Kitap İncelemesi

Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri

Cilt: 46 Sayı: 1 27 Nisan 2026
PDF İndir
EN TR

Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri

Öz

Bu araştırmanın amacı, ortaokul 5, 6, 7 ve 8. sınıf fen bilimleri ders kitaplarında yer alan sağlıkla ilişkili içeriklerin kapsamını, dağılımını ve tematik yapısını incelemektir. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımlarından durum çalışması deseniyle yürütülmüş; veri toplama sürecinde doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. 2024–2025 eğitim-öğretim yılında okutulan ders kitaplarındaki üniteler tür bağlamında analiz edilmiş ve veriler betimsel analizle çözümlenmiştir. Bulgular, sağlık konularına belirli düzeyde yer verildiğini; ancak içeriklerin sınıf düzeyleri ve üniteler arasında dengeli dağılmadığını göstermektedir. Özellikle altıncı sınıfta sağlık temalarının yoğunlaştığı, yedinci sınıfta ise belirgin biçimde azaldığı saptanmıştır. Bu durum, sağlık eğitiminin sınıflar arasında kademeli bir süreklilik göstermediğine işaret etmektedir. Ünite düzeyinde sağlık içeriklerinin çoğunlukla biyoloji temelli konularda yer aldığı, fizik ve kimya odaklı ünitelerde sınırlı kaldığı belirlenmiştir. “Vücudumuzdaki Sistemler ve Sağlığı”, “Canlılarda Üreme, Büyüme ve Gelişme” ve “DNA ve Genetik Kod” üniteleri öne çıkmıştır. Ayrıca içeriklerin ağırlıklı olarak bilgi metinleriyle sunulduğu; etkinlik, deney, görsel ve ölçme-değerlendirme unsurlarının sınırlı olduğu görülmüştür. Kategori düzeyinde temaların sınıflara göre farklılaştığı ve tematik sürekliliğin zayıf olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Doküman incelemesi, Fen Bilimleri ders kitapları, Sağlık konuları

Etik Beyan

"Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Konularının Yansımaları" başlıklı çalışmada, “Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi”nde belirtilen tüm etik kurallara tam uyum sağlanmıştır. Yönergenin ikinci bölümünde yer alan “Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiğine Aykırı Eylemler” başlığı altındaki herhangi bir ihlale yer verilmemiştir. Ayrıca, bu araştırmada insan katılımcılar yer almadığından, kurumsal etik kurul onayı alma gerekliliği doğmamıştır.

Kaynakça

  1. Al-burdini, S. (2019). The health concepts included in the books of Islamic education for the ninth and tenth grades in Jordan. Journal of Educational and Psychological Sciences, 3(29), 87-102. https://doi.org/10.26389/AJSRP.S120319
  2. Aldahmash, A. H., & Almutairi, S. A. (2023). The extent of incorporating health education requirements in middle school science textbooks. Sustainability, 15, 11005. https://doi.org/10.3390/su151411005
  3. Ali Saleh, R. S. A., Alrsa’i, M., & Alhelalat, K. (2017). The degree of the incorporating of health concepts in science textbooks for the first three grades in Jordan according to international standards. Dirasat: Educational Sciences, 44(2), 40-57. https://doi.org/10.12816/0040649
  4. Al-Rwaythi, E. M. (2016). Health Education in science textbooks for the three higher levels grades in Elementary School in the Kingdom of Saudi Arabia (in Arabic). Mūjalat dirāsat fī Al- Manāhij wa ṭuruq Al-Tadrīs, (214), 15-90. https://doi.org/10.21608/MJAT.2016.103757
  5. Altay, E. (2021). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının görsel tasarım ilkeleri açısından değerlendirilmesi (Tez No: 697144) [Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.
  6. Arabacı, S., & Akgül, G. D. (2022). Fen bilimleri ders kitaplarına bir bakış: Türk İslam bilim insanları. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, 4(9), 386–404. https://doi.org/10.47994/usbad.1068516
  7. Bayır, E., & Kahveci, S. (2022). Ortaokul fen bilimleri ders kitaplarının bilimsel süreç becerileri açısından incelenmesi. Cumhuriyet Uluslararası Eğitim Dergisi, 11(1), 253–262. https://doi.org/10.30703/cije.1026825
  8. Bıçak, C. Y., & Bilir, V. (2023). Fen bilimleri ders kitaplarında yer alan bilim insanları ile ilgili bilgilerin öğretmen gözünden değerlendirilmesi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 65, 487–511. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1107010
  9. Çakıcı, Y. (2012). Exploring Turkish upper primary level science textbooks’ coverage of scientific literacy themes. Eurasian Journal of Educational Research, 49, 81–102.
  10. Çelik, Ö. (2017). Ortaokul fen bilimleri dersi 6. sınıf öğretim programı vücudumuzdaki sistemler teması bakımından değerlendirilmesi: Konya il merkezi örneği (Tez No: 481277) [Yüksek Lisans Tezi, Necmettin Erbakan Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi.

Kaynak Göster

APA
Pınar, M. A., Karakaş, D., & Dönel Akgül, G. (2026). Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 46(1), 19-40. https://doi.org/10.17152/gefad.1759073
AMA
1.Pınar MA, Karakaş D, Dönel Akgül G. Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri. GEFAD. 2026;46(1):19-40. doi:10.17152/gefad.1759073
Chicago
Pınar, Mehmet Ali, Dilara Karakaş, ve Güldem Dönel Akgül. 2026. “Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 46 (1): 19-40. https://doi.org/10.17152/gefad.1759073.
EndNote
Pınar MA, Karakaş D, Dönel Akgül G (01 Nisan 2026) Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 46 1 19–40.
IEEE
[1]M. A. Pınar, D. Karakaş, ve G. Dönel Akgül, “Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri”, GEFAD, c. 46, sy 1, ss. 19–40, Nis. 2026, doi: 10.17152/gefad.1759073.
ISNAD
Pınar, Mehmet Ali - Karakaş, Dilara - Dönel Akgül, Güldem. “Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 46/1 (01 Nisan 2026): 19-40. https://doi.org/10.17152/gefad.1759073.
JAMA
1.Pınar MA, Karakaş D, Dönel Akgül G. Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri. GEFAD. 2026;46:19–40.
MLA
Pınar, Mehmet Ali, vd. “Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri”. Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, c. 46, sy 1, Nisan 2026, ss. 19-40, doi:10.17152/gefad.1759073.
Vancouver
1.Mehmet Ali Pınar, Dilara Karakaş, Güldem Dönel Akgül. Ortaokul Fen Bilimleri Ders Kitaplarında Sağlık Temalarının Dağılımı ve Sunum Biçimleri. GEFAD. 01 Nisan 2026;46(1):19-40. doi:10.17152/gefad.1759073