Araştırma Makalesi

YAPAY ZEKÂYA YÖNELİK ÖĞRENCİ ALGILARININ İNCELENMESİ: HAYVAN METAFORLARI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Cilt: 16 Sayı: 1 13 Ocak 2026
PDF İndir
EN TR

YAPAY ZEKÂYA YÖNELİK ÖĞRENCİ ALGILARININ İNCELENMESİ: HAYVAN METAFORLARI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA

Öz

Yapay zekânın eğitim süreçlerine entegre edilmesiyle birlikte, öğrencilerin bu teknolojiye yönelik algılarını anlamak, eğitimsel uygulamaların etkinliğini artırmak için büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmanın amacı, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâ hakkındaki düşünce ve algılarını, sinektik tekniğinin “bilinen bir kavramın tuhaf kılınması” alt türü kullanılarak ortaya çıkarmak ve bu sayede eğitim süreçlerinin daha etkin planlanmasına katkı sağlamaktır. Öğrencilerden soyut ve karmaşık bir kavram olan yapay zekâyı bir hayvana benzetmeleri istenerek yapay zekânın somut bir metafora dönüştürülmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji deseninin kullanıldığı bu çalışmada, yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla toplanan veriler, içerik analizi yöntemiyle detaylı bir şekilde incelenmiştir. Çalışmaya katılan 139 öğrencinin yapay zekâ ile ilgili ortaya koyduğu 42 farklı sinektik ifade, en fazla çita, köpek, kedi, aslan, maymun, tilki, baykuş, kuş, papağan, karga gibi hayvanlarla ilişkilendirilmiştir. İçerik analizi sonucunda, öğrencilerin yapay zekâ algılarının "Güç, Yetenek ve Üstünlük", "Bilgi, Zekâ ve Öğrenme", "Tehlike, Tehdit ve Korku", "Bağlantı, İletişim ve Kontrol", "İnsan Benzeri Özellikler", "Bağımsızlık" ve "Fayda ve Kullanım" olmak üzere yedi ana kategori altında toplandığı görülmüştür. Bu bulgular, ortaokul öğrencilerinin yapay zekâyı hem olumlu (güçlü, zeki, faydalı) hem de olumsuz (tehlikeli, kontrolsüz, korku) niteliklerle ilişkilendirerek karmaşık ve çelişkili bir şekilde algıladıklarını ortaya koymaktadır. Bu bağlamda gelecekteki çalışmalar için çeşitli önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Etik Beyan

Bu araştırma için Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu’nun 04/03/2025 tarih ve 2025/04-10 sayılı kararı ile etik izin alınmıştır.

Kaynakça

  1. Açıkgöz, K. Ü. (2006). Aktif öğrenme. Biliş Yayıncılık.
  2. Ağmaz, R. F., & Erguleç, F. (2024). Öğretmen adaylarının eğitimde yapay zeka algıları: Bir metafor analizi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 6(2), 589-605.
  3. Aktay, S., Gök, S., & Uzunoğlu, D. (2023). ChatGPT in education. Türk Akademik Yayınlar Dergisi (TAY Journal), 7(2), 378-406. http://dx.doi.org/10.29329/tayjournal.2023.543.03
  4. Aldosari, S. A. (2020). The future of higher education in the light of artificial intelligence transformations. International Journal of Higher Education, 9(3), 145. https://doi.org/10.5430/ijhe.v9n3p145
  5. Alkan, A., & Yildiz, E. P. (2024). Artificial intelligence and education: A metaphorical analysis on the perceptions of students with special abilities. International Journal of Research in Education and Science (IJRES), 10(4), 761-775. https://doi.org/10.46328/ijres.3520
  6. Altun, D. (2019). Sanal gerçeklik ve yapay zeka. İçinde G. Telli (Editör), Yapay zeka ve gelecek (ss. 139-157). Doğu Kitapevi.
  7. Arslan, K. (2020). Eğitimde yapay zeka ve uygulamaları. Batı Anadolu Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(1), 71-88.
  8. Baker, T., Smith, L., & Anissa, N. (2019). Educ-AI-tion rebooted? Exploring the future of artificial intelligence in schools and colleges [Report]. Nesta. https://www.nesta.org.uk/report/education-rebooted/

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Eğitim Teknolojisi ve Bilgi İşlem , Eğitim Üzerine Çalışmalar (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

13 Ocak 2026

Gönderilme Tarihi

29 Nisan 2025

Kabul Tarihi

19 Kasım 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 16 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Temur, S., & Uslu, S. (2026). YAPAY ZEKÂYA YÖNELİK ÖĞRENCİ ALGILARININ İNCELENMESİ: HAYVAN METAFORLARI ÜZERİNE BİR ÇALIŞMA. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 16(1), 21-48. https://doi.org/10.17943/etku.1687095