İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi

İlke Kösedağ; Nazlı Ruya Taşkın Bedizel; Burcu Güngör Cabbar; Sami Özgür

doi:10.17152/gefad.1006277

EN TR

Investigation of Lunch Box Contents of Primary School Students in Terms of Different Variables

Öz

As children are the future of society, it is essential to determine their eating behaviors and various factors affecting these behaviors to prevent inadequate and unbalanced nutritional habits. The present study aimed to determine the lunchbox contents of primary school students, to evaluate their adequate and balanced dietary habits and the effect of various factors [parents' attitudes towards nutrition, socioeconomic and educational status of families', the lunchbox scores, and students' Body Mass Index (BMI)] in these habits. The study group consisted of 74 primary school students, their parents and four classroom teachers. A parent attitude scale to determine their attitudes towards children's nutrition, an observation form to score students' lunchboxes, and semi-structured interviews with their teachers were used as data collection tools. The results showed that the content of children's lunchboxes is not statistically affected by determining factors. However, the contents of children's lunchboxes and interviews with teachers indicated that parents should pay more attention to this issue, make more informed choices, and control the lunchboxes.

Anahtar Kelimeler

Nutrition, Nutritional habits, Lunchbox, Health, Primary school students

İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi

Öz

Toplumun geleceği olan çocukların yeme davranışlarının ve bu davranışları etkileyen çeşitli ailesel faktörlerin belirlenmesi yetersiz ve dengesiz beslenme alışkanlıklarının önüne geçilmesi açısından önemlidir. Bu araştırmada ilkokul öğrencilerinin beslenme çantalarının içeriğinin tespit edilmesi ve öğretmenlerle yapılan görüşmeler yoluyla yeterli ve dengeli beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi ve bu alışkanlıklarda çeşitli değişkenlerin (beslenmeye ilişkin ailelerin görüşleri, ailelerin sosyoekonomik durumları, öğrenim durumları, beslenme çantası puanları ve çocukların beden kitle indeksi) saptanması amaçlanmaktadır. Karma desende planlanıp yürütülen araştırmanın çalışma grubu 74 ilkokul öğrencisi ile onların ebeveynleri ve 4 sınıf öğretmeninden oluşmaktadır. Çalışmanın sonuçları çocukların beslenme çantalarının içeriği ailelerin beslenmeye yönelik tutumları, ailenin gelir düzeyi, öğrenim durumu ve BKI değerleri gibi faktörlerden istatistiksel olarak etkilenmediğini göstermektedir. Ancak çocukların beslenme çantalarının içerikleri ve öğretmenlerle yapılan görüşmeler velilerin bu konuya daha çok önem vermeleri, daha bilinçli seçimler yapmaları gerektiği ve beslenme çantalarının kontrolünü sağlamaları gerektiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

beslenme, beslenme alışkanlıkları, beslenme çantası, ilkokul öğrencileri, sağlık, Nutrition, Nutritional habits, Lunchbox, Health, Primary school students

