EXAMINATION OF TEACHERS AND ADMINISTRATORS COMMUNICATION SKILLS ACROSS DIFFERENT VARIABLES;THE EFFECTS OF A COMMUNICATION SKILLS DEVELOPMENT INTERVENTION

Yıl 2025, Cilt: 6 Sayı: 2, 38 - 54, 22.12.2025

Süleyman Akar , Başak Akar , Hayrunnisa Karabacak , Zeynep Çete

Öz

Do new educational institutions focus solely on delivering lessons, or do they also involve the daily exchange of thousands of words, emotions, and thoughts? Effective communication, which enhances interaction, fosters collaboration, empathy, respect, and active listening, holds a significant place within values education. This study aims to scientifically examine teachers’ and administrators’ communication self-efficacy levels across different variables and to assess the effects of an intervention designed to improve communication skills. A mixed-methods research approach was employed, involving 160 teachers, principals, and assistant principals. Data were collected using the Effective Communication Self-Efficacy Inventory and a semi-structured interview form. Quantitative data analyzed with JASP 0.18.1 revealed that gender influenced affective, psychomotor, and overall communication self-efficacy scores, with women scoring higher, while cognitive communication self-efficacy was unaffected by gender. Higher educational attainment, specifically holding a master's degree, positively impacted cognitive, psychomotor, and total communication skills. Age also positively affected cognitive and total communication self-efficacy, with scores increasing as age advanced. No significant differences were observed based on profession in any of the communication skill domains. Crucially, effective communication training significantly improved participants’ communication abilities. Qualitative data from 16 participants were subjected to content analysis, providing themes, subthemes, and codes, and the study's findings offer concrete recommendations for developing communication skills among teachers and administrators. Overall, the study’s contributions include evaluating the effects of training through self-efficacy perceptions and demonstrating tangible outcomes of interventions aimed at enhancing communication competencies in educational settings.

Anahtar Kelimeler

Communication , Effective communication , Communication skills , Self-efficacy

ÖĞRETMEN VE EĞİTİM YÖNETİCİLERİNİN İLETİŞİM BECERİLERİNİN FARKLI DEĞİŞKENLERE GÖRE İNCELENMESİ VE İLETİŞİM BECERİLERİNİ GELİŞTİRME MÜDAHALESİNİN ETKİLERİ

Öz

Eğitim kurumlarında sadece dersler mi işleniyor? Yoksa her gün binlerce sözcük, duygu ve düşünce de mi paylaşılıyor? Etkili iletişim, bireyler arasındaki etkileşimi güçlendirerek iş birliğini, empati kurmayı, saygıyı ve etkin dinlemeyi artırdığı için değerler eğitimi kapsamında önemli bir yer tutar. Bu çalışmanın temel amacı, öğretmen ve idarecilerin iletişim becerileri özyeterliklerinin farklı değişkenliklere göre tespiti ve iletişim becerilerini geliştirmeye yönelik bir müdahalenin etkilerini bilimsel olarak incelemektir. Çalışmada, nitel ve nicel yöntemin birarada kullanıldığı karma araştırma modeli kullanılmıştır. 160 öğretmen, müdür ve müdür yardımcısının katıldığı çalışmada veri toplama araçları olarak etkili iletişim özyeterlik envanteri ve yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Nicel veriler; JASP 0.18,1 programı ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise 16 katılımcı görüşlerinden yola çıkılarak içerik analizi ile tema, alt tema ve kodlara ayrılmıştır. Çalışma sonucunda, cinsiyete göre duyuşsal, psikomotor ve toplam iletişim becerisi özyeterlik puanları kadınlar lehine farklılaşmıştır. Bilişsel iletişim becerisi ise cinsiyetten etkilenmemiştir. Eğitim durumuna bilişsel, psikomotor ve toplam iletişim becerisini yüksek lisans yapanlar lehine etkilemiştir. Bilişsel ve toplam iletişim becerisi yaş değişkeninden etkilenmiştir. Yaş arttıkça iletişim becerisi de artmıştır. Katılımcıların bilişsel, psikomotor, duyuşsal ve toplam iletişim becerisi meslekten etkilenmemiştir. Etkili iletişim eğitimi ise katılımcıların iletişim becerisini önemli düzeyde artırmıştır. Çalışmada eğitim sürecinin etkileri, katılımcıların özyeterlik algıları üzerinden ölçülerek, eğitim müdahalelerinin somut sonuçları ortaya konulması ile öğretmen ve idarecilerin iletişim becerilerinin geliştirilmesine yönelik somut öneriler sunulması çalışmanın katkıları arasındadır.

