KÜLTÜRLENMİŞ ETE YÖNELİK FARKINDALIK: BİR ÖLÇEK GELİŞTİRME ÇALIŞMASI

Öz

Bu çalışmanın amacı yetişkinlerin Kültürlenmiş Ete Yönelik Farkındalık düzeylerini belirlemek için geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmektir. Metodolojik bir araştırma olan bu çalışma Haziran-Eylül 2022 tarihleri arasında Türkiye'de e-anket yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın örneklemini Türkiye'de yaşayan ve araştırmaya gönüllü olarak katılan 18 yaş ve üzeri 281 yetişkin oluşturmuştur. Veri toplama aracı olarak araştırmacılar tarafından literatüre dayalı olarak hazırlanantaslak ölçek formu kullanılmıştır. Ölçeğin kapsam ve görünüş geçerliliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuştur. Ölçeğin yapı geçerliliğini değerlendirmek içinaçıklayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Ölçeğin güvenirliği ise Cronbach alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Taslak ölçekuzman görüşleri ve geçerlik ile güvenirlik analizleri sonucunda 21 maddeye indirilmiştir. Açıklayıcı faktör analizi sonucunda, toplam varyansın %64.46'sını açıklayan ve 21 madde ile dört faktörden oluşan bir yapı elde edilmiştir. Bu 21 maddelik ölçek tamamen olumlu ifadelerden oluşturulmuştur ve Çevre, Gıda Güvenliği, Beslenme ve Sağlık olmak üzere dört alt boyutta yapılandırılmıştır.Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda 21 maddelik dört faktörlü yapının iyi uyum değerleri gösterdiği ve modelin doğrulandığı tespit edilmiştir. Güvenirlik analizlerinde ölçeğinin tamamı için Cronbach alfa değeri 0.940 olarak bulunmuştur. Yapılan analizler sonucundaKültürlenmiş Ete Yönelik Farkındalık ölçeğinin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu saptanmıştır. Bu ölçek, yetişkinlerin kültürlenmiş ete yönelik farkındalık düzeylerini belirlemek için uygun bir araç olarak kullanılabileceği belirlenmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Farkındalık
• kültürlenmiş et
• ölçek geliştirme
• yapay et
• yetişkin

AWARENESS OF CULTURED MEAT: A SCALE DEVELOPMENT STUDY

Öz

The aim of this study is to develop a valid and reliable scale to determine the awareness levels of adults regarding cultured meat. Designed as a methodological study, this research was conducted using an e-survey method in Turkey between June and September 2022. The sample of the study consisted of 281 adults aged 18 and over who voluntarily participated in the research and reside in Turkey. The draft scale form, developed by the researchers based on the literature, was used as the data collection tool. Expert opinions were sought to ensure the content and face validity of the scale. Exploratory factor analysis and confirmatory factor analysis were applied to evaluate the construct validity of the scale. The reliability of the scale was assessed using the Cronbach's alpha coefficient. Following expert opinions, and validity and reliability analyses, the draft scale was reduced to 21 items. As a result of the exploratory factor analysis, a structure consisting of four factors with 21 items explaining 64.46% of the total variance was obtained. This 21-item scale consisted entirely of positive statements and was structured into four sub-dimensions: Environment, Food Safety, Nutrition, and Health. The confirmatory factor analysis results showed that the four-factor structure with 21 items had good fit values and the model was confirmed. In the reliability analyses, the Cronbach's alpha value for the entire Cultured Meat Awarenessscale was found to be 0.940. As a result of the analyses, it was determined that the Cultured Meat Awareness scale is a valid and reliable measurement tool. This scale can be used as a suitable tool to determine the awareness levels of adults regarding cultured meat.

