GELİŞMELERİ Mİ KAÇIRIYORUZ, AİLEYİ Mİ? LİSE ÖĞRENCİLERİNDE SOSYAL MEDYA KULLANIMININ DETAYLI ANALİZİ

Öz

Bu araştırmanın amacı, lise öğrencilerinin sosyal medya kullanım düzeyleri ile gelişmeleri kaçırma korkusu (FoMO) ve aile içi iletişim düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma nicel araştırma desenlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu kolay örnekleme yöntemiyle belirlenmiştir, farklı lise türlerinden 834 lise öğrencisi araştırmanın çalışma grubunu oluşturmuştur. Araştırmanın veri toplama sürecinde, değişkenlerin ölçümü amacıyla yüksek geçerlik ve güvenirlik düzeyine sahip üç farklı ölçme aracı kullanılmıştır; bu kapsamda öğrencilerin dijital platform kullanım eğilimlerini belirlemek üzere Sosyal Medya Kullanım Amaçları Ölçeği (Cronbach Alfa = .89), sosyal medyanın aile dinamikleri üzerindeki yansımalarını değerlendirmek amacıyla Sosyal Medya Kullanımının Aile İletişimine Etkisini Belirleme Ölçeği (Cronbach Alfa = .84) ve bireylerin dijital ağlardaki gelişmeleri takip etme dürtüsü ile buna bağlı kaygılarını ölçmek için Sosyal Ortamlarda Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (FoMO) Ölçeği (Cronbach Alfa = .82) uygulanmıştır. Araştırmada verilerin betimsel analizi için ortalama ve standart sapma kullanılmıştır. Parametrik test koşullarının sağlanmasıyla; iki grup karşılaştırmalarında t-testi, ikiden fazla grup için ANOVA uygulanmıştır. Değişkenler arası ilişkinin yönü ve düzeyi Pearson korelasyon, bağımsız değişkenin etkisini belirlemek için ise doğrusal regresyon analizi tercih edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular, sosyal medya kullanım düzeyi ile aile içi iletişim sorunu arasında pozitif yönlü ve düşük düzeyli; FoMO arasında ise pozitif yönlü ve orta düzeyli anlamlı bir ilişki olduğunu ortaya koymuştur. Regresyon analizi sonuçları, sosyal medya kullanımının FoMO üzerindeki açıklayıcı gücünün, aile içi iletişim üzerindeki yordayıcı gücünden yaklaşık üç kat daha fazla olduğunu göstermiştir. Cinsiyet değişkenine göre kız öğrencilerin kullanım düzeylerinin daha yüksek olduğu; platform temelli karşılaştırmalarda ise Instagram ve TikTok tercih eden öğrencilerin, YouTube tercih edenlere oranla daha yüksek kullanım süresi, daha yoğun FoMO ve daha fazla aile içi iletişim sorunu yaşadığı saptanmıştır. Ayrıca, günlük üç saati aşan kullanım sürelerinin kaygı düzeyindeki artışla ilişkili olduğu ve baba eğitim seviyesinin lise düzeyinde olmasının kullanım yoğunluğunda farklılaşmaya yol açtığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler

• sosyal medya
• fomo
• gelişmeleri kaçırma korkusu
• aile içi iletişim
• lise

Etik Beyan

Yasal İzinler: Amasya Üniversitesi Sosyal Bilimler Etik Kurulu, Tarih: 04.04.2024, Sayı: E-30640013-108.01-188738. Tokat Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü, Tarih: 15.05.2024, Sayı: E-27001677-44-102330151.

ARE WE MİSSİNG OUT ON DEVELOPMENTS OR FAMİLY? A DETAİLED ANALYSİS OF SOCİAL MEDİA USE AMONG HİGH SCHOOL STUDENTS

Öz

The aim of this study is to examine the relationship between high school students’ levels of social media use and their fear of missing out (FoMO) and intra-family communication levels. The study was conducted using the relational survey model, one of the quantitative research designs. The study group was determined through convenience sampling, and 834 high school students from different types of high schools constituted the study sample. During the data collection process, three different measurement instruments with high levels of validity and reliability were used to measure the variables. In this context, the Social Media Usage Purposes Scale (Cronbach’s alpha = .89) was used to determine students’ tendencies toward digital platform use; the Scale for Determining the Effect of Social Media Use on Family Communication (Cronbach’s alpha = .84) was administered to evaluate the reflections of social media on family dynamics; and the Fear of Missing Out (FoMO) Scale in Social Environments (Cronbach’s alpha = .82) was applied to measure individuals’ anxiety and urge to follow developments in digital networks. In the study, mean and standard deviation were used for the descriptive analysis of the data. After the assumptions of parametric tests were met, an independent samples t-test was conducted for comparisons between two groups, and ANOVA was applied for comparisons involving more than two groups. Pearson correlation analysis was used to determine the direction and level of the relationship between variables, and linear regression analysis was preferred to determine the effect of the independent variable. The findings of the study revealed a positive and low-level significant relationship between social media use and intra-family communication problems, and a positive and moderate-level significant relationship between social media use and FoMO. The results of the regression analysis showed that the explanatory power of social media use on FoMO was approximately three times greater than its effect on intra-family communication. According to the gender variable, female students had higher levels of social media use. In platform-based comparisons, it was determined that students who preferred Instagram and TikTok experienced longer usage duration, higher FoMO, and more intra-family communication problems compared to those who preferred YouTube. In addition, daily usage exceeding three hours significantly increased anxiety levels, and having a father with a high school level of education affected the intensity of use.