Anahtar Kelimeler

İletişim , Etkili iletişim , İletişim becerileri , Öz yeterlilik

Etik Beyan

Bu çalışma ile ilgili olarak, tüm yazarlar etik kurallara uygun hareket etmiş ve gerekli etik onaylarını almıştır. Ayrıca, çalışma sırasında herhangi bir etik ihlalinde bulunulmamıştır.

Kaynakça

• Açıkalın, A., & Turan, S. (2020). Anlam köprüsü inşa etme aracı olarak okullarda etkili iletişim (5. baskı). Pegem Akademi Yayıncılık.
• Açıkalın, A., Şişman, M., & Turan, S. (2011). Bir insan olarak okul müdürü. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Akarsu, H., & Demirpençe, M. (2022). Ergenlerde sosyal görünüş kaygısının iletişim becerilerine etkisi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Ereğli Eğitim Fakültesi Dergisi, 4(1), 14-26. https://doi.org/10.51119/ereegf.2022.19
• Aküzüm, C., & Gültekin, S. Ö. (2017). Sınıf öğretmenlerinin iletişim becerileri ile sınıf yönetimi becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 6(12), 88-107. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ejedus/issue/31928/336132
• Aygün, Ş., & Özmutaf, N. M. (2019). Cinsiyet bağlamında iletişim kalitesini etkileyen faktörlere yönelik algılar: Yöneticiler kapsamında bir araştırma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(29), 591-602. https://doi.org/10.20875/makusobed.619633
• Aydın, M. (2010). Eğitim yönetimi (9. baskı). Hatiboğlu Yayınları.
• Babbie, E. R. (2010). The practice of social research (12th ed.). Cengage Learning.
• Balcı, A. (2007). Etkili okul ve okul geliştirme: Kuram, uygulama ve araştırma. Pegem A Yayıncılık.
• Bandura, A. (1996). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman and Company.
• Buğdaycı, S. (2018). Antrenörlerin iletişim becerileri ile öz yeterliliklerinin incelenmesi (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü.
• Bulut, R. C. (2019). Ortaokulda görev yapan öğretmenlerin iletişim becerileri ile örgütsel sinizm düzeyleri arasındaki ilişki (Yüksek lisans tezi). İstanbul Sabahattin Zaim Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. https://hdl.handle.net/20.500.12436/1326
• Bursalıoğlu, Z. (2011). Okul yönetimi (16. baskı). Pegem Akademi.
• Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203771587
• Creswell, J. W. (2003). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches (2nd ed.). SAGE Publications.
• Çalışkan, N., & Dağıstan, A. (2018). İletişim becerileri üzerine bir araştırma: Öğretmen adaylarının kalıplaşmış düşünce eğilimleri. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 4(2), 122-133. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/614528
• Çetinkaya, H. (2012). İlköğretim okulu yöneticilerinin iletişim becerilerinin okul başarısına etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi.
• Demirbilek, N., & Bozanoğlu, B. (2023). Üniversite öğrencilerinin yaşam doyumu, iletişim becerileri ve yaşam boyu öğrenme düzeyleri arasındaki ilişki. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 24(1), 312-333. https://doi.org/10.17679/inuefd.1132020
• Demirel, Ö. (2011). Öğretme sanatı. Pegem Akademi Yayıncılık.
• Dilber, F., & Akhan, O. (2019). Öğretmen adaylarının iletişim becerileri düzeylerinin incelenmesi. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 7(17), 473-493. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/759715
