Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi

Ersin Yenisu

Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi

Öz

Ülkelerin yükseköğretim sistemlerinin etkinliğinin ölçülmesi her ülkenin eğitim hedeflerine ulaşılabilmesi açısından önem taşımaktadır. Literatürde etkinlik ölçüm yöntemi olarak kullanılan analiz araçlarından bir tanesi de veri zarflama analizidir. Türkiye ve 18 Avrupa Birliği (AB) ülkesinin yükseköğretim sistemlerinin karşılaştırmalı teknik etkinliğini ölçmeyi amaçlayan bu çalışmada söz konusu ülkelerin ulaşılabilen en son verileri olan 2016 yılı girdi-çıktı verileri kullanılarak uygulama gerçekleştirilmiştir. Çalışmada kullanılan veriler ulusal ve uluslararası kaynaklardan derlenmiş ve analizler için DEAP programından yararlanılmıştır. Literatürde daha önce yapılmış olan benzer çalışmaların bir güncellemesi niteliğinde olan bu çalışmada elde edilen bulgulara göre Türkiye 19 AB ülkesi arasında en düşük teknik etkinliğe sahip olan ülkedir. Sonuç olarak, Türk yükseköğretim sisteminin yapısal durumu açısından etkinlik artışı doğrultusundaki iyileştirici adımların arttırılması gereklidir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Abbott, M. ve Doucouliagos, C. (2003) The Efﬁciency of Australian Universities: A Data Envelopment Analysis. Economics of Education Review, 22, 89-97.
Agasisti, T. ve Esparrells, C. P. (2010) Comparing Efﬁciency in a Cross-Country Perspective: The Case of Italian and Spanish State Universities. High Education, 59, 88-103.
Altan, M. S. (2010) Türk Sigortacılık Sektöründe Etkinlik: Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Bir Uygulama. Gazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1),185-204. Altın, H. (2010) Küresel Kriz Ortamında İMKB Sınai Şirketlerine Yönelik Finansal Etkinlik Sınaması: Veri Zarflama Analizi Uygulaması. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(2), 15-30.
Aristovnik, A. (2014) The Fundıng and Effıcıency of Hıgher Educatıon in Croatıa and Slovenıa: A Nonparametrıc Comparıson. Amfiteatru Economic, 1-23.
Atan, M. (2003) Türkiye Bankacılık Sektöründe Veri Zarflama Analizi ile Bilançoya Dayalı Mali Etkinlik ve Verimlilik Analizi, Ekonomik Yaklaşım, 14(48), 71-86.
Atan, M., Karpat, G. ve Göksel, A. (2002) Ankara’daki Anadolu Liselerin Toplam Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Saptanması. XI. Eğitim Bilimleri Kongresi, 1-10.
Atmaca, E., Turan, F., Kartal, G. ve Çiğdem, E. S. (2012) Ankara İli Özel Hastanelerinin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Ölçümü. Çukurova Üniversitesi İİBF Dergisi, 16(2), 135-153.
Ayanoğlu, Y., Atan, M. ve Beylik, U. (2010) Hastanelerde Veri Zarflama Analizi (VZA) Yöntemiyle Finansal Performans Ölçümü ve Değerlendirilmesi. Sağlıkta Performans ve Kalite Dergisi, 40-62.