Anahtar Kelimeler

• Awareness
• cultured meat
• scale development
• artificial meat
• adult

Kaynakça

1. Heijnk V, Espey A, Schuenemann F. A comparison of influencing factors on attitudes towards plant-based, insect-based and cultured meat alternatives in Germany. Food Qual Prefer. 2023;110:104966. doi:10.1016/j.foodqual.2023.104966
2. Ben-Arye T, Levenberg S. Tissue Engineering for Clean Meat Production. Front Sustain Food Syst. 2019;3(June):1-19. doi:10.3389/fsufs.2019.00046
3. To K V., Comer CC, O’Keefe SF, Lahne J. A taste of cell-cultured meat: a scoping review. Front Nutr. 2024;11. doi:10.3389/fnut.2024.1332765
4. Arshad MS, Javed M, Sohaib M, Saeed F, Imran A, Amjad Z. Tissue engineering approaches to develop cultured meat from cells: A mini review. Cogent Food Agric. 2017;3(1). doi:10.1080/23311932.2017.1320814
5. Siddiqui SA, Bahmid NA, Karim I, et al. Cultured meat: Processing, packaging, shelf life, and consumer acceptance. Lwt. 2022;172(November):114192. doi:10.1016/j.lwt.2022.114192
6. Broucke K, Van Pamel E, Van Coillie E, Herman L, Van Royen G. Cultured meat and challenges ahead: A review on nutritional, technofunctional and sensorial properties, safety and legislation. Meat Sci. 2023;195:109006. doi:10.1016/J.MEATSCI.2022.109006
7. Mattick CS, Landis AE, Allenby BR. A case for systemic environmental analysis of cultured meat. J Integr Agric. 2015;14(2):249-254. doi:10.1016/S2095-3119(14)60885-6
8. Jones N. Lab-grown meat: the science of turning cells into steaks and nuggets. Nature. 2023;619(7968):22-24. doi:10.1038/d41586-023-02095-6

