TÜRKİYE’DE NOMİNAL FAİZ ORANI VE ENFLASYON ARASINDAKİ İLİŞKİ: NARLD SINIR TESTİ YAKLAŞIMI

Öz

Bu çalışmada, Türkiye’de nominal faiz oranı ve enflasyon arasındaki ilişki, 1989-2024 dönemi için analiz edilmektedir. Değişkenler arasındaki eşbütünleşme ilişkisi NARDL Sınır Testi aracılığıyla tahmin edilmiş ve değişkenler arasında eşbütünleşme ilişkisi tespit edilmiştir. NARDL Sınır Testi sonuçları, bağımlı ve bağımsız değişken arasındaki asimetrik ilişkiyi ortaya koymaktadır. Bağımsız değişken enflasyondaki artış ve azalışlar, bağımlı değişken mevduat faiz oranını farklı katsayı büyüklükleriyle istatistiksel olarak anlamlı olarak etkilemektedir. NARDL Sınır Testi sonuçları göz önüne alındığında, enflasyon oranındaki yüzde 1 artış mevduat faiz oranını yüzde 0,48 oranında artırırken, enflasyon oranındaki yüzde 1 azalış mevduat faiz oranını yüzde 0,63 oranında azaltmaktadır. Enflasyondaki azalışların artışlara göre faiz oranına etkisi daha büyüktür. Bu sonuçlara göre Türkiye’de 1989-2024 döneminde kısmi Fisher etkisi geçerlidir.

Anahtar Kelimeler

• NARDL
• Eşbütünleşme Analizi
• Fisher Hipotezi

THE RELATIONSHIP BETWEEN NOMINAL INTEREST RATES AND INFLATION IN TURKEY: NARDL BOUNDS TESTING APPROACH

Öz

In this study, the relationship between nominal interest rates and inflation in Turkey has been analyzed for the period 1989-2024. The cointegration relationship between variables has been estimated using the NARDL Bounds Test, and a cointegration relationship between variables has been determined. The results of the NARDL Bounds Test demonstrate an asymmetric relationship between the dependent and independent variables. The increases and decreases in the inflation which is the independent variable affect statistically significant the deposit interest rate which is the dependent variable with different coefficient sizes. Considering the results of the NARDL Bounds Test, 1% increase in the inflation rate increases the deposit interest rate by 0.48%, while 1% decrease in the inflation rate decreases the deposit interest rate by 0.63%. The decreases in the inflation have a greater effect on the interest rates than the increases. According to these results, the partial Fisher effect is valid for the period 1989-2024 in Turkey.

Anahtar Kelimeler

• NARDL
• Cointegration Analysis
• Fisher Hypothesis

Kaynakça

1. Arı, Y.(2022). 21. Yüzyılda İktisadı Anlamak: Güncel Ekonometrik Zaman Serileri Çalışmaları. Ankara: Gazi Kitabevi.
2. Atgür, M. ve Altay, N.O. (2015). Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013). Yönetim ve Ekonomi: Celal Bayar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(2), 521-534.
3. Carneiro, F.G., Divino, J. A. C. A. and Rocha, C. H. (2002). Revisiting the Fisher Hypothesis for the Cases of Argentina, Brazil and Mexico. Applied Economics Letters, 9(2), 95-98.
4. Dickey, D. A. and Fuller, W. A. (1981). Likelihood Ratio Statistics for Autoregressive Time Series with a Unit Root. Econometrica, 49(4), 1057-1072.
5. Dutt, S.B. and Ghosh, D. (2015). An Empirical Re-Examination of the Fisher Hypothesis: Panel Cointegration Tests. Journal of the Southwestern Society of Economists, 42(2), 161-173.
6. Eğilmez, M. (2025). Merkez Bankası. 1.Basım, İstanbul: Remzi Kitabevi.
7. Engle, R.F. and Granger, C. W. J. (1987). Co-Integration and Error Correction: Representation, Estimation, and Testing. Econometrica, 55(2), 251-276.
8. Fisher, I. (1930). The Theory of Interest. New York: Macmillan.

9. Frimpong, J.M. and Oteng-Abayie, E. F. (2006). Aggregate Import Demand and Expenditure Components in Ghana: An Econometric Analysis. Munich Personal RePEc Archive, 2-19.
10. Fuei, L.K. (2007). An Empirical Study of the Fisher Effect and the Dynamic Relation Between Nominal Interest Rate and Inflation in Singapore. MPRA Paper 12383, University Library of Munich, Germany.
11. Gedik, A. (2021). Enflasyon ve Faiz Oranı İlişkisi: Fisher Hipotezinin Türkiye İçin Geçerliliği. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 27, 615-624.
12. Gökçe ve Koru (2024). Para Politikası Strateji Değişimlerinde Enflasyon Faiz İlişkisinin Ampirik Analizi: Türkiye Ekonomisinde Fisher Etkisi (2010-2024). Uluslararası Akademik Birikim Dergisi, 7(4), 573-583.
13. Göktaş, Ö. (2005). Teorik ve Uygulamalı Zaman Serileri Analizi. İstanbul: Beşir Kitabevi.
14. Gregory, A. W. and Bruce, E. H. (1996). Residual-Based Tests for Cointegration in Models with Regime Shifts. Journal of Econometrics, 70, 99–126.
15. Gujarati, D. (2016). Örneklerle Ekonometri. Ankara: BB101 Yayınları.
16. Gül, E. ve Açıkalın, S. (2008). An Examination of the Fisher Hypothesis: the Case of Turkey. Applied Economics, 40(24), 3227-3231.
17. Güriş, S. , Güriş, B. ve Ün, T. (2016). Interest Rates, Fisher Effect and Economic Development in Turkey, 1989-2011. Revista Galega de Economia, 25 (2), 95-100.
18. Hacıoğlu, V. ve Yerlikaya, Ö. (2014). Fisher Hipotezi ve Beklentilerin Rolü. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 64(2), 109-130.
19. Ito, T. (2016). Does the Fisher Hypothesis Hold in Sweden? An Analysis of Long-Term Interest Rates Under the Regime of Inflation Targeting. Review of Integrative Business & Economics Research, 5(3), 283-295.
20. Kalkınma Bakanlığı (2018). Enflasyonla Mücadele Özel İhtisas Komisyonu Raporu. Kalkınma Bakanlığı Yayınları, 3017, Ankara: Kalkınma Bakanlığı.
21. Kapetanios, G., Shin, Y. and Snell, A. (2006). Testing for Cointegration in Nonlinear Smooth Transition Error Correction Models. Econometric Theory, 22(2), 279-303.
22. Küçükaksoy, İ. ve Akalın, G. (2017). Fisher Hipotezinin Panel Veri Analizi ile Test Edilmesi: OECD Ülkeleri Uygulaması. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 35(1), 19 - 40.
23. MacKinnon, J.G. (1996) Numerical Distribution Functions for Unit Root and Cointegration Tests. Journal of Applied Econometrics, 11, 601-618.
24. Mishkin, F.S. (1991). Is Fisher Effect for Real: A Re-Examination of The Relationship Between Inflation and Interest Rates. NBER Working Paper Series, 3632.
25. Mishkin, F. ve Simon, J. (1995). An Empirical Examination of the Fisher Effect in Australia. NBER Working Paper Series, 5080.
26. Muth, J. F. (1961). Rational Expectations and the Theory of Price Movements. Econometrica, 29 (3), 315-335.
27. Narayan, P. K. (2005). The Saving and Investment Nexus For China: Evidence From Cointegration Tests. Applied Economics, 37(17), 1979–1990.
28. Narayan, P.K. and Smyth, R. (2006). What Determines Migration Flows From Low-Income To High-Income Countries? An Empirical Investigation of Fiji-U.S. Migration 1972-2001. Contemporary Economic Policy, 24 (2), 332-342.
29. Nusair, S. A. (2008). Testing for the Fisher Hypothesis Under Regime Shifts: An Application to Asian Countries. International Economic Journal, 22(2), 273-284.
30. Payne, J. E. ve Ewing, B. T. (1997). Evidence From Lesser Developed Countries on the Fisher Hypothesis: A Cointegration Analysis. Applied Economics Letters, 4 (11), 683- 687.
31. Pesaran, H. M., Shin, Y. ve Smith, R.J. (2001). Bounds Testing Approaches to the Analysis of Long Run Relationships. Journal of Applied Econometrics, 16, 289-326.
32. Philips, P.C.B. ve Perron, P. (1988). Testing For a Unit Root in Time Series Regression. Biometrika, 75(2), 335-346.
33. Shin, Y. , Yu, B. and Greenwood-Nimmo, M. (2014). Modelling Asymmetric Cointegration and Dynamic Multipliers in a Nonlinear ARDL Framework. In: Sickles, R. and Horrace, W. , Eds., Festschrift in Homer of Peter Schmidt , Springer, 281-314.
34. Songur, M. (2019). Fourier Yaklaşımı ile Fisher Hipotezini Yeniden Gözden Geçirmek: Türkiye Örneği, S.C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 20 (2).
35. Sümer, E. (2022). Hazine Finansmanında Faizli Borçlanma Sorunu ve Çözüm Önerileri. İstanbul: TKBB Yayınları.
36. Şimşek, M. ve Kadılar, C. (2006). Fisher Etkisinin Türkiye Verileri ile Testi. Doğuş Üniversitesi Dergisi, 7(1), 99-111.
37. TCMB (2019). 100 Soruda Merkez Bankacılığı. Ankara: TCMB Yayınları.
38. TCMB (2024). Sektörel Enflasyon Beklentilerinin Belirleyicileri. Enflasyon Raporu 2024-III, 1-4.
39. Wallace, M. ve Warner, J. (1993). The Fisher effect and the Term Structure of Interest Rates: Tests of Cointegration. Review of Economics and Statistics, 75(2), 320–324.
40. Yılancı, V. (2009). Fisher Hipotezinin Türkiye İçin Sınanması: Doğrusal Olmayan Eşbütünleşme Analizi. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 23(4), 205-213.
41. Zhong, Y. (2022). Analysis of Fisher Effects Between Nominal Interest and Inflation. Advances in Economics, Business and Management Research, 337-341.