Anahtar Kelimeler

• social media
• FOMO
• fear of missing out
• family communication
• high school

Etik Beyan

Legal Permissions: Amasya University Social Sciences Ethics Committee, Date: 04.04.2024, Number: E-30640013-108.01-188738. Tokat Governorship Provincial Directorate of National Education, Date: 15.05.2024, Number: E-27001677-44-102330151.

Kaynakça

1. Abel, J. P., Buff, C. L., & Burr, S. A. (2016). Social media and the fear of missing out: Scale development and assessment. Journal of Business & Economics Research, 14(1), 33–44. https://doi.org/10.19030/jber.v14i1.9554
2. Arslan, E. ve Arı, R. (2008). Erikson’un psikososyal gelişim dönemleri ölçeğinin Türkçe'ye uyarlama, güvenirlik ve geçerlik çalışması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (19), 53-60.
3. Ata, F. (2023). Z kuşağı’nın sosyal medya haberlerini tüketim motivasyonları ve tatminleri: YouTube ve Instagram örneği. Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(4), 1137-1155. https://doi.org/10.21547/jss.1293544
4. Baker, Z. G., Krieger, H., & LeRoy, A. S. (2016). Fear of missing out: Relationships with depression, mindfulness, and physical symptoms. Translational Issues in Psychological Science, 2(3), 275–282. https://doi.org/10.1037/tps0000075
5. Chou, C., & Hsiao, M. C. (2000). Internet addiction, usage, gratification, and pleasure experience: The Taiwan college student’s case. Computers and Education, 35, 65-80. https://doi.org/10.1016/S0360-1315(00)00019-1
6. Coskun, S., & Karayagiz Muslu, G. (2019). Investigation of problematic mobile phones use and fear of missing out (FoMO) level in adolescents. Community Ment Health J, 55, 1004-1014. https://doi.org/10.1007/s10597-019-00422-8
7. Coyne, S. M., Padilla-Walker, L. M., Fraser, A. M., Fellows, K., & Day, R. D. (2014). “Media time = family time”? Positive media use in the family. Journal of Adolescent Research, 29(5), 663-688. https://doi.org/10.1177/0743558414538316
8. Çağlayan, M. T., ve Arslantaş, H. (2023). Üniversite öğrencilerinde sosyal medya bağımlılığını etkileyen faktörler ve sosyal medya bağımlılığının depresyon ve gelişmeleri kaçırma korkusu ile ilişkisi. Bağımlılık Dergisi, 24(3), 334-348. https://doi.org/10.51982/bagimli.1191206

