TR
EN
GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME
Öz
Arka plan: Teknolojik ilerleme toplumun tüm kesimlerine eşit ulaşmamakta, en müdahaleci denetimler ise çoğunlukla en savunmasız gruplar üzerinde uygulanmaktadır. Göç yönetişimi, yapay zekâ ve algoritmik sistemlerin sınır kontrollerinden iltica başvurularına kadar yaygın biçimde kullanılmasıyla bu eğilimin en belirgin örneklerinden birini oluşturmaktadır. İdari süreçleri hızlandırmayı amaçlayan bu sistemler, göçmenler üzerinde yoğun bir denetim kurarak temel haklara doğrudan etki etmektedir.
Amaç: Bu çalışma, göç yönetişiminde yapay zekâ ve algoritmik sistem kullanımının ayrımcılık yasağı, çocuğun üstün yararı ilkesi ve hak arama özgürlüğü bakımından doğurduğu hukuki sonuçları incelemeyi amaçlamaktadır.
Yöntem: Araştırma, insan hakları hukuku perspektifinden yürütülen doküman incelemesine dayalı normatif ve karşılaştırmalı bir hukuk çalışmasıdır. Betimsel ve analitik model çerçevesinde, AB Yapay Zekâ Tüzüğü başta olmak üzere birincil hukuk kaynakları ile akademik literatür incelenmiş; elde edilen veriler sistematik ve normatif analiz yöntemleriyle değerlendirilmiştir.
Bulgular: Yapay zekâ ve algoritmik sistemlerin, önyargılı veri setleri nedeniyle ayrımcılığı teknik tarafsızlık görünümü altında yeniden ürettiği belirlenmiştir. Özellikle yüz tanıma sistemlerinde etnik köken, yaş ve cinsiyetin kesiştiği gruplarda hata oranlarının arttığı görülmüştür. Biyometrik veri toplama yaşının altıya indirilmesi, çocukların birer güvenlik riski olarak değerlendirilmesine yol açmakta ve çocuğun üstün yararı ilkesiyle çelişmektedir. Ayrıca algoritmik karar mekanizmalarının opak yapısı, kararların gerekçelerinin denetlenmesini güçleştirerek hak arama özgürlüğünü zayıflatmaktadır.
Sonuç: Göç yönetişimindeki algoritmik dönüşüm, hukuk devleti ilkeleri açısından önemli riskler barındırmaktadır. Yapay zekâ sistemlerinin ayrımcılığı önleyecek, şeffaflığı sağlayacak ve insan denetimini güvence altına alacak biçimde tasarlanması; çocuk haklarının korunması ve bağımsız etki değerlendirmelerinin zorunlu hâle getirilmesi, temel hakların etkin biçimde korunması açısından gereklidir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akburakcı, N. F. (2025). Yapay zekânın kullanımından kaynaklı sorunların göç hukukuna etkisi. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 16(64):735–768. https://doi.org/10.54049/taad.1809513
- Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı ve Avrupa Konseyi. (2010). Avrupa ayrımcılık yasağı hukuku el kitabı. Avrupa Birliği Yayınlar Ofisi.
- Benjamin, R. (2019). Race after technology: Abolitionist tools for the New Jim Code. Polity.
- Bither, J., & Ziebarth, A. (2021). Automating decision-making in migration policy: A navigation guide. Migration Strategy Group / The German Marshall Fund of the United States. https://www.bosch-stiftung.de/sites/default/files/publications/pdf/2021-11/Automating%20Decision-Making%20in%20Migration%20Policy_Bither%20and%20Ziebarth.pdf. (Erişim adresi: 01.03.2026).
- Bozkurt Gümrükçüoğlu, Y., & Yakacak, G. A. (2023). The application of artificial intelligence in recruitment procedures and algorithmic discriminations. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 72(4), 1701–1757. https://doi.org/10.33629/auhfd.1403311
- Buolamwini, J., ve Gebru, T. (2018). Gender shades: Intersectional accuracy disparities in commercial gender classification. Proceedings of Machine Learning Research, 81, 1–15. https://proceedings.mlr.press/v81/buolamwini18a/buolamwini18a.pdf. (Erişim adresi: 01.03.2026).
- Chávez Elorza, M. G., Leal Jiménez, C. ve Aguilar Ortega, T. (2025). Artificial intelligence in the management of the US immigration system. M. M. Erdoğdu, E. Záyago Lau ve A. C. García (Ed.), Artificial intelligence & the future of humanity içinde (ss. 115–138). IJOPEC Publication.
- Court of Justice of the European Union. (2022). Ligue des droits humains v Conseil des ministres (Case C-817/19), ECLI:EU:C:2022:491.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Yapay Zeka (Diğer), Göç, Sığınma ve Mülteci Hukuku, Göç
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yayımlanma Tarihi
6 Ağustos 2026
Gönderilme Tarihi
12 Mart 2026
Kabul Tarihi
31 Temmuz 2026
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 12 Sayı: 1 (Göç ve Yapay Zekâ)
APA
Acuner, Ş. N. (2026). GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Göç Araştırmaları Dergisi, 12(1 (Göç ve Yapay Zekâ), 204-225. https://doi.org/10.70972/gad.1908671
AMA
1.Acuner ŞN. GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Göç Araştırmaları Dergisi. 2026;12(1 (Göç ve Yapay Zekâ):204-225. doi:10.70972/gad.1908671
Chicago
Acuner, Şevval Nur. 2026. “GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Göç Araştırmaları Dergisi 12 (1 (Göç ve Yapay Zekâ): 204-25. https://doi.org/10.70972/gad.1908671.
EndNote
Acuner ŞN (01 Ağustos 2026) GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Göç Araştırmaları Dergisi 12 1 (Göç ve Yapay Zekâ) 204–225.
IEEE
[1]Ş. N. Acuner, “GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”, Göç Araştırmaları Dergisi, c. 12, sy 1 (Göç ve Yapay Zekâ), ss. 204–225, Ağu. 2026, doi: 10.70972/gad.1908671.
ISNAD
Acuner, Şevval Nur. “GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Göç Araştırmaları Dergisi 12/1 (Göç ve Yapay Zekâ) (01 Ağustos 2026): 204-225. https://doi.org/10.70972/gad.1908671.
JAMA
1.Acuner ŞN. GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Göç Araştırmaları Dergisi. 2026;12:204–225.
MLA
Acuner, Şevval Nur. “GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME”. Göç Araştırmaları Dergisi, c. 12, sy 1 (Göç ve Yapay Zekâ), Ağustos 2026, ss. 204-25, doi:10.70972/gad.1908671.
Vancouver
1.Şevval Nur Acuner. GÖÇ YÖNETİŞİMİNDE ALGORİTMİK SİSTEMLER VE YAPAY ZEKÂ: TEMEL HAKLAR AÇISINDAN BİR DEĞERLENDİRME. Göç Araştırmaları Dergisi. 01 Ağustos 2026;12(1 (Göç ve Yapay Zekâ):204-25. doi:10.70972/gad.1908671