İngiltere’nin Hindistan Siyasetinde Herat’ın Rolü: Tehdit Algısı ve Müdahale Stratejileri (1833-1838)

Bu çalışma, 19. yüzyılın ilk yarısında İngiltere’nin Hindistan siyaseti çerçevesinde Herat’ın stratejik konumunu, tehdit algılarını ve bu bağlamda geliştirilen müdahale stratejilerini ele almaktadır. Özellikle 1833-1838 yıllarındaki Herat Kuşatmaları, İngiltere ile Rusya arasında Büyük