• Doğan, S. (1999). Çözüm odaklı kısa süreli terapi: Kuramsal bir inceleme. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 2(12), 28-38. https://doi.org/10.17066/pdrd.73496
• Fidan, N., & Erden, M. (2001). Eğitime giriş. Alkım Yayıncılık.
• George, D., & Mallery, P. (2010). SPSS for Windows step by step: A simple guide and reference, 17.0 update (10th ed.). Pearson.
• Graf, C. (2020). Tecnologías de información y comunicación (TICs): Primer paso para la implementación de telesalud y telemedicina. Revista Paraguaya de Reumatologia, 6(1), 1-4. https://doi.org/10.18004/rpr/2020.06.01.1-4
• Güven, B. (2016). Etkili iletişim (2. baskı). Pegem Akademi.
• Hamarat, E. (2019). 21. yüzyıl becerileri odağında Türkiye’nin eğitim politikaları (p. 28). SETA. https://avesis.gazi.edu.tr/yayin/0394f43b-e65b-46e1-8a19-dbd80b288879
• Jones, V. F., & Jones, L. S. (1998). Comprehensive classroom management: Creating communities of support and solving problems (5th ed.). Allyn and Bacon.
• Karasar, N. (2009). Bilimsel araştırma yöntemleri (20. baskı). Nobel Yayın Dağıtım.
• Khan, A., Khan, S., Zia-Ul-Islam, S., & Khan, M. (2017). Communication skills of a teacher and its role in the development of the students' academic success. Journal of Education and Practice, 8(1), 18-21. https://files.eric.ed.gov/fulltext/EJ1131770.pdf
• Koç, B., Kılıç, Y., & Gül, A. (2015). Üniversite öğrencilerinin iletişim becerileri ile kişilerarası problem çözme becerileri arasındaki ilişki. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim (TEKE) Dergisi, 4(1), 369-390. https://doi.org/10.7884/teke.430
• Koser, İ. E., & Barut, Y. (2020). Üniversite öğrencilerinin iletişim becerileri, problem çözme becerileri ve bağlanma stilleri ilişkisi. OPUS International Journal of Society Researches, 15(23), 1765-1789. https://doi.org/10.26466/opus.622867
• Leithwood, K., & Riehl, C. (2003). What we know about successful school leadership. National College for School Leadership.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications. http://dx.doi.org/10.1016/0147-1767(85)90062-8
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2025). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Öğretim programları ortak metni. https://tymm.meb.gov.tr/upload/brosur/ortak_metin.pdf
• Milli Eğitim Bakanlığı [MEB]. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlilikleri. https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_12/11115355_YYRETMENLYK_MESLEYY_GENEL_YETERLYKLERY.pdf
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). SAGE Publications.
• Muste, D. (2016, July 8-9). The role of communication skills in teaching process. The European Proceedings of Behavioral and Social Sciences (EpSBS). Romania. http://dx.doi.org/10.15405/epsbs.2016.12.52
• Özel, Ş., Kaya, A., Ekinci, A., & Yılmaz, O. (2023). Okul müdürlerinin iletişim becerilerinin öğretmen performans düzeylerine etkisi: Öğretmenlik mesleğine adanmışlık aracılık rolü. Ulusal Eğitim Dergisi, 3(2), 374-384. https://uleder.com/index.php/uleder/article/view/198
• Özer, Ö., Gün, Ç., & Düzen, K. Ö. (2018). Do emotional intelligence effect on communication skills? An application among nursing students. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 21(4), 225-230. https://dergipark.org.tr/en/pub/ataunihem/issue/41815/315075