Banker, R. D., Charnes, A. and Cooper, W.W. (1984). Some Models for Estimating Technical and Scale Inefficiencies in Data Envelopment Analysis. Management Science, 30(9), 1078-1092.
Banker, R. D., Cooper, W. W., Seiford, L. M., Thrall, R. M. and Zhu, J. (2004). “Returns to Scale in Different DEA Models”. European Journal of Operational Research, 154, 345-362.
Başkaya, Z. ve Akar, C. (2005) Sigorta Şirketlerinin Satış Performanslarının Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Belirlenmesi. Muğla Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 15, 37-51.
Baysal, M. E., Alçılar, B., Çerçioğlu, H. ve Toklu, B. (2005) Türkiye'deki Devlet Üniversitelerinin 2004 Yılı Performanslarının Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Belirlenip Buna Göre 2005 Yılı Bütçe Tahsislerinin Yapılması. Sakarya Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 9(1), 67-73.
Baysal, M. E., Uygur, M. ve Toklu, B. (2004) Veri Zarflama Analizi ile TCDD Limanlarında Bir Etkinlik Ölçümü Çalışması. Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi, 19(4), 437-442.
Behdioğlu, S. ve Özcan, G. (2009) Veri Zarflama Analizi ve Bankacılık Sektöründe Bir Uygulama. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(3), 301-326.
Budak, H. (2011) Veri Zarflama Analizi ve Türk Bankacılık Sektöründe Uygulaması. Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 23(3), 95-110.
Bursalıoğlu, S. A. ve Selim, S. (2015) Avrupa Birliği Ülkeleri ve Türkiye’de Yükseköğretimde Etkinliği Belirleyen Faktörler. Bilig (Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi), 74, 45-69.
Cenger, H. (2011) İMKB’de İşlem Gören Çimento Şirketlerinin Performanslarının Ölçülmesinde Veri Zarflama Analizi Yaklaşımı. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 25(3-4), 31-44.
Charnes, A., Cooper, W. W. and Rhodes, E. (1978). Measuring the Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research, 2, 429-444.
Charnes, A., Cooper, W. W. and Rhodes, E. (1979). Short Communication: Measuring the Efficiency of Decision Making Units. European Journal of Operational Research, 3, 339-361.
Charnes, A., Cooper, W. W. and Rhodes, E. (1981). Evaluating Program and Managerial Efficiency: An Application of Data Envelopment Analysis to Program Follow Through. Management Science, 27(6), 668-697.
Cooper, W.W., Seiford, L. M. and Zhu, J. (2004) Data Envelopment Analysis: History, Models and Interpretations. Handbook on Data Envelopment Analysis. Ed. William W.Cooper, Lawrence M. Seiford, Joe Zhu. Boston: Kluwer Academic Publishers.
Çakmak, M., Öktem, M. K. ve Ömürgönülşen, U. (2009) Türk Kamu Hastanelerinde Teknik Verimlilik Sorunu: Veri Zarflama Analizi Tekniği ile Sağlık Bakanlığı’na Bağlı Kadın Doğum Hastanelerinin Teknik Verimliliklerinin Ölçülmesi. Hacettepe Sağlık İdaresi Dergisi, 12(1), 1-35.
Çınar, Y. (2013) Türkiye’de Kamu Üniversitelerinin Eğitim-Araştırma Etkinlikleri ve Etkinlik Artışında Stratejik Önceliklerin Rolü: Çok-Aktiviteli VZA Uygulaması. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 68(2), 27-62.
Daşkıran, F. ve Özkoç, H. H. (2019) Türkiye’deki Hanehalkının Tatil Harcama Yapısının İncelenmesi: Tobit Model. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(71), 1051-1065.
Dikmen, F. C. (2008) Veri Zarflama Analizi ile Üniversitelerin Etkinliğinin Ölçülmesi. Kocaeli Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 4 (6), 1-22.
Emrouznejad, A. ve E. Thanassoulis (2005) A Mathematical Model for Dynamic Efficiency Using Data Envelopment Analysis. Applied Mathematics and Computation, 160, 363-378.
Eurostat (2021) Avrupa Komisyonu Online Veri Tabanı, https://ec.europa.eu/eurostat/data/database/, Erişim Tarihi: 04.01.2021
Gülsevin, G. ve Türkan, A. H. (2012) Afyonkarahisar Hastanelerinin Etkinliklerinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi, 12, 1-8. Günay, A., Dulupçu, M. A. ve Oruç, K. O. (2017) Türkiye’de Devlet Üniversitelerinin Etkinlik ve Verimlilik Analizi: Veri Zarflama Analizi ve Malmquist Toplam Faktör Verimlilik Endeksi Uygulamaları. AİBÜ Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 85-113.
Jelic, O. N. ve Kedzo, M. G. (2018) Efficiency vs Effectiveness: An Analysis of Tertiary Education Across Europe, Puplic Sector Economics, 42(4), 381-414.
Kayalıdere, K. ve Kargın, S. (2004) Çimento ve Tekstil Sektörlerindeki Etkinlik Çalışması ve Veri Zarflama Analizi. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 6(1), 196-219.
Keskin, H. İ. ve Öndes, H. (2020) Seçilmiş Avrupa Futbol Kulüplerinin Etkinliğinin Ölçülmesi: VZA ve Panel Tobit Modeli. Sosyoekonomi, 28(43), 153-174.
Kıyıldı, R. K. ve Karaşahin, M. (2006) Türkiye’deki Hava Alanlarının Veri Zarflama Analizi ile Altyapı Performansının Değerlendirilmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi,10(3), 391-397.
Kök, R. ve Deliktaş, E. (2003) Endüstri İktisadında Verimlilik Ölçme ve Strateji Geliştirme Teknikleri, İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Matbaası.
