TÜRKİYE’DE KATILIM BANKACILIĞI VE KATILIM BANKALARININ ENFLASYON MUHASEBESİNE OLAN İHTİYACI: TMS 29 KAPSAMINDA KAVRAMSAL BİR ANALİZ

Öz

Yüksek enflasyon ortamlarında finansal tabloların gerçeği yansıtma gücü önemli ölçüde zayıflamakta ve bu durum finansal bilgi kullanıcıları açısından yanıltıcı sonuçlar doğurabilmektedir. Türkiye’de 2022 yılı itibarıyla yüksek enflasyon koşullarının yeniden ortaya çıkması, finansal raporlama süreçlerinde enflasyon muhasebesinin önemini artırmıştır. Bu çalışmada, katılım bankalarının finansal tablolarının enflasyonist ortamdan nasıl etkilendiği ve bu bağlamda enflasyon muhasebesine duyulan ihtiyaç, TMS 29 standardı çerçevesinde ele alınmıştır. Çalışmada öncelikle enflasyon ve enflasyon muhasebesine ilişkin kavramsal çerçeve ortaya konulmuş, ardından enflasyon muhasebesi yöntemleri incelenmiştir. Devamında, dünya ve Türkiye’de katılım bankacılığının gelişimi değerlendirilmiştir. Son olarak, yüksek enflasyon ortamında katılım bankalarının finansal tablolarının karşılaştırılabilirliğinin azalması, parasal olmayan kalemlerin değer değişimleri ve finansal performansın gerçeği yansıtmaması gibi sorunlar ortaya konularak, TMS 29 kapsamında enflasyon muhasebesinin gerekliliği tartışılmıştır. Elde edilen bulgular, katılım bankalarının sağlıklı finansal analiz ve karar alma süreçleri açısından enflasyon muhasebesinin kritik öneme sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Enflasyon
• Enflasyon Muhasebesi
• TMS 29
• Katılım Bankacılığı
• Finansal Tablolar

PARTICIPATION BANKING IN TURKEY AND THE NEED FOR INFLATION ACCOUNTING IN PARTICIPATION BANKS: A CONCEPTUAL ANALYSIS WITHIN THE SCOPE OF TMS 29

Öz

In high inflation environments, the ability of financial statements to reflect economic reality significantly weakens, which may lead to misleading outcomes for users of financial information. The re-emergence of high inflation conditions in Türkiye as of 2022 has increased the importance of inflation accounting in financial reporting processes. This study examines how the financial statements of participation banks are affected by an inflationary environment and, in this context, the need for inflation accounting within the framework of TMS 29. First, the conceptual framework of inflation and inflation accounting is presented, followed by an analysis of inflation accounting methods. Subsequently, the development of participation banking in both the world and Türkiye is evaluated. Finally, issues such as the decline in comparability of financial statements, the erosion in the value of non-monetary items, and the failure of financial performance to reflect reality in high inflation environments are discussed. Within this framework, the necessity of inflation accounting under TMS 29 is addressed. The findings indicate that inflation accounting is of critical importance for participation banks in ensuring sound financial analysis and decision-making processes.

Anahtar Kelimeler

• Inflation
• Inflation Accounting
• IAS 29
• Participation Banking
• Financial Statements

Kaynakça

1. Acar, D., & Tugay, O. (2005). Enflasyon düzeltmesi ve uygulama düzeyinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Muhasebe ve Finansman Dergisi, (26).
2. Akdoğan, N. (2004). Enflasyon muhasebesi: Kurumsal yaklaşımlar ve Türkiye uygulaması (Genişletilmiş 2. baskı). Ankara: Gazi Kitabevi.
3. Akyol, M. (2023). Enflasyon ve enflasyon muhasebesi çerçevesinde bilançolara etkiye dair genel bakış. Mali Çözüm Dergisi, 33(175).
4. Albaraka Türk Bankası. (2026). Albaraka hakkında. Erişim tarihi: 13 Mart 2026, 14:16, https://www.albaraka.com.tr/tr/hakkimizda/albarakayi-taniyin/albaraka-hakkinda
5. Arzova, B., & Şahin, B. (2022). Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama süreçleri ve enflasyon muhasebesinin finansal tablolara etkisi. Mali Çözüm Dergisi, 32(170).
6. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu. (2005). 5411 Sayılı Bankacılık Kanunu.
7. Bocutoğlu, E. (2001). Makro iktisat: Keynesyen teori ve politikaları (2. baskı). Trabzon: Derya Kitabevi.
8. Canbaz, M. (2016). Katılım bankacılığı. İstanbul: Beta Yayınevi.