9. Çömlekçi, M. F., & Başol, O. (2019). Sosyal medya haberlerine güven ve kullanıcı teyit alışkanlıkları üzerine bir inceleme. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, (30), 55–77. https://doi.org/10.16878/gsuilet.518697
10. Demir, Ü. (2016). Sosyal medya kullanımı ve aile iletişimi: Çanakkale’de lise öğrencileri üzerine bir araştırma. Selçuk Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi, 9(2), 27-50. https://doi.org/10.18094/si.99029
11. Deniz, L., ve Gürültü, E. (2018). Lise öğrencilerinin sosyal medya bağımlılıkları. Kastamonu Education Journal, 26(2), 355-367. https://doi.org/10.24106/kefdergi.389780
12. Dinçer, N. ve Kılınç, Z. (2019). Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu Öğrencilerinin Sosyal Medya Kullanım Düzeylerinin Bazı Değişkenler Açısından Analizi. Asya Eğitim ve Öğretim Dergisi, 5(1), 146–150. https://doi.org/10.20448/journal.522.2019.51.146.150
13. Doğan, K. (2021). Lise öğrencilerinde akademik başarı, sosyal destek ve sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Ahi Evran Üniversitesi). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
14. Düzenli, O., Uğur-Erdoğmuş, F., Korkmaz, O., & Çakır, R. (2023). An investigation of high school student’s social media use, internet addiction and self-confidence levels. International Journal of Technology in Education (IJTE), 6(4), 593-619. https://doi.org/10.46328/ijte.521
15. Erdoğan, A., Yılmaz, Y., ve Hocaoğlu, Ç. (2021). Modern çağın yeni hastalığı: gelişmeleri kaçırma korkusu “FoMO” nedir? Bir gözden geçirme. Kıbrıs Türk Psikiyatri Ve Psikoloji Dergisi, 3(3), 217-222. https://doi.org/10.35365/ctjpp.21.3.23
16. Erol, V. (2022). Sosyal medyanın Türk aile yapısına etkisi. KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 24(43), 1127-1139. https://izlik.org/JA59BK88WK
17. Franchina, V., Vanden Abeele, M., van Rooij, A. J., Lo Coco, G., & De Marez, L. (2018). Fear of Missing Out as a Predictor of Problematic Social Media Use and Phubbing Behavior among Flemish Adolescents. International Journal of Environmental Research and Public Health, 15(10), 2319. https://doi.org/10.3390/ijerph15102319
18. Gökçearslan, Ş., ve Günbatar, M. S. (2012). Ortaöğrenim öğrencilerinde internet bağımlılığı. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 2(2), 10-24. https://izlik.org/JA32EK53PU
19. Gökler, M., Aydın, R., Ünal, E. ve Metintaş, S. (2016). Sosyal Ortamlarda Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeğinin Türkçe sürümünün geçerlilik ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi. Anadolu Psikiyatri Dergisi, 17(Ek sayı 1), 53 - 59. https://doi.org/10.5455/apd.195843
20. Güleç, V. (2018). Aile ilişkilerinin sosyal medyayla birlikte çöküşü. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 2(2), 105-120. https://doi.org/10.17932/IAU.EJNM.25480200.2018.2/2.105-120
21. Güney, M., ve Taştepe, T. (2020). Ergenlerde Sosyal Medya Kullanımı ve Sosyal Medya Bağımlılığı. Ankara Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(2), 183-190. https://doi.org/10.46971/ausbid.757713
22. Gürbüz, S., ve Şahin, F. (2015). Sosyal bilimlerde araştırma yöntemleri: felsefe-yöntem-analiz. Ankara: Seçkin.
23. İnce, A., ve Tulunay Ateş, Ö. (2025). Lise ve Üniversite Öğrencilerinin TikTok Algılarının Metaforik Analizi. Journal of University Research, 8(2), 205-218. https://doi.org/10.32329/uad.1657962
24. Karasar, N. (2012). Bilimsel araştırma yöntemleri (24. baskı). Ankara: Nobel Yayınevi.
25. Kam, J. A. (2011). Identifying changes in youth’s subgroup membership over time based on their targeted communication about substance use with parents and friends. Human Communication Research, 37(3), 324–349. https://doi.org/10.1111/j.1468-2958.2011.01408.x
26. Kır Elitaş, S. (2020). Sosyal medyanın toplumsal dönüştürücülüğü: sosyal medya kullanan ergenlerin aile içi iletişim süreçlerine katılım düzeyleri üzerine nicel bir araştırma. OPUS International Journal of Society Researches, 16(30), 2616-2632. https://doi.org/10.26466/opus.777748
27. Kraut, R., Patterson, M., Lundmark, V., Kiesler, S., Mukophadhyay, T., & Scherlis, W. (1998). Internet paradox: A social technology that reduces social involvement and psychological well-being? American Psychologist, 53(9), 1017–1031. https://doi.org/10.1037/0003-066X.53.9.1017
28. Kırık, A. M. (2014). Aile ve Çocuk İlişkisinde İnternetin Yeri: Nitel Bir Araştırma. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 3(1), 337-347. http://www.jret.org/FileUpload/ks281142/File/32.kirik.pdf
29. Livingstone, S., & Helsper, E. J. (2008). Parental mediation of children’s internet use. Journal of Broadcasting & Electronic Media, 52(4), 581–599. https://doi.org/10.1080/08838150802437396
30. López de Ayala López, M. C., Sendín Gutierrez, J. C., & García Jiménez, A. (2015). Problematic internet use among spanish adolescents: The predictive role of Internet preference and family relationships. European Journal of Communication, 30(4), 470-485. https://doi.org/10.1177/0267323115586725