Kaynakça

Abrahams, Z., de Villiers, A., Steyn, N. Fourie, J., Dalais, L., Hill, J., Draper, C.E. & Lambert, E.V. (2011). What's in the lunchbox? Dietary behaviour of learners from disadvantaged schools in the Western Cape, South Africa. Public Health Nutrition, 14(10), 1752–1758. doi:10.1017/S1368980011001108
Alphan, M., Keskin, Y. ve Tatlı, F. (2002). Özel okul ve devlet okulunda öğrenim gören adölesan dönemindeki çocukların beslenme alışkanlıklarının karşılaştırılması. Beslenme ve Diyet Dergisi, 31(9)- 17. https://beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/view/477 adresinden erişilmiştir.
Avan, M. (2006). Mardin ili kızıltepe ilçesindeki merkez ilköğretim okullarında okuyan 6. 7. Ve 8. Sınıf öğrencilerinin beslenme alışkanlıkları üzerine bir araştırma (Yüksek Lisans Tezi) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Birch, L.L. & Fisher, J.O. (2000). Mothers’ child-feeding practices influence daughters’ eating and weight. The American Journal of Clinical Nutrition, 71(5), 1054-1061. doi: 10.1093/ajcn/71.5.1054
Birch, L.L. Fisher, J.O. Grimm, T.K. Markey, C.N., Sawyer, R. & Johnson, S.L. (2001). Confirmatory factor analysis of the child feeding questionnaire: a measure of parental attitudes, beliefs and practices about child feeding and obesity proneness. Appetite, 36, 201-210. doi: 10.1006/appe.2001.0398
Çetiner, B. (2013). Bursa özel tan ilköğretim okulu öğrencilerinden beslenme eğitimi müdahale çalışması. (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Çolak, B., ve Ergün, A. (2020). İstanbul’un bir ilçesinde okul çağı çocuklarında beslenme alışkanlıkları ve sıvı tüketim durumunun vücut kitle indeksi ile ilişkisi: Kesitsel bir çalışma. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 2(3), 197-212. https://dergipark.org.tr/tr/pub/jphn/issue/58585/822788 adresinden erişilmiştir.
Correa-Burrows, P. Burrows, R. Blanco, E., Reyes, M. & Gahagan, S. (2016). Nutritional quality of diet and academic performance in Chilean students. Bulletin of the World Health Organization, 94(3), 185-192. doi: 10.2471/BLT.15.161315
Craigie, A.M., Lake, A.A. Kelly, S.A. Adamson, A.J. & Mathers, J.C. (2011). Tracking of obesity-related behaviours from childhood to adulthood: A systematic review. Maturitas, 70(3), 266-284.
Durmaz- Süoğlu, Ö. (2004). Çocukluk çağında beslenme: Okul çocuğunun beslenmesi. İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sürekli Tıp Eğitim Etkinlikleri, Sağlıkta ve Hastalıkta Beslenme Sempozyum Dizisi, 41, 157-164.