• Pérez-Del-Vallín, V. (2022, October). Development of communication skills in the health sector. Seminars in Medical Writing and Education, 1, 5-5. https://doi.org/10.56294/mw20225
• Robbins, S. P., & Judge, T. A. (2017). Organizational behavior (17th ed.). Pearson.
• Saraç, A. (2021). Psikolojik danışman adaylarının iletişim becerileri ve kendini açma düzeyleri: Grupla psikolojik danışma yaşantısı. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 5(3), 1043-1055. https://doi.org/10.47525/ulasbid.902643
• Shulman, L. S. (1987). Knowledge and teaching: Foundations of the new reform. Harvard Educational Review, 57(1), 1-22. https://doi.org/10.17763/haer.57.1.j463w79r56455411
• Schunk, D. H., & Zimmerman, B. J. (2008). Motivation and self-regulated learning: Theory, research, and applications. Routledge.
• Şahin, S., Şahin, Z., & Bulut Serin, N. (2019). Ortaokulda görev yapan öğretmenlerin iletişim becerileri ve problem çözme becerilerine ilişkin algılamaları (Kuzey Kıbrıs-Gazimağusa örneklemi). Turkish International Journal of Special Education and Guidance and Counselling, 8(1), 16-27. https://tijseg.org/index.php/tijseg/article/view/33
• Usluata, A. (1996). İletişim becerileri. Der Yayınları.
• Yahşi, Ö., & Aydın, S. (2020). Etkili iletişim özyeterlik envanteri’nin geliştirilmesi: Geçerlik-güvenirlik çalışması. International Journal of Current Approaches in Language, Education and Social Sciences, 2(1), 257-275. https://doi.org/10.35452/caless.2020.13
• Yaşar Ekici, F., Günhan, G., & Anılan, Ş. (2017). Okul öncesi öğretmenlerinin iletişim becerileri. Uluslararası Aile Çocuk ve Eğitim Dergisi, 11, 1-27. https://hdl.handle.net/20.500.12436/1398
• Yılar, M. B., Karadağ, Y., & Aydoğmuş, M. (2021). Eğitim fakültesi öğretim elemanlarının iletişim becerileri: Öğretmen adaylarının perspektifinden bir değerlendirme çalışması. Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(4), 2160-2175. https://doi.org/10.33206/mjss.857415
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (10. baskı). Seçkin Yayınevi.
• Yıldız, D., Karaca, Ş., & Bakırcı, Ş. (2022). Öğretmenlerin iletişim becerileri üzerine bir inceleme. Artvin Çoruh Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(1), 1-17. https://doi.org/10.22466/acusbd.1062068
• Yiğiter, K., Engin, A. O., & Yağız, O. (2007). Öğrenme sürecinde bireylerarası iletişim ve etkileşim. Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15, 123-157. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/31554
• Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2007). Eğitim fakültesi öğretmen yetiştirme lisans programları. https://eski.yok.gov.tr/Documents/Yayinlar/Yayinlarimiz/egitim-fakultesi-ogretmen-yetistirme-lisans-programlari.pdf
• Yüksel, G. (2001). Öğretmenlerin sahip olmaları gereken davranış olarak sosyal beceri. Milli Eğitim Dergisi, 150, 6-10. https://dhgm.meb.gov.tr/yayimlar/dergiler/milli_egitim_dergisi/150/yuksel.htm
• Zangeneh, A., Lebni, J. Y., & Azar, F. E. F. (2021). Sağlık hizmetlerinde iletişim becerileri ve demografik değişkenlerin rolü üzerine bir çalışma (2018 yılında İran, Kermanşah'taki İmam Rıza Hastanesi Eğitim, Terapötik ve Araştırma Merkezi'ndeki hemşireler üzerine bir vaka çalışması). Journal of Public Health, 29, 361-367. https://doi.org/10.1007/s10389-019-01126-9