Kula, V. ve Özdemir, L. (2007) Çimento Sektöründe Göreceli Etkinsizlik Alanlarının Veri Zarflama Analizi Yöntemi ile Tespiti, Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 10(1), 55-70.
Kutlar, A. ve Kartal, M. (2004) Cumhuriyet Üniversitesinin Verimlilik Analizi: Fakülteler Düzeyinde Veri Zarflama Yöntemiyle Bir Uygulama. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 8(2), 49-79.
Maddala, G. S. (1992) Introduction to Econometrics. New York: Macmillan Publishing Company.
McDonald, J. F. and Moffitt, R. A. (1980) The Uses of Tobit Analysis. The Review of Economics and Statistics, 62(2), 318-321.
Menten, C., Çekiç, C. ve Atıcı, K .B. (2020) Türkiye Tarım Sektöründe Ürünler Bazında Etkinlik Değerlendirmesi. Verimlilik Dergisi, 1, 117-141.
Mollavelioğlu, M.,Ş., Kanberoğlu Z., ve Oğuz, A., (2020). Veri Zarflama Analizi ile İnsani Kalkınmanın Değerlendirilmesi: Afro-Avrasya Örneği. Uluslararası Afro-Avrasya Araştırmaları Dergisi, 5(9), 155-167.
OECD (2017). Education at a Glance 2017: OECD Indicators, OECD Publishing. https://www.oecd ilibrary.org/education/, Erişim Tarihi: 05.01.2021
OECD (2019). Education at a Glance 2019: OECD Indicators, OECD Publishing. https://www.oecd ilibrary.org/education/, Erişim Tarihi: 05.01.2021
Olsen, R. J. (1978) Note on the Uniqueness of the Maximum Likelihood Estimator for the Tobit Model. Econometrica, 46 (5), 1211-1215.
Oruç, K. O., Güngör, İ. ve Demiral, M. F. (2009) Üniversitelerin Etkinlik Ölçümünde Bulanık Veri Zarflama Analizi Uygulaması. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 22, 280-294.
Özata, M. ve Sevinç, İ (2010) Konya’daki Sağlık Ocaklarının Etkinlik Düzeylerinin Veri Zarflama Analizi Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 24(1), 77-87.
Özden, A., Özer, O. O. ve Çınar, G. (2012) Etkinlik Ölçümünde Kullanılan Bir Bilgisayar Yazılımı: DEAP 2.1. 10. Ulusal Tarım Ekonomisi Kongresi, Konya.
Özden, Ü. H. (2008) Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Türkiye’deki Vakıf Üniversitelerinin Etkinliğinin Ölçülmesi. İstanbul Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 37(2), 167-185.
Selim, S. ve Bursalıoğlu, S. A. (2013) Analysis of the Determinants of Universities Efficiency in Turkey: Application of the Data Envelopment Analysis and Panel Tobit Model. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 89, 895-900.
Seyrek, İ. H. ve Ata, H. A. (2010) Veri Zarflama Analizi ve Veri Madenciliği ile Mevduat Bankalarında Etkinlik Ölçümü. BDDK Bankacılık ve Finansal Piyasalar, 4(2), 67-84.
Soummakie, B. (2020) Efficiency and Performance Measurement of Turkish Universities via Data Envelopment Analysis. Hacettepe University Journal of Economics and Administrative Sciences, 38(1), 115-138.
Tektüfekçi, F. (2010) İMKB’ye Kayıtlı Halka Açık Teknoloji Şirketlerinde Finansal Etkinliğin Veri Zarflama Analizi (VZA) ile Değerlendirilmesi. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, 2(2), 69-77.
Tetik, S. (2003) İşletme Performansını Belirlemede Veri Zarflama Analizi, Yönetim ve Ekonomi, 10(2), 221-229.
Tobin, J. (1958). Estimation of Relationships for Limited Dependent Variables. Econometrica, 26, 24-36.
Tokatlıoğlu, Y. ve Ertong, C. B. (2020) OECD Ülkelerinin Sağlık Sektörlerinin Etkinliğinin Veri Zarflama Analizi ile Değerlendirilmesi. Türkiye Ekonomik Siyasal ve Stratejik Araştırmalar Merkezi (TESAM) Akademi Dergisi, 7(1), 251-276.
Toth, R. (2009) Using DEA to Evaluate Efficiency of Higher Education. Applied Studies in Agribusiness and Commerce, Conference Papers.
Tütek, H. H., Gümüşoğlu, Ş. ve Özdemir, A. (2016) Sayısal Yöntemler-Yönetsel Yaklaşım, Ankara: Beta Basım Yayın.
Ulucan, A. (2000) Şirket Performanslarının Ölçülmesinde Veri Zarflama Analizi Yaklaşımı: Genel ve Sektörel Bazda Değerlendirmeler. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 18(1), 405-418.
Ulucan, A. (2002) İSO500 Şirketlerinin Etkinliklerinin Ölçülmesinde Veri Zarflama Analizi Yaklaşımı: Farklı Girdi Çıktı Bileşenleri ve Ölçeğe Göre Getiri Yaklaşımları ile Değerlendirmeler. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 57(2), 185-202.
UNESCO (2021) Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü Online Veri Tabanı, http://data.uis.unesco.org/, Erişim Tarihi: 02.01.2021
Veiderpass, A. ve M. Mckelvey (2016) Evaluating The Performance of Higher Education İnstitutions in Europe: A Nonparametric Efficiency Analysis of 944 Institutions. Applied Economics, 48(16), 1504-1514.
Worldbank Data (2021) Dünya Bankası Veri Tabanı, https://databank.worldbank.org/, Erişim Tarihi: 05.01.2021
Yalama, A. ve Sayım, M. (2008) Veri Zarflama Analizi ile İmalat Sektörünün Performans Değerlendirmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 23(1), 89-107.
Yotova, L. ve K. Stefanova (2017) Efficiency of Tertiary Education Expenditure in CEE Countries: Data Envelopment Analysis. Economic Alternatives, 3, 352-364.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Alan Eğitimleri

