organ, D. W. ve Konovsky, M. (1989). Cognitive versus affective determinants of organizational citizenship behavior. Journal of Applied Psychology, 74(1), 157-164.
• Organ, D. W. ve Lingl, A. (1995). Personality, satisfaction, and organizational citizenship behavior. The Journal of Social Psychology, 135(3), 339-350. https://doi.org/10.1080/00224545.1995.9713963
• Özdemir, A. (2010). İlköğretim okullarında algılanan yönetici desteğinin ve bireycilik-ortaklaşa davranışçılığın örgütsel vatandaşlık davranışı ile ilişkisi. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 1(1), 93-112.
• Özdevecioğlu, M. (2003). Örgütsel vatandaşlık davranışı ile üniversite öğrencilerinin bazı demografik özellikleri ve akademik başarıları arasındaki ilişkilerin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Erciyes Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 20, 117-135.
• Podsakoff, P. M. ve MacKenzie, S. B. (1997). Impact of organizational citizenship behavior on organizational performance: A review and suggestion for future research. Human Performance, 10(2), 133-151.
• Podsakoff, P. M., Ahearne, M. ve MacKenzie, S. B. (1997). Organizational citizenship behavior and the quantity and quality of work group performance. Journal of Applied Psychology, 82(2), 262-270. https://doi.org/10.1037/0021-9010.82.2.262
• Podsakoff, P. M., MacKenzie, S. B., Paine, J. B. ve Bachrach, D. G. (2000). Organizational citizenship behaviors: A critical review of the theoretical and empirical literature and suggestions for future research. Journal of Management, 26(3), 513-563. https://doi.org/10.1177/014920630002600307
• Polat, S. ve Celep, C. (2008). Ortaöğretim öğretmenlerinin örgütsel adalet, örgütsel güven, örgütsel vatandaşlık davranışlarına ilişkin algıları. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi Dergisi, 54(54), 307-331.
• Purwanto, A. (2022). The role of transformational leadership and organizational citizenship behavior on SMEs employee performance. Journal of Industrial Engineering & Management Research, 3(5), 39-45.
• Purwanto, A., Purba, J. T., Bernarto, I. ve Sijabat, R. (2021). Effect of transformational leadership, job satisfaction, and organizational commitments on organizational citizenship behavior. Inovbiz: Jurnal Inovasi Bisnis, 9, 61-69.
• Qiu, S. ve Dooley, L. (2022). How servant leadership affects organizational citizenship behavior: the mediating roles of perceived procedural justice and trust. Leadership & Organization Development Journal, 43(3), 350-369. https://doi.org/10.1108/LODJ-04-2021-0146
• Rioux, S. M. ve Penner, L. A. (2001). The causes of organizational citizenship behavior: a motivational analysis. Journal of Applied Psychology, 86(6), 1306-1314.
• Sezgin, F. (2005). Örgütsel vatandaşlık davranışları: Kavramsal bir çözümleme ve okul açısından bazı çıkarımlar. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 25(1), 317-339.
• Sezgin, F. ve Kılınç, A. Ç. (2012). İlköğretim okulu öğretmenlerinin mesleki tükenmişlik düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 103-127.
• Shie, E.-H. ve Chang, S.-H. (2022). Perceived principal’s authentic leadership impact on the organizational citizenship behavior and well-being of teachers. Sage Open, 12(2). https://doi.org/10.1177/21582440221095003
• Shore, L. M., Coyle-Shapiro, J. A., Chen, X. P. ve Tetrick, L. E. (2009). Social exchange in work settings: Content, process, and mixed models. Management and Organization Review, 5(3), 289-302. https://doi.org/10.1111/j.1740-8784.2009.00158.x
• Smith, C. A., Organ, D. W. ve Near, J. P. (1983). Organizational citizenship behavior: Its nature and antecedents. Journal of Applied Psychology, 68(4), 653-663. https://doi.org/10.1037/0021-9010.68.4.653
• Soelton, M. (2023). Conceptualizing organizational citizenship behavior and learning organization in the labor sector. Jurnal Organisasi Dan Manajemen, 19(1), 239-255.
• Somech, A. (2016). The cost of going the extra mile: The relationship between teachers’ organizational citizenship behavior, role stressors, and strain with the buffering effect of job autonomy. Teachers and Teaching, 22(4), 426-447. https://doi.org/10.1080/13540602.2015.1082734
• Somech, A. ve Oplatka, I. (2009). Coping with school violence through the lens of teachers’ role breadth: The impact of participative management and job autonomy. Educational Administration Quarterly, 45, 424–449. https://doi.org/10.1177/0013161X09334278
• Tunçel, H. ve Çelik, M. (2024). Okul yöneticilerinin paternalist liderlik davranışları ile öğretmenlerin örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 13(4), 1225-1246. https://doi.org/10.33206/mjss.1433260
• Ulutaş, M. (2018). İş doyumu ve örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisi üzerine bir alan araştırması. Sosyal Bilimler Dergisi, 5(22), 66–77. http://dx.doi.org/10.16990/SOBIDER.4123
• Van Dyne, L., Graham, J. W. ve Dienesch, R. M. (1994). Organizational citizenship behavior: Construct redefinition, measurement, and validation. Academy of Management Journal, 37(4), 765-802.
• Wang, D., Ma, E., Kim, Y. S., Liu, A. ve Berbekova, A. (2021). From good soldiers to happy employees: Exploring the emotional and well-being outcomes of organizational citizenship behavior. Journal of Hospitality and Tourism Management, 49, 570-579. https://doi.org/10.1016/j.jhtm.2021.11.005
• Weiss, H. M. ve Cropanzano, R. (1996). Affective events theory. Research in Organizational Behavior, 18(1), 1-74.
• Williams, L. J. ve Anderson, S.E. (1991). Job satisfaction and organizational commitment as predictors of organizational citizenship and in-role behaviors. Journal of Management, 17(3), 601-617. https://doi.org/10.1177/014920639101700305
• Worku, M. A. ve Debela, K. L. (2024). A systematic literature review on organizational citizenship behavior: conceptualization, antecedents, and future research directions. Cogent Business & Management, 11(1). https://doi.org/10.1080/23311975.2024.2350804
• Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2016). Nitel araştırma yöntemleri (10. Baskı). Ankara: Seçkin. Yılmaz, K. (2012). İlköğretim okulu öğretmenlerinin iş doyumu düzeyleri ile örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişki. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 2(2), 1-14.
• Yorulmaz, Y. İ., Püsküllüoğlu, E. I., Çolak, İ. ve Altınkurt, Y. (2021). Eğitim örgütlerinde örgütsel güven ile örgütsel adalet, örgütsel bağlılık ve örgütsel vatandaşlık davranışları arasındaki ilişkiler: Bir meta-analiz çalışması. Eğitim ve Bilim, 46(208), 237-277. https://doi.org/10.15390/eb.2021.9806
• Yücel, C. ve Taşçı, S. K. (2008). Öğretmenlerin kişilik özellikleri ve örgütsel vatandaşlık davranışı. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20, 685-706.