İbâdiyye’nin Hz. Ali Dönemi Olaylarına Dair Eleştiri ve Görüşleri
Öz
İbâdiyye, İslam tarihi içerisinde erken sayılabilecek bir dönemde teşekkül eden ilk İslam mezheplerindendir. Hz. Ali dönemi siyasî olayları sonucu ortaya çıkan Muhakkime-i Ulâ’nın devamı olarak kendilerini nitelendiren İbâdîler, Basra şehrinin politize olmuş ortamında mezhepleşme sürecini devam ettirmişlerdir. Dönemin siyasi olayları ve bu olaylarla nedeniyle tartışılan dini konular İslam toplumunun öncelikli gündem maddelerini başında gelmektedir. İbâdî toplumu da Basra şehrini ve içinde yaşadıkları toplumun siyasi ve dini atmosferi gereği birçok konu hakkında görüş ve eleştiriler ortaya koymuştur. Bu konuların başında Hz. Ali dönemi olayları ve bu olaylar nedeniyle tartışılan dinî meseleler gelmektedir. İbâdiyye, Ehl-i sünnet’e göre Hz. Ali dönemi olaylarını farklı zaviyeden değerlendirmekte ve bazı olaylarda Hz. Ali’nin haklı bazı olaylarda ise haksız olduğunu dile getirmektedir. İslam tarihinde yaşanmış ve kendisinden sonra tarihin akışına yön vermiş olan Hz. Ali dönemi olaylarına dair İbâdîlerin görüş ve eleştirilerini incelemek İbâdiyye mezhebini tanıma ve anlama adına önem kesp etmektedir.
Anahtar Kelimeler
İbâdiyye, Hz. Ali, Cemel Vak‘ası, Sıffîn Savaşı, Tahkîm Hadisesi, Nehrevan Savaşı.
Kaynakça
- Abdulhamit, İ. İslâm’da İtikadî Mezhebler ve Akaid Esasları. çev. Mustafa Saim Yeprem. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 2. baskı., 2014.
- Ağbari, İ. b. el-. el-İbâdiyye beyne’l-haraseti’d-dini ve’s-siyaseti’d-dünya. Kuveyt: Vizaretü’l-Evkaf ve’ş-Şuuni’l-İslamiyye, 2013.
- Akoğlu, M.. “Hâriciliğin Ortaya Çıkmasında Etkili Olan Sosyo-Kültürel Faktörler”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 9 (2000), 503-522.
- Aycan, İ. Saltanata Giden Yolda Mu’âviye b. Ebî Süfyân. Ankara: Otto Yayınları, 2018.
- Aydınlı, O. İslam Düşüncesinde Aklileşme Süreci Mu’tezilenin Oluşumu ve Ebû’l-Hüzeyl Allaf. Ankara: Ankara Okulu Yayınları, 2013.
- Bâbâammî, M. b. M. vd. Muʿcemü aʿlâmi’l-İbâdiyye. Beyrut: Dâru’l-Garbi’l-İslâmî, 2000.
- Bağdâdî, E. M. el-. el-Milel ve’n-nihal. ed. Albert Nasri Nader. Beyrut: Dâru’l-Meşrik, 1986.
- Bağdâdî, E. M. el-. Kitabu Usuli’d-din. thk. Lecnetu İhyau’t-Turasu’l-Arabiyye. Beyrut: Dâru’l-Âfâkı’l-Cedîde, 1981.
- Bağdâdî, E. M. el-. el-Fark beyne’l-fırak ve beyânü’l-fırkati’n-nâciye minhüm. thk. Muhammed Muhyiddin Abdülhamid. Beyrut: el-Mektebetü’l-Asriyye, 2004.
- Berberi, M. İbâdiyye. Trablus: el-Müessesetu’l-Hadise li’l-Kitâb, 2004.