El-Nmer, F., Salama, A.A. & Elhawary, D. (2014). Nutritional knowledge, attitude, and practice of parents and its impact on growth of their children. Menoufia Medical Journal, 27(3):612–616. doi: 10.4103/1110-2098.145529
Epözdemir, B. (2013). İlkokul öğrencilerinin ailelerinin aile işlevleri, çocuğun beslenmesindeki tutum ve davranışları ile çocuğun beden kitle indeksi arasındaki ilişkinin incelenmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
Erdaş, E. (2010). Kastamonu’da bazı ilköğretim okullarındaki öğrencilerin beslenme alışkanlıklarının sağlıkları ve başarıları üzerine etkisinin araştırılması. (Yüksek Lisans Tezi). Kastamonu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Kastamonu.
Erdem S., Gökmen Özel H., Çınar Z., ve Yılmaz Işıkhan S. (2017). Farklı sosyoekonomik düzeye sahip çocuklarda ailenin beslenme tutum ve davranışlarının çocuğun beslenme durumuna etkisi. Beslenme ve Diyet Dergisi, 45(1), 3-11. https://beslenmevediyetdergisi.org/index.php/bdd/article/view/5 adresinden erişilmiştir.
Gerritsen, S., Anderson, S., Morton, S., & Wall, C. (2018). Pre-school nutrition-related behaviours at home and early childhood education services: Findings from the Growing Up in New Zealand longitudinal study. Public Health Nutrition, 21 (7), 1222-1231. doi: 10.1017/S1368980017004116
Greene, J. C. (2008). Mixed methods in social inquiry. Jossey-Bass: San Francisco.
İcral Sümbül, E. (2009). 4-6 yaş arasındaki öğrencilerin okul dönemindeki yetersiz ve dengesiz beslenme alışkanlıklarının saptanması. (Yüksek Lisans Tezi). Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Konya.
Işıksoluğu, M. (2002). Beslenme. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi.
Karaağaoğlu, N., ve Eroğlusamur, G. (2017). Anne ve Çocuk Beslenmesi. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.
Karaağaoğlu, N. (2008). İlköğretim Çocukları İçin Sağlıklı Beslenme, T.C. Sağlık Bakanlığı: Ankara.
Kaya, Ö. M. (2015). Okulöncesi eğitim kurumlarında uygulanan programlara ailelerin ilgi ve katılımları ile okulöncesi eğitim kurumlarının aile eğitimine katkısı konusunda anne baba görüşleri (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü. Eskişehir.
Kilmen, S. (2015). Eğitim Araştırmaları İçin SPSS Uygulamalı İstatistik. Ankara: Edga Akademi.
Kırkıncıoğlu, M. (1994). Çocuk Beslenmesi. İstanbul: Esin Yayınevi.
Krebs, N.F.& Jacobson, M.S. (2003). Prevention of pediatric overweight and obesity. Pediatrics, 112, 424-430. doi: 10.1542/peds.112.2.424
Küzdere, Y. (2008). Çubuk ilçesi’nde iki ilköğretim okulunda okuyan üçüncü sınıf öğrencileri arasında yeterli ve dengeli beslenme konusunda bir müdahale araştırması. (Yüksek Lisans Tezi). Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Lobstein, T., Baur, L,. & Uauy, R. (2004). Obesity in children and young people: A crisis in public health. Obesity Reviews, 5, 4-85. doi: 10.1111/j.1467-789X.2004.00133.x
Mutcalı Kuran, S. (2021). Bir anaokulundaki öğrencilerin annelerinin evdeki beslenme tutumu ve ilişkili faktörler. (Yüksek Lisans Tezi). Pamukkale Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Denizli. Nyaradi, A., Li, J. Foster, J.K., Hickling, S., Jacques, A. O’Sullivan, T.A. & Oddy, W.H. (2016). Good-quality diet in the early years may have a positive effect on academic achievement. Acta Paediatrica, 105(5), 209-218. doi: 10.1111/apa.13324
Rapson, J., Conlon, C., Beck, K., von Hurst, P. & Ali, A. (2020). The development of a psychometrically valid and reliable questionnaire to assess nutrition knowledge related to pre-Schoolers. Nutrients, 12(7), 1964. doi: 10.3390/nu12071964
Şanlıer, N., ve Yabancı, N. (2005). Okul Çağında Beslenme ‘‘Beslenme Çantasına Neler Koyalım?’’. İstanbul: Morpa Kültür Yayıncılık.
Şanlıer, N., Konaklıoğlu, E., ve Güçer E. (2009). Gençlerin beslenme bilgi, alışkanlık ve davranışları ile beden kitle indeksleri arasındaki ilişki. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 333- 352. http://www.gefad.gazi.edu.tr/tr/pub/issue/6744/90674 adresinden erişilmiştir.
Şimşek, I., Yabancı, N., ve Turan, Ş. (2009). Okul çağı çocuklarının beslenme çantalarının değerlendirilmesi. Aile ve Toplum Dergisi, 11(5), 99-110. https://dergipark.org.tr/tr/pub/spcd/issue/21119/227482 adresinden erişilmiştir.
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2011). Çocuk Gelişimi ve Eğitimi; Süt, Oyun, Okul ve Ergenlik Döneminde Beslenme, Ankara.
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018a). Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programı. URL: http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=326 (Erişim: 13 Şubat 2019).
T.C. Milli Eğitim Bakanlığı (MEB). (2018b). Beden Eğitim ve Oyun Dersi Öğretim Programı. URL: http://mufredat.meb.gov.tr/ProgramDetay.aspx?PID=443 (Erişim: 13 Şubat 2019).
T.C. Sağlık Bakanlığı (2017). Sağlıklı Beslenme Çantası. URL: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-hareketli-hayat-db/okul-sagligi/Okul-Sagligi-Calismalari/Saglikli_Beslenme_Cantasi.pdf (Erişim: 27 Şubat 2019).
Tekin, H. (2007). Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme. Ankara: Yargı Yayınevi.
Tepe, E. (2010). Okul öncesi kurumlardaki çocukların annelerinin ve öğretmenlerinin çocuk beslenmesine ilişkin görüşleri. (Yüksek Lisans Tezi) Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Afyonkarahisar.
Turan, Ş. (2008). İlköğretim 5. sınıf öğrencilerinin beslenme çantalarının değerlendirilmesi. (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Türkmenoğlu, G. (2007). 9 – 12 yaş öğrencilerin beslenme alışkanlıkları (Yüksek Lisans Tezi) Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
Ulaş, S.C., ve Günay, T. (2014). Okulda sağlık eğitimi yoluyla beslenme ve bedensel etkinlik davranış değişimi. Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi, 28(3), 131- 137. doi: 10.18614/deutfd.01184
Uyar, M., Demir, L.S., Durduran, Y., Yücel, M., Altınay, S.B., ve Şahin, T.K. (2020). İlkokul öğrencilerinde obezite insidansının saptanması ve etki eden faktörlerin belirlenmesi: 4 yıllık kohort çalışmasının ön bulguları. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi, 14(1), 1-6. doi: 10.12956/tchd.755871
Warfa, A.M. (2016). Mixed-methods design in biology education research: Approach and uses. CBE Life Sciences Education, 15(4), 1-11. doi: 10.1187/cbe.16-01-0022
World Health Organization (WHO). (2018). Global Strategy On Diet Physical Activity and Health. https://www.who.int/dietphysicalactivity/childhood/en/ adresinden erişilmiştir.
World Obesity Federation (WOF, 2018). Taking action on obesity. https://www.worldobesity.org/what-we-do/our-policy-priorities/childhood-obesity adresinden erişilmiştir.
Yabancı, N. (2011). Okul sağlığı ve beslenme programları. TAF Preventive Medicine Bulletin, 10(3), 361-368.https://app.trdizin.gov.tr/makale/TVRJME5qY3hNUT09/okul-sagligi-ve-beslenme-programlari adresinden erişilmiştir.
Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2006). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (5.bs). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Zembat, R., Kılıç Z., Ünlüer E., Çobanoğlu A., Usbaş H., ve Bardak M. (2015). Çocuğun beslenme alışkanlığını kazanmasında okul öncesi eğitim kurumlarının yeri. Uluslararası Katılımlı III. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Kongresi “Erken Müdahale”, Ankara, 417- 424.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