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ersin Yenisu ^*
0000-0002-0235-4270
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2021

Gönderilme Tarihi

6 Ocak 2021

Kabul Tarihi

17 Haziran 2021

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2021 Cilt: 2 Sayı: 1

IZ

https://izlik.org/JA49RJ58MZ

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Yenisu, E. (2021). Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi. Eğitim Yönetimi ve Politikaları Dergisi, 2(1), 1-20. https://izlik.org/JA49RJ58MZ

AMA

1.Yenisu E. Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi. EYPD. 2021;2(1):1-20. https://izlik.org/JA49RJ58MZ

Chicago

Yenisu, Ersin. 2021. “Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi”. Eğitim Yönetimi ve Politikaları Dergisi 2 (1): 1-20. https://izlik.org/JA49RJ58MZ.

EndNote

Yenisu E (01 Haziran 2021) Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi. Eğitim Yönetimi ve Politikaları Dergisi 2 1 1–20.

IEEE

[1]E. Yenisu, “Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi”, EYPD, c. 2, sy 1, ss. 1–20, Haz. 2021, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49RJ58MZ

ISNAD

Yenisu, Ersin. “Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi”. Eğitim Yönetimi ve Politikaları Dergisi 2/1 (01 Haziran 2021): 1-20. https://izlik.org/JA49RJ58MZ.

JAMA

1.Yenisu E. Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi. EYPD. 2021;2:1–20.

MLA

Yenisu, Ersin. “Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi”. Eğitim Yönetimi ve Politikaları Dergisi, c. 2, sy 1, Haziran 2021, ss. 1-20, https://izlik.org/JA49RJ58MZ.

Vancouver

1.Ersin Yenisu. Türkiye ve Avrupa Birliği Ülkeleri’ndeki Yükseköğretimin Veri Zarflama Analizi ile Etkinlik Analizi. EYPD [Internet]. 01 Haziran 2021;2(1):1-20. Erişim adresi: https://izlik.org/JA49RJ58MZ