9. Gu Y, Li X, Chan ECY. Risk assessment of cultured meat. Trends Food Sci Technol. 2023;138:491-499. doi:10.1016/j.tifs.2023.06.037
10. Arango L, Septianto F, Pontes N. Challenging cultured meat naturalness perceptions: The role of consumers’ mindset. Appetite. 2023;190(July):107039. doi:10.1016/j.appet.2023.107039
11. Sabelli C. Scientists protest Italy’s ban on cultivated meat. Nat Italy. Published online 5 April 2023. doi:10.1038/d43978-023-00050-7
12. Jahir NR, Ramakrishna S, Abdullah AAA, Vigneswari S. Cultured meat in cellular agriculture: Advantages, applications and challenges. Food Biosci. 2023;53:102614. doi:10.1016/J.FBIO.2023.102614
13. Gaydhane MK, Mahanta U, Sharma CS, Khandelwal M, Ramakrishna S. Cultured meat: state of the art and future. Biomanufacturing Rev. 2018;3(1):1. doi:10.1007/s40898-018-0005-1
14. Li H, Van Loo EJ, Trijp HCM va., Chen J, Bai J. Will cultured meat be served on Chinese tables? A study of consumer attitudes and intentions about cultured meat in China. Meat Sci. 2023;197(December 2022):109081. doi:10.1016/j.meatsci.2022.109081
15. Siegrist M, Sütterlin B, Hartmann C. Perceived naturalness and evoked disgust influence acceptance of cultured meat. Meat Sci. 2018;139:213-219. doi:10.1016/j.meatsci.2018.02.007
16. Pakseresht A, Ahmadi Kaliji S, Canavari M. Review of factors affecting consumer acceptance of cultured meat. Appetite. 2022;170:105829. doi:10.1016/j.appet.2021.105829
17. Van Loo EJ, Caputo V, Lusk JL. Consumer preferences for farm-raised meat, lab-grown meat, and plant-based meat alternatives: Does information or brand matter? Food Policy. 2020;95:101931. doi:10.1016/j.foodpol.2020.101931
18. Bekker GA, Fischer ARH, Tobi H, van Trijp HCM. Explicit and implicit attitude toward an emerging food technology: The case of cultured meat. Appetite. 2017;108:245-254. doi:10.1016/j.appet.2016.10.002
19. Bruhn CM. Enhancing consumer acceptance of new processing technologies. Innov Food Sci Emerg Technol. 2007;8(4):555-558. doi:10.1016/j.ifset.2007.04.006
20. Weinrich R, Strack M, Neugebauer F. Consumer acceptance of cultured meat in Germany. Meat Sci. 2020;162(July):107924. doi:10.1016/j.meatsci.2019.107924
21. Slade P. If you build it, will they eat it? Consumer preferences for plant-based and cultured meat burgers. Appetite. 2018;125:428-437. doi:10.1016/j.appet.2018.02.030
22. Boateng GO, Neilands TB, Frongillo EA, Melgar-Quiñonez HR, Young SL. Best Practices for Developing and Validating Scales for Health, Social, and Behavioral Research: A Primer. Front Public Heal. 2018;6. doi:10.3389/fpubh.2018.00149
23. MacCallum RC, Widaman KF, Zhang S, Hong S. Sample size in factor analysis. Psychol Methods. 1999;4(1):84-99. doi:10.1037/1082-989X.4.1.84
24. Mertler CA, Vannatta RA, LaVenia KN. Advanced and Multivariate Statistical Methods. Routledge; 2021. doi:10.4324/9781003047223
25. DeVellis RF. Ölçek Geliştirme: Kuram ve Uygulamalar (Scale Development Theory and Applications). Nobel Akademik Yayıncılık; 2017.
26. Baum CM, Bröring S, Lagerkvist CJ. Information, attitudes, and consumer evaluations of cultivated meat. Food Qual Prefer. 2021;92:104226. doi:10.1016/j.foodqual.2021.104226
27. Özdamar K. Ölçek ve Test Geliştirme Yapısal Eşitlik Modellemesi. 1. Baskı. Nisan Kitabevi; 2016.
28. Otrar, M., Argın FS. A Scale Development Study to Determine the Attitude of Students’ Towards Social Media. J Res Educ Teach. 2015;4(1):391-403.
29. Durmuş, B., Yurtkoru, E.S. ve Çinko M. Sosyal Bilimlerde SPSS’le Veri Analizi. Beta Basım; 2016.
30. Tavşancıl E. Tutumların Ölçülmesi ve SPSS Ile Veri Analizi. Nobel Akademik Yayıncılık; 2019.
31. Hair, J.F., Black, W.C., Babin, B.J. ve Anderson RE. Multivariate Data Analysis: A Global Perspective. 7th ed. Pearson Prentice Hall; 2010.
32. Akyüz HE. Yapı Geçerliliği İçin Doğrulayıcı Faktör Analizi: Uygulamalı Bir Çalışma. Bitlis Eren Üniversitesi Fen Bilim Derg. 2018;7(2):186-198. doi:10.17798/bitlisfen.414490
33. Şencan H. Sosyal ve Davranışsal Ölçümlerde Güvenilirlik ve Geçerlilik. 1st ed. Seçkin Yayıncılık; 2005.
34. Goretzko D, Siemund K, Sterner P. Evaluating Model Fit of Measurement Models in Confirmatory Factor Analysis. Educ Psychol Meas. 2024;84(1):123-144. doi:10.1177/00131644231163813
35. Schumacker RE, Lomax RG. A Beginner’s Guide to Structural Equation Modeling. Third. Routledge; 2010.
36. Şimşek ÖF. Yapısal Eşitlik Modellemesine Giriş: Temel İlkeler ve LISREL Uygulamalar. Ekinoks; 2007.
37. Çelik, H.E. ve Yılmaz V. LISREL 9.1 Ile Yapısal Eşitlik Modellemesi [Structural Equation Modeling with LISREL 9.1]. Anı Yayıncılık; 2013.
38. Alpar R. Uygulamalı İstatistik ve Geçerlik-Güvenirlik. 6. Detay Yayıncılık- Akademik Kitaplar; 2020.
39. Chen B, Zhou G, Hu Y. Estimating consumers’ willingness to pay for plant-based meat and cultured meat in China. Food Qual Prefer. 2023;111:104962. doi:10.1016/j.foodqual.2023.104962
40. Jairath G, Mal G, Gopinath D, Singh B. A holistic approach to access the viability of cultured meat: A review. Trends Food Sci Technol. 2021;110:700-710. doi:10.1016/j.tifs.2021.02.024
41. Bryant C, Barnett J. Consumer Acceptance of Cultured Meat: An Updated Review (2018–2020). Appl Sci. 2020;10(15):5201. doi:10.3390/app10155201
42. Lin-Hi N, Reimer M, Schäfer K, Böttcher J. Consumer acceptance of cultured meat: an empirical analysis of the role of organizational factors. J Bus Econ. 2023;93(4):707-746. doi:10.1007/s11573-022-01127-3