İlke Kösedağ
0000-0003-2406-6058
Türkiye

Nazlı Ruya Taşkın Bedizel
0000-0001-6027-719X
Türkiye

Burcu Güngör Cabbar ^*
0000-0001-9805-731X
Türkiye

Sami Özgür
0000-0002-6953-0961
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Aralık 2022

Gönderilme Tarihi

8 Ekim 2021

Kabul Tarihi

8 Aralık 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 42 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.17152/gefad.1006277

IZ

https://izlik.org/JA38HC85JS

APA

Kösedağ, İ., Taşkın Bedizel, N. R., Güngör Cabbar, B., & Özgür, S. (2022). İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 42(3), 2181-2211. https://doi.org/10.17152/gefad.1006277

AMA

1.Kösedağ İ, Taşkın Bedizel NR, Güngör Cabbar B, Özgür S. İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. GEFAD. 2022;42(3):2181-2211. doi:10.17152/gefad.1006277

Chicago

Kösedağ, İlke, Nazlı Ruya Taşkın Bedizel, Burcu Güngör Cabbar, ve Sami Özgür. 2022. “İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 42 (3): 2181-2211. https://doi.org/10.17152/gefad.1006277.

EndNote

Kösedağ İ, Taşkın Bedizel NR, Güngör Cabbar B, Özgür S (01 Aralık 2022) İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 42 3 2181–2211.

IEEE

[1]İ. Kösedağ, N. R. Taşkın Bedizel, B. Güngör Cabbar, ve S. Özgür, “İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi”, GEFAD, c. 42, sy 3, ss. 2181–2211, Ara. 2022, doi: 10.17152/gefad.1006277.

ISNAD

Kösedağ, İlke - Taşkın Bedizel, Nazlı Ruya - Güngör Cabbar, Burcu - Özgür, Sami. “İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 42/3 (01 Aralık 2022): 2181-2211. https://doi.org/10.17152/gefad.1006277.

JAMA

1.Kösedağ İ, Taşkın Bedizel NR, Güngör Cabbar B, Özgür S. İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. GEFAD. 2022;42:2181–2211.

MLA

Kösedağ, İlke, vd. “İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 42, sy 3, Aralık 2022, ss. 2181-1, doi:10.17152/gefad.1006277.

Vancouver

1.İlke Kösedağ, Nazlı Ruya Taşkın Bedizel, Burcu Güngör Cabbar, Sami Özgür. İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi. GEFAD. 01 Aralık 2022;42(3):2181-21. doi:10.17152/gefad.1006277

İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi

Investigation of Lunch Box Contents of Primary School Students in Terms of Different Variables

Öz

Anahtar Kelimeler

İlkokul Öğrencilerinin Beslenme Çantası İçeriklerinin Farklı Değişkenler Açısından İncelenmesi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster

Cited By

The Relationship between Parental Support for Child Healthy Eating and Healthy Eating Self-Efficacy

DEĞER ALGISI RUBRİĞİ GELİŞTİRİLMESİ: GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK ÇALIŞMASI

Impact of Home‐Prepared School Lunch on Obesity Risk in Primary School Children