9. Çetin, Ö., & Bozdoğan, T. (2023). Enflasyon muhasebesine geri dönüş: Enflasyon muhasebesi konulu makalelerin bibliyometrik analizi. Dumlupınar Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, (12). https://doi.org/10.58627/dpuiibf.1378427
10. Çiçekli, A. (2024). Enflasyon muhasebesi uygulamasında karşılaşılan zorluklar. Ekonomim. Erişim tarihi: 20 Mart 2026, 02:06, https://www.ekonomim.com/kose-yazisi/enflasyon-muhasebesi-uygulamasinda-karsilasilan-zorluklar/738343
11. Dikmen, S. (2019). Katılım bankacılığı ve Türkiye ekonomisine etkileri (Yüksek lisans tezi). Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.
12. Geoffrey, W., Victoria, S., & Ajit, S. (1997). The effects of hyper-inflation on accounting ratios financing corporate growth in industrial economies. International Finance Corporation Technical Paper No. 3.
13. Eğilmez, M. (2023). Ekonomi 101: Enflasyon. Erişim tarihi: 21 Mart 2026, 04:06, https://www.mahfiegilmez.com/2023/01/ekonomi-101-enflasyon.html
14. Eğilmez, M. (2024). Enflasyon rehberi. Erişim tarihi: 21 Mart 2026, 04:16, https://www.mahfiegilmez.com/2024/01/enflasyon-rehberi.html
15. Er, H. (2024). Katılım bankalarının finansal performans göstergeleri ile makroekonomik faktörler arasındaki ilişki. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 9(4). https://doi.org/10.29106/fesa.1531022
16. Gökçen, G. (2004). Enflasyonun mali tablolar analizine etkileri. Mali Çözüm Dergisi, (69).
17. Gökçen, G., & Ataman, B. (2020). Türkiye finansal raporlama standartları uygulamaları (3. baskı). İstanbul: Beta Yayınevi.
18. Gökçen, G., & Ataman, B. (2022). Finansal tablolar analizi. İstanbul: Beta Yayınevi.
19. Gökçen, G., & Öztürk, E. (2023). Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama kapsamında özellik arz eden konular. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(2). https://doi.org/10.29106/fesa.1299626
20. Gökçen, G. (2023). Enflasyon muhasebesi: VUK kapsamında enflasyon muhasebesi uygulamaları (Gözden geçirilmiş 2. baskı). İstanbul: Beta Yayınevi.
21. Hazıroğlu, T. (2018). Katılım ekonomisi. İstanbul: İz Yayıncılık. International Accounting Standards. (t.y.). IAS 29: Financial reporting in hyperinflationary economies. https://www.iasplus.com/en/standards/ias/ias29
22. İleri, H., & Altınışık, İ. (2004). Enflasyon düzeltmesinin gerekliliği, enflasyon muhasebesinin uygulanabilirliği ve muhasebeciler üzerinde yapılan bir araştırma: Karaman örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Dergisi, 7(1-2).
23. İlter, N. (1994). Türkiye’de 1980 sonrası para arzı ve enflasyon (Devlet Planlama Teşkilatı Uzmanlık Tezi). Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2018). TMS 29: Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama.
24. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2023a). Yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama hakkında uygulama rehberi.
25. Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. (2023b). Enflasyon muhasebesi eğitimi webinarı. Erişim tarihi: 21 Eylül 2024, 13:46, https://www.youtube.com/watch?v=nNMj8xSvyNU
26. Karaer, M. (2024). Türkiye’de yüksek enflasyon dönemlerinin vergi sistemi üzerine etkisi. Uluslararası Sosyal ve Beşeri Bilimler Araştırma Dergisi, 11(114). https://zenodo.org/records/14579756
27. Kendirli, S., & Ergenoğlu, S. (2021). Katılım bankalarının kârlılık belirleyicileri: Türkiye örneği. Finans Ekonomi ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 6(3). https://doi.org/10.29106/fesa.985638