31. Mediaraven and Linc. (2018). Apestaartjaren 2018: Mediabezit, mediagebruik en online gedrag, Belgium [Apestaartjaren 2018: Media ownership, media use and online behavior, Belgium]. https://www.apestaartjaren.be/index.php#nieuws/downloadhetonderzoeksrapport-van-apestaartjaren-2018 adresinden 17.02.2026 tarihinde alınmıştır.
32. Montag, C., Yang, H., & Elhai, J. D. (2021). On the psychology of TikTok use: A first glimpse from empirical research. Frontiers in Public Health, 9, 641673. https://doi.org/10.3389/fpubh.2021.641673
33. Müller, S. M., Wegmann, E., Stolze, D., & Brand, M. (2020). Maximizing social outcomes? Socialzapping and fear of missing out mediate the effects of maximization and procrastination on problematic social networks use. Computers in Human Behavior, 107, 106296. https://doi.org/10.1016/J.CHB.2020.106296
34. Oberst, U., Wegmann, E., Stodt, B., & Brand, M. (2017). Negative consequences from heavy social networking in adolescents: The mediating role of fear of missing out. Journal of Adolescence, 55, 51-60. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2016.12.008
35. Özkan Gültekin, S., Ada, Ş., ve Gönenç, H. (2024). Sosyal medyanın öğrencilerin aile iletişimi ve sosyal yaşantısı üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve analizi. Journal of Social, Humanities and Administrative Sciences, (6), 822-831. https://doi.org/10.5281/zenodo.14249924
36. Özkurt, Y. ve Camadan, F. (2018). Ortaokul öğrencilerinin aile içi iletişimlerinin ve sosyal uyum durumlarının incelenmesi. e-Turkish Studies, 13(19), 347–371. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.13925
37. Przybylski, A. K., Murayama, K., Dehaan, C. R., & Gladwell, V. (2013). Motivational, Emotional, And Behavioral Correlates Of Fear Of Missing Out. Computers In Human Behavior, 29(4), 1841-1848. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.02.014
38. Riggio, H. R. (2004). Parental marital conflict and divorce, parent-child relationships, social support, and relationship anxiety in young adulthood. Personal Relationships, 11, 99-114. https://doi.org/10.1111/j.1475-6811.2004.00073.x
39. Roberts, J. A., & David, M. E. (2020). The social media party: Fear of missing out (FoMO), social media intensity, connection, and well-being. International Journal of Human–Computer Interaction, 36(4), 386–392. https://doi.org/10.1080/10447318.2019.1646517
40. Sherman, L. E., Payton, A. A., Hernandez, L. M., Greenfield, P. M., & Dapretto, M. (2016). The power of the like in adolescence: Effects of peer influence on neural and behavioral responses to social media. Psychological Science, 27(7), 1027–1035. https://doi.org/10.1177/0956797616645673
41. Şavran, T., Turhanoğlu, A., Beklan, O. ve Suğur, N. (2012). Sosyolojide Araştırma Yöntem ve Teknikleri (Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Yayınları), 66.
42. Şişman-Eren, E. (2014). Sosyal medya kullanım amaçları ölçeğinin geliştirilmesi ve bazı kişisel değişkenlere göre incelenmesi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi [Hacettepe University Journal of Education], 29(4), 230-243. http://efdergi.hacettepe.edu.tr/yonetim/icerik/makaleler/57-published.pdf
43. Tanhan, F., Özok, H. ve Tayiz, V. (2022). Gelişmeleri Kaçırma Korkusu (FoMO): Güncel Bir Derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(1), 74-85. https://doi.org/10.18863/pgy.942431
44. Taş, A. (2022). Lise öğrencilerinin gelişmeleri kaçırma korkusu ile problemli cep telefonu kullanımı ve kişilik özelliklerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek lisans tezi, Kırıkkale Üniversitesi).
45. Tekin, H. H., Karabay, M., Ertunç, E., ve Çuhadar, A. (2024). Üniversite öğrencilerinde sosyal ortamlarda gelişmeleri kaçırma korkusu (FoMO) ve sosyal medya bağımlılığı. Genel Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(3), 547-560. https://izlik.org/JA96RF98RH
46. Tutgun Ünal, A., ve Deniz, L. (2020). Sosyal medya kuşaklarının sosyal medya kullanım seviyeleri ve tercihleri. OPUS International Journal of Society Researches, 15(22), 1289-1319. https://doi.org/10.26466/opus.626283
47. Villegas, A. (2013). The influence of technology on family dynamics. Proceedings of The New York State Communication Association, 1-17. https://docs.rwu.edu/nyscaproceedings/vol2012/iss1/10/
48. You, Y., Yang-Huang, J., Raat, H., & van Grieken, A. (2021). Sociodemographic factors and social media use in 9-year-old children: The Generation R Study. BMC Public Health, 21(1), 1966. https://doi.org/10.1186/s12889-021-12061-4
49. Yazan, K. D., Köksal, O. ve Yazan, F. Ş. (2024). Lise Öğrencilerinin Sosyal Medya Bağımlılık Düzeylerinin Spor Alışkanlıkları Açısından İncelenmesi. Journal of History School, 69, 1267-1287. https://doi.org/10.29228/joh.70896