Gastronomik Bir Ürün Olarak Yenilebilir Mantarlar: Araç Örneği

Öz

Yenilebilir mantarlar, doğada kendiliğinden yetişen ve besin değeri yüksek olan önemli gıda kaynakları arasında yer almaktadır. Türkiye, sahip olduğu iklim çeşitliliği ve geniş ormanlık alanları sayesinde zengin bir mantar florasına sahiptir. Bu çeşitlilik, özellikle Karadeniz Bölgesi’nde daha belirgin olup, nemli ve ormanlık yapısı sayesinde birçok yenilebilir mantar türüne ev sahipliği yapmaktadır. Kastamonu ili de bu açıdan dikkat çeken bölgelerden biridir. Çalışmada da Kastamonu ili Araç ilçesine doğada yetişen yenilebilir mantar türlerinin, bu mantarların tüketim alışkanlıklarının ve mantarla hazırlanan yöresel yemeklerin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma amacı doğrultusunda Kastamonu ili Araç ilçesi ve çevre köylerinde yaşayan ve doğada kendiliğinden yetişen yenilebilir mantarları tanıyan ve tüketen 15 kadın katılımcı ile yarı yapılandırılmış mülakat yapılmıştır. Yapılan mülakatlar sonucunda bölgede farklı yenilebilir mantar türlerinin bulunduğu ve bu mantarların özellikle yemek, kavurma, börek, gözleme, turşu ve kurutmalık olarak değerlendirildiği görülmüştür. Ayrıca mantar toplama faaliyetlerinin ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde yoğunlaştığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Araç ilçesinde yenilebilir mantarların hem beslenme hem de kültürel açıdan önemli bir yere sahip olduğu görülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Yenilebilir mantar
• yemek
• Kastamonu
• Araç.

Edible Mushrooms As A Gastronomic Product: The Case Of Araç

Öz

Edible mushrooms are among the important food sources that grow naturally in the wild and have high nutritional value. Türkiye has a rich mushroom flora thanks to its climatic diversity and extensive forest areas. This diversity is particularly evident in the Black Sea Region, where the humid and forested environment provides suitable conditions for the growth of many edible mushroom species. Kastamonu is one of the provinces that stands out in this respect. This study aims to identify the edible mushroom species growing naturally in the Araç district of Kastamonu, determine local consumption habits, and reveal traditional dishes prepared with these mushrooms. For this purpose, semi-structured interviews were conducted with 15 women living in Araç district and its surrounding villages who are familiar with and consume wild edible mushrooms. The findings indicated that various edible mushroom species are found in the region and are commonly used in meals, roasting dishes, pastries, flatbreads, pickles, and dried food products. In addition, mushroom gathering activities were found to be concentrated mainly during the spring and autumn seasons. Based on the findings, it is evident that edible mushrooms hold a significant place in Araç district, both in terms of nutrition and culture.

Anahtar Kelimeler

• Edible mushrooms
• food
• Kastamonu
• Araç.

Kaynakça

1. Ak, E. E., Tüzel, Y., Eren, E., & Atilla, F. (2016). Türkiye’nin mantar ihracatının değerlendirilmesi. Türk Tarım - Gıda Bilim ve Teknoloji Dergisi, 4(3), 239–243. https://doi.org/10.24925/turjaf.v4i3.239-243.606
2. Akkara, M., & Tosun, H. (2014). Funguslardan elde edilen endüstriyel ürünler. Gıda Teknolojileri Elektronik Dergisi, 9(2), 46–53.
3. Aydın, Ç., & Haberal, H. (2022). Araç ilçesi turizm potansiyelinin destinasyon planlaması çerçevesinde değerlendirilmesi. Nişantaşı Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 10(1), 95–110. https://doi.org/10.52122/nisantasisbd.1099353
4. Bulam, S., Pekşen, A., & Üstün, N. (2022). Ethnomycological studies in Anatolia from past to present. Mantar Dergisi, 13(3), 144–156. https://doi.org/10.30708/mantar.1203105
5. Duman, G., & Sarper, F. (2023). Fonksiyonel bir gıda olarak yenilebilir mantarlar: Mutfak şeflerinin kullanma ve bilgi durumlarının incelenmesi. Aydın Gastronomy, 7(1), 43–56. https://izlik.org/JA58PZ92GH
6. Eren, R., Süren, T., & Kızıleli, M. (2017). Gastronomik açıdan Türkiye’de yenilebilir yabani mantarlar üzerine kavramsal bir değerlendirme. Turizm Akademik Dergisi, 4(2), 77–89. https://izlik.org/JA82TJ63CL
7. Hennink, M., & Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science & Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
8. Kaplan, E., & Gözener, B. (2022). Sivas ili mantar tüketim alışkanlığının belirlenmesi. Gaziosmanpaşa Bilimsel Araştırma Dergisi, 11(3), 84–94. https://izlik.org/JA86CY75LK

9. Karancı, A., & Çetin, K. (2025). Batı Karadeniz Bölgesi’ndeki yenilebilir yabani mantarların etnomikolojik ve gastronomik değerlerinin incelenmesi. Journal of Tourism and Gastronomy Studies, 13(1), 485–514. https://doi.org/10.21325/jotags.2025.1569
10. Karakayalı, Z., Enes, K., & Kanca, B. (2022). Giresun’da doğal olarak yetişen yenilebilir mantarların gastronomik değeri. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, 12(2), 593–618. https://doi.org/10.48146/odusobiad.1121396
11. Kastamonu İl Tarım ve Orman Müdürlüğü. (2018, 18 Ekim). Mantar hakkında bilgilendirme. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. https://kastamonu.tarimorman.gov.tr/Haber/1107/Mantar-Hakkinda-Bilgilendirme
12. Mantarlı Yaşam, (2026). Mantarlar. Erişim Adresi: https://mantarliyasam.com/ Erişim Tarihi: 10.09.2026.
13. Özkan, Ç. (2024). Kaz Dağları bölgesinde yetişen yenilebilir mantar çeşitleri ve gastronomi turizmi açısından önemi. Sosyal, Beşerî ve İdari Bilimler Dergisi, 7(1), 43–54. https://doi.org/10.26677/TR1010.2024.1362
14. Pekşen, A., & Eren, E. (2024). Dünyada ve Türkiye’de mantar sektörü ve sürdürülebilirlik. Mantar Dergisi, 15(Özel Sayı), 49–65. https://doi.org/10.30708/mantar.1581406
15. Şimşek, A., & Önek, Ü. M. (2021). Yenilebilir mantar tüketimi ve yemekleri üzerine bir inceleme: Kastamonu örneği. OCAK: Türk Mutfak Kültürü Araştırmaları Dergisi, 1(1), 21–30.
16. Turp, G. Y., & Boylu, M. (2018). Tıbbi ve yenilebilir mantarlar & et ürünlerinde kullanımı. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tarım Bilimleri Dergisi, 28(1), 144–153. https://doi.org/10.29133/yyutbd.397683
17. Wani, B. A., Bodha, R. H., & Wani, A. H. (2010). Nutritional and medicinal importance of mushrooms. Journal of Medicinal Plants Research, 4(24), 2598–2604. https://doi.org/10.5897/JMPR09.565
18. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (12. bs.). Seçkin Yayıncılık.