Banka Kârlılığının Belirleyicileri: Banka İçi Dinamikler ve Makroekonomik Etkiler
Öz
Bu çalışma, Türkiye bankacılık sektöründe kârlılığın belirleyicilerini 2010M01–2025M11 dönemine ait aylık sektör düzeyi veriler kullanarak incelemektedir. Banka kârlılığı göstergeleri olarak aktif kârlılığı (ROA) ve özkaynak kârlılığı (ROE) bağımlı değişken olarak ele alınmıştır. Açıklayıcı değişkenler banka içi faktörler (operasyonel verimlilik, banka büyüklüğü, zorunlu karşılık oranı, net faiz marjı, kredi portföyü büyüklüğü, sermaye yeterlilik oranı ve takipteki krediler oranı) ile makroekonomik faktörlerden (sanayi üretimi, para arzı büyümesi, enflasyon, döviz kuru ve ülke risk primi) oluşturulmuştur. Pandemi etkisini kontrol etmek amacıyla 2020M03–2021M06 dönemini kapsayan COVID kukla değişkeni modellere dâhil edilmiştir. Analizde, değişkenlerin bütünleşme derecelerinin karışık olması nedeniyle ARDL sınır testi yaklaşımı kullanılmış; uzun dönem ilişkiler doğrulandıktan sonra uzun dönem katsayıları ve hata düzeltme modeli (ECM) çerçevesinde kısa dönem dinamikler tahmin edilmiştir. Bulgular, ROA ve ROE’nin hem uzun hem kısa dönemde operasyonel verimlilik ve takipteki krediler oranından negatif; net faiz marjı, banka büyüklüğü ve sermaye yeterlilik oranından pozitif yönde etkilendiğini göstermektedir. Makroekonomik tarafta sanayi üretimi kârlılığı artırırken, enflasyon, döviz kuru ve CDS primindeki artışlar kârlılığı azaltmaktadır. COVID dönemi her iki kârlılık göstergesi üzerinde anlamlı ve negatif etki yaratmaktadır. Bu çalışmanın özgün katkısı, Türkiye bankacılık sektörüne ait aylık verilerle banka içi ve makroekonomik belirleyicileri aynı çerçevede ele alarak ROA ve ROE için kısa ve uzun dönem etkileri birlikte incelemesidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Albertazzi, U., & Gambacorta, L. (2009). Bank profitability and the business cycle. Journal of Financial Stability, 5(4), 393-409. https://doi.org/10.1016/j.jfs.2008.10.002
- Alper, D., & Anbar, A. (2011). Bank specific and macroeconomic determinants of commercial bank profitability: Empirical evidence from Turkey. Business and Economics Research Journal, 2(2), 139–152.
- Arzova, S. B., & Şahin, B. Ş. (2023). Bankaların finansal kârlılık oranlarıyla finansal sağlamlık göstergeleri ilişkisi: Türkiye’de Granger nedensellik analizi. Maliye ve Finans Yazıları, 37(119), 61–76. https://doi.org/10.33203/mfy.1192630
- Ata, H. A. (2009). Kriz sonrası Türkiye’de mevduat bankaları kârlılığına etki eden faktörler. Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi Dergisi, 10(2), 137–151. https://izlik.org/JA97JH69FU
- Athanasoglou, P. P., Brissimis, S. N., & Delis, M. D. (2008). Bank-specific, industry-specific and macroeconomic determinants of bank profitability. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 18(2), 121-136. https://doi.org/10.1016/j.intfin.2006.07.001
- Aydın, Y. (2019). Türk bankacılık sektöründe karlılığı etkileyen faktörlerin panel veri analizi ile incelenmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Elektronik Dergisi, 10(1), 181–189. https://izlik.org/JA89BA67YE
- Balaylar, N., Karımlı, T., & Bulut, A. (2025). The effect of non-ınterest ıncome on bank profitability and risk: Evidence from Turkey. Revista Galega de Economía, 34(1), 1-23. https://doi.org/10.15304/rge.34.1.9855
- BCBS ((Basel Committee on Banking Supervision), Basel III, (2011). A global regulatory framework for more resilient banks and banking systems. Bank for International Settlements, Basel, Switzerland. https://www.bis.org/publ/bcbs189.htm (15.10.2025)
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Zaman Serileri Analizi, Finansal Piyasalar ve Kurumlar
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Ali Özer
*
0000-0003-4736-3418
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
29 Mayıs 2026
Gönderilme Tarihi
10 Ocak 2026
Kabul Tarihi
23 Nisan 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 10 Sayı: 2