Siirt Arapçasi Özelinde Dillerarasi Bir Değerlendirme: Deyimler ve Atasözleri

Yıl 2025, Cilt: 5 Sayı: 2, 1 - 11, 02.01.2026

Emrah Eriş , Yılmaz Akdemir

https://doi.org/10.61960/fikriyat.1751633

Öz

Bu çalışma, tükenmekte olan ve belirli bir toplulukça konuşulan Siirt Arapçası özelinde deyimler ve atasözleri dikkate alınarak Türkçe, İngilizce ve İtalyanca dillerindeki yansımalarına ışık tutmak üzere tasarlanmıştır. Yerel halktan derlenmiş olan toplamda beş deyim ve altı atasözü değerlendirmeye alınmıştır. Bu bağlamda, kişilerarası iletişim ve karakter, hayata dair rehberlik ve gözlemler, gerçeklikler ve de Siirt Arapçasına has olma ve yerellik kriterleri doğrultusunda incelemeler yapılmıştır. Birçok kaynaktan yararlanarak yapılan kuramsal bir çalışma sonrasında, iki unsur üzerinden sonuçların ortaya çıktığı gözlenmiştir: yerellik ve evrensellik. Bu bağlamda Fasih Arapçasından ayrışan özellikleriyle Siirt Arapçasındaki bazı deyim ve atasözlerinin sadece yerel halk ile ilişkilendirilebileceği ve kendi içinde bir dilsel yapıda olduğu ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte, diğer üç dilde de yansımalarının söz konusu olduğu durumlar dikkate alınarak deyim ve atasözlerinin evrensel olma özelliği de vurgulanmıştır. Bir diğer önemli sonuç ise bilhassa hayvan adlarının metaforik bir imge olarak bütün dillerde resmedildiği belirlenmiştir. Bu bakımdan, pedagojik olarak bilhassa çeviri eğitimini alan öğrenciler açısından figüratif dilin daha yoğun çalışılması gerektiği, gelecek çalışmalarda diğer tükenmekte olan diller dahilindeki deyim, atasözü ve diğer söz yapılarının da çalışılması halinde literatüre katkı sağlanacağı hususunda da bir dizi öneri sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Siirt Arapçası , İtalyanca , Deyimler , Atasözleri , Çeviri

A Cross-linguistic Assessment with a Particular Analysis of the Arabic of Siirt: Idioms and Proverbs

Öz

This study was designed to shed light on idioms and proverbs in the Arabic of Siirt, a language spoken by a specific community and facing extinction, and their reflections in Turkish, English, and Italian. A total of five idioms and six proverbs, collected from local sources, were evaluated. In this context, the analyses were conducted based on the criteria of interpersonal communication and character, life guidance and observations, realities, and specificity and locality to Siirt Arabic. Following a theoretical framework drawing on numerous sources, it was observed that results emerged based on two elements: locality and universality. In this context, it was revealed that some idioms and proverbs in the Arabic of Siirt, with its distinctive characteristics from Fasih Arabic, can only be associated with the local population and have a linguistic structure of their own. Furthermore, the universal nature of these idioms and proverbs was also emphasized, considering their echoes in the other three languages. Another important finding is that animal names, in particular, are depicted as metaphorical images in all languages. Therefore, a series of suggestions are made regarding the need for more intensive pedagogical study of figurative language, particularly for students receiving translation training as well as regarding future studies aimed at exploring idioms, proverbs, and other figurative language structures from other endangered languages, which would contribute to the literature.

Anahtar Kelimeler

Arabic of Siirt , Italian , Idioms , Proverbs , Translation

Etik Beyan

Çalışmamıza ilişkin etik beyan alınması hususunda bir gereklilik söz konusu değildir. Hürmetle

Teşekkür

Siirt Arapçası ile ilgili desteklerinden ötürü Sayın Sedat AKAY'a teşekkürlerimi bir borç bilirim....

Kaynakça

• Aghbart, K. A., Al-Mahmood R. I., Denman, C. J. (2016). Recognition of the Meaning of English Idioms among College Students in Oman. English Lingua Jornal, Issues in English studies, Vol/2, Issue/1. Montaganem University Press.
• Akay, S. (2020). Günümüz Siirt Arapçası. [Yayınlanmamış doktora tezi[. Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Biţună, G. (2015). The Spoken Arabic of Siirt: Between Progress and Decay. Arabic Varieties: Far and Wide. Proceedings of the 11th International Conference of AIDA – Bucharest.
• Bulak, Şahap (2017). Van Küresin Ağzı’nda Atasözleri. Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, sayı/8. Siirt.
• Çalışkan, N. (2013). Kavramsal Anahtar Modeli ile Metafor ve Deyim Öğretimi. Bilig, Sayı 64.)
• Çıkar, M. Ş., Timurtaş, A. (2012). Mardin Yöresi Arapçasının Temel Özellikleri. Nüsha Şarkiyat Araştırmaları, S.28, 2012, ss. 103-118.
• Demirci, K. (2016). Metafor: Bir Anlatım ve Üretim Mekanızması. Dil Bilimleri Kültür ve Edebiyat, (Edt. M Sarıca, B. Sarıca), Padam Yayınları, Ankara 2016, s.330-343)
• Eriş, E., Uluşahin, E. (2020). Metaforik Dil: Atasözü Ve Deyimlerde Metaforlarin Dillerarasi Analizi. Nobel Bilimsel Eserler, Basım sayısı:1, Sayfa Sayısı 140, ISBN:978-625-7126-17-5, Türkçe(Bilimsel Kitap), (Yayın No: 6318645).
• Gledhill, C. (1999). Towards a description of English and French phraseology. In Chris Beedham (réd.), Langue and Parole in Synchronic and Diachronic Perspective, 221-237. Selected Proceedings of the XXXIst Annual Meeting of the Societas Linguistica Europaea, St. Andrews, 1998. Oxford : Pergamon. ISBN 0-0804-3581-5.
• Görgin, M. Ş. (2014). Arapça Qêltu Lehçesi Siirt Arapçası ‘Arabi’l-Welêyê. Özel Basım, 2014.
• Güneş, S. (2010). Yabancı Dil Öğretiminde Deyim Öğretimi: Yöntemler, Teknikler ve Uygulamalar. Dilbilim, (22) , 1-15 . Retrieved from http://dergipark.org.tr/en/pub/iudilbilim/issue/1075/12163
• Kızıltan, N. (2012). Enhancing the Italian learners’ comprehension competence in Turkish proverbs and idioms. The Journal of Language and Linguistic Studies, 8 (2), 79-97. http://www.jlls.org/vol8no2/79 97.pdf
• Mawr, E. B. (1885). Analogous proverbs in ten languages. London: E. Stock.
• Maxos, H. (2003). The Arabic idioms; the Art of speech-Arabic idioms chapter. Damascus Press, Syria.
• Mieder, W. (2004) Proverbs: A Handbook. (Greenwood Folklore Handbooks). Westport: Greenwood Press.
• Monroy Casas, R., Hernández Campoy, J. M. (1995). A sociolinguistic approach to the study of idioms: some anthropologic sketches. Cuadernos de filología inglesa, 4, 43-62. Vol.
• Schäffner, C. (2004). Metaphor and translation: some implications of a cognitive approach. Journal of Pragmatics 36 (2004), pp. 1253-1269. Available online from Elsevier [http://www.elsevier.com/locate/pragma].
• Wilkes, J. (2025). “Literally whipped”: the boys who took the beatings meant for royal bottoms. Retrieved from https://www.historyextra.com/period/medieval/whipping-boys-origins-were-they-real/