28. Kishalı, Y., Işıklar, S., & Bozkurt, N. (2003). Enflasyon muhasebesi. İstanbul: Türkmen Kitabevi.
29. Köroğlu, Ç., & Uçma, T. (2005). Enflasyonun mali tablolar üzerine etkisi ve enflasyon düzeltmesinin işletmelere uygulanması. Mevzuat Dergisi, (90).
30. London Stock Exchange Group, & Islamic Corporation for the Development of the Private Sector. (2024). İslami finans gelişim raporu 2024. Erişim tarihi: 1 Nisan 2026, 14:48, https://www.lseg.com/content/dam/data-analytics/en_us/documents/reports/lseg-islamic-finance-development-report-2024.pdf
31. Morgil, O. (1999). Enflasyonun işletmeler üzerindeki kısa ve uzun dönemli etkileri konulu panel. İstanbul Mülkiyeliler Vakfı, 1. Gün, 1. Oturum.
32. Örten, R., & Karapınar, A. (2003). Enflasyon muhasebesi. Ankara: Gazi Kitabevi.
33. Özdemir, S., & Arslan, S. (2007). Enflasyon muhasebesinde kullanılan yöntemlerin karşılaştırmalı analizi. Ticaret ve Turizm Eğitim Fakültesi Dergisi, (2).
34. Parasız, İ., Gökdere, A., İçöz, C., Füsunoğlu, M., vd. (1996). İktisadın ilkeleri. Ankara: Alkım Yayınevi.
35. Parlak, N. (Ed.). (2024). Muhasebe. Afyonkarahisar: Yaz Yayınları.
36. Pekcan, M. (2006). Katılım bankacılığı faaliyetleri ve muhasebe sistemi (Yüksek lisans tezi). Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Bursa.
37. Şavlı, T. (2023). Uygulama örnekleriyle UMS/TMS 29 yüksek enflasyonlu ekonomilerde finansal raporlama çerçevesinde enflasyon düzeltmesi (1. baskı). İstanbul: İSMMMO Yayınları.
38. Tahıl, E. (2025). Türkiye’deki işletmelerde enflasyon muhasebesinin VUK’a göre değerlendirilmesi ve TMS 29 ile karşılaştırmalı bir analiz (Yüksek lisans tezi). KTO Karatay Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Merkezi, Konya.
39. Tamimi, O., & Orban, I. (2020). Hyperinflation and its impact on the financial results. Intellectual Economics, 14(2). https://doi.org/10.13165/IE-20-14-2-01
40. Turan, S. (2010). Enflasyon ve ekonomik büyüme ilişkileri: Türkiye üzerine incelemeler (Yüksek lisans tezi). Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
41. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası. (2026). Enflasyon ve para politikası. Erişim tarihi: 18 Mart 2026, 12:28, https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/TR/TCMB+TR/Main+Menu/Temel+Faaliyetler/Para+Politikasi
42. Türkiye Finans Katılım Bankası. (2026). Türkiye Finans hakkında. Erişim tarihi: 13 Mart 2026, 04:16, https://www.turkiyefinans.com.tr/tr-tr/hakkimizda/turkiye-finansi-taniyin/Sayfalar/turkiye-finans-hakkinda.aspx
43. Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2024). Faaliyet raporu. Erişim tarihi: 1 Nisan 2026, 15:13, https://www.tkbb.org.tr/faaliyetler/yayinlar/yillik-sektor-raporlari
44. Türkiye Katılım Bankaları Birliği. (2025). Bilanço raporları arşivi. Erişim tarihi: 11 Nisan 2026, 15:25, https://tkbb.org.tr/bilanco_raporlari
45. Uman, N. (1999). Enflasyon muhasebesi (Enflasyonda işletme kârlılığının ölçülmesi konulu panel). İstanbul Mülkiyeliler Vakfı, 2. Gün, 3. Oturum.
46. Uman, N., & HacıRüstemoğlu, R. (2004). 5024 No.lu yasaya göre enflasyon muhasebesi. İstanbul: Alfa Basım. Yenisu, E. (2022). Enflasyonun finansal tablolara etkisi ve enflasyon muhasebesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 14(27). https://doi.org/10.38155/ksbd.1165484
47. Yüce, M. (1998). Enflasyon muhasebesi. Sayıştay Dergisi, (31).