Türkiye’de değerler eğitimi: Eğitim paydaşlarının gözünden bir bakış

Yıl 2025, Cilt: 8 Sayı: 2, 83 - 106, 29.12.2025

Tarık Özkabayel , Bilal Yorulmaz

https://doi.org/10.70325/eyyad.1662954

Öz

Bu araştırmanın amacı eğitim paydaşları olan öğretmenlerin, velilerin, öğrencilerin, öğretmen adaylarının ve akademisyenlerin ülkemizde değerler eğitimi hakkındaki görüşlerini belirlemektir. Bu amaç doğrultusunda nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İstanbul’un Zeytinburnu ilçesindeki bir ilkokuldan üç eğitim yöneticisi, üç öğretmen, üç ilkokul öğrencisi, üç öğrenci velisi ve bir üniversitede görev yapan iki akademisyen oluşturmaktadır. Çalışma grubundaki katılımcı grupların çoğunluğu seçkisiz olarak, bir grup da amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme yöntemiyle seçilmiştir. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından geliştirilmiş, üç alan uzmanından görüş alınarak revize edilmiş, yetişkinler için ve çocuklar için ayrı iki yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu araştırmanın bulgularına göre, eğitim paydaşları değerler eğitiminin bireylerin gelişiminde kritik bir rol oynadığını belirtmektedir. Katılımcıların çoğunluğu en önemli değer olarak "adalet" değerini öne çıkarırken, değerler eğitiminde temel etkenin aile olduğunu vurgulamaktadır. Okul öncesi dönem, değerlerin kazandırılması açısından en kritik süreç olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca, mevcut eğitim sisteminin değerler eğitimine yeterince yer vermediği, öğretmenlerin pedagojik destek konusunda eksiklik yaşadığı ve velilerin sürece aktif olarak dahil edilmesi gerektiği belirtilmiştir. Araştırma bulguları, sosyal medya ve ekonomik faktörlerin değerler eğitimini olumsuz etkileyebileceğini ortaya koyarken, katılımcılar ülkemizde bir değer krizi olduğunu ve bu krizin aşılması için sistematik yaklaşımlar geliştirilmesi gerektiğini savunmaktadır. Araştırma bulguları ve literatür bağlamında öğretmenler için hizmet içi eğitim programlarının artırılması, değerler eğitimi konusunda daha sistematik bir öğretim yaklaşımının benimsenmesi, ailelerin değerler eğitimine katılımını artırmak için özel projeler düzenlenmesi ve okul-aile iş birliğinin güçlendirilmesi önerilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Değerler eğitimi , eğitim paydaşları , öğretmen görüşleri , veli görüşleri , akademisyen görüşleri

Values Education İn Türkiye: A perspective of education stakeholders

Öz

The purpose of this study is to determine the views of education stakeholders, including teachers, parents, students, teacher candidates, and academics, on values education in our country. To this end, a case study design, one of the qualitative research methods, was used. The study group consisted of three education administrators, three teachers, three fourth-grade students, three parents, and two academics working at a university from a primary school in the Zeytinburnu district of Istanbul. Most of the participant groups in the study group were selected randomly, while one group was selected using criterion sampling, one of the purposive sampling methods. As a data collection tool, two semi-structured interview forms, developed by the researcher and revised after consulting three field experts, were used separately for adults and children. The data were evaluated using content analysis. According to the findings of this study, education stakeholders indicate that values education plays a critical role in the development of individuals. While the majority of participants highlighted “justice” as the most important value, they emphasized that the family is the fundamental factor in values education. The preschool period was considered the most critical process in terms of instilling values. Furthermore, it was stated that the current education system does not give sufficient attention to values education, teachers lack pedagogical support, and parents need to be actively involved in the process. The research findings reveal that social media and economic factors can negatively affect values education, while participants argue that there is a crisis of values in our country and that systematic approaches need to be developed to overcome this crisis. Within the context of the research findings and literature, it is recommended that in-service training programs for teachers be increased, a more systematic teaching approach to values education be adopted, special projects be organized to increase family participation in values education, and school-family cooperation be strengthened.

Anahtar Kelimeler

Values education , education stakeholders , opinions of teachers , opinions of parents , opinions of academicians

Kaynakça

• Akbaş, O. (2008). Değer Eğitimi Akımlarına Genel Bir Bakış. Değerler Eğitimi Dergisi, 6(16), 9-27.
• Arpacı, M. (2014). Öğretmen ve Velilerin İDKAB Dersinde Değerler ve Değerler Eğitimi Hakkındaki Görüşleri -Diyarbakır Örneği-. Marife Dini Araştırmalar Dergisi, 14(2), 107-121.
• Batmaz, O., & Erdoğan, T. (2019). Sınıf Öğretmenlerinin Değerler Eğitimine Yönelik Görüşleri. Kastamonu Educational Journal, 27(6), 2681-2692.
• Bayırlı, H., Doruk, O., & Tüfekçi, A. (2020). Öğretmenlerin Değerler Eğitimi Hakkındaki Görüşleri: Afyonkarahisar Örneği. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 8(3), 865-894.
• Berkowitz, M. (2011). What Works in Values Education. International Journal of Educational Research, 50, 153-158. Çelikkaya, T., Başarmak, U., Filoğlu, T., & Şahin, F. (2014). Öğretmen ve velilerin değerler eğitimi konusundaki görüşleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(3), 23-37.
• Çengelci, T., Hancı, B., & Karaduman, H. (2013). Okul Ortamında Değerler Eğitimi Konusunda Öğretmen ve Öğrenci Görüşleri. Değerler Eğitimi Dergisi, 11(25), 33-56.
• El Nokali N.E., Bachman H.J., Votruba-Drzal E. Parent involvement and children's academic and social development in elementary school. Child Dev. 2010 May-Jun;81(3):988-1005.
• Elbir, B., & Bağcı, C. (2013). Değerler Eğitimi Üzerine Yapılmış Lisansüstü Düzeyindeki Çalışmaların Değerlendirilmesi. Journal of Turkish Studies, 8(1), 1321-1333.
• Erkuş, S., & Yazar, T. (2013). Okul Öncesi Öğretmenlerinin Okul Öncesi Eğitim Programındaki Değerler Eğitimine İlişkin Görüşlerinin Değerlendirilmesi. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi(20), 196-211.
• Gall, M. D., Borg, W. R., & Gall, J. P. (1996). Educational research: An introduction. Harlow: Longman Publishing.
• Gülay Ogelman, H., & Sarıkaya, H. (2015). Okul Öncesi Eğitimi Öğretmenlerinin Değerler Eğitimi Konusundaki Görüşleri: Denizli İli Örneği. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi(29), 81-100.
• Gürhan, E. (2017). İlkokullarda uygulanan değerler eğitimi uygulamalarının yönetici ve sınıf öğretmenlerinin görüşlerine göre değerlendirilmesi (Konya-Selçuklu örneği) (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Halstead, M. (1995). Values and Values Education in Schools. M. Halstead, & T. M. J. içinde, Values in Education and Education in Values (s. 3-14). London: Routlegde.
• Khadija, H. (2022). Stakeholders In Education. The Annals of the University of Oradea: Economic Sciences., 31, 425-435.
• Koç, A., & Koç, S. (2023). The relationship between students’ social media attitudes and the effects of social media on the values. The Journal of Buca Faculty of Education, (56), 410–435.
• Langrafe, T. D., Barakat, S. R., & Boaventura, J. M. (2020). A Stakeholder Theory Approach To Creating Value in Higher Education Institutions. The Bottom Line, 33(4), 297-313.
• Lincoln, Y. S., & Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. Thousand Oaks: SAGE Publications.
• Miles, M. B., & Huberman, A. M. (1994). Qualitative data analysis: An expanded sourcebook (2nd ed.). Thousand Oaks: SAGE Publications.
• Millî Eğitim Bakanlığı. (2024). Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli: Erdem-Değer-Eylem yaklaşımı. Ankara: Millî Eğitim Bakanlığı.
• Oeschger, M. (2022). Values in the school curriculum from teachers’ perspective: A mixed-methods study. International Journal of Educational Research Open, 3, 100166.
• Okudan, A. Y. (2010). Okul ortamında değerler eğitimi konusunda öğretmen görüşleri (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.
• Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4th ed.). Thousand Oaks: SAGE Publications.
• Sağlam, A. (2016). Değerler Eğitiminin Öğrenci Davranışlarına Etkisinin Veli Görüşlerine Göre İncelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 723-742.
• Şahinkayasi, Y., & Kelleci, Ö. (2013). Elementary school teachers’ views on values education. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 93, 116-120.
• Tay, B., & Yıldırım, T. (2009). Velilerin değerler eğitimi konusundaki görüşleri. Eğitim Bilimleri Dergisi, 11(4), 321-336.
• Thornberg, R., & Oğuz, E. (2013). Teachers’ views on values education: A qualitative study in Sweden and Turkey. International Journal of Educational Research, 59, 49–56.
• Topal, Y. (2019). Değerler Eğitimi ve On Kök Değer. Mavi Atlas, 7(1), 245-254.
• Tulunay Ateş, Ö. (2017). Türkiye’de Değerler Eğitimi Uygulamalarının Öğrencilere Kazandırılması İstenen Olumlu Özellikler Üzerindeki Etkisi. Değerler Eğitimi Dergisi, 15(34), 41-60.
• Uzun, M., & Köse, A. (2017). Okul Öncesi Eğitimde Değerler Eğitiminin Uygulanmasına Yönelik Öğretmen Görüşleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(23), 305-338.
• Yalar, T., & Yelken, T. Y. (2011). Değerler Eğitiminin İyileştirilmesi ile İlgili Öğretmen Görüşlerinin Belirlenmesi ve Bir Program Modülü Örneğinin Geliştirilmesi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(38), 79-98.
• Yediyıldız, M. E., & Beldağ, A. (2021). Eğitim yöneticilerinin değerler eğitimi ve uygulamalarına ilişkin görüşleri: Nitel bir çalışma. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(32), 375-394.
• Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Seçkin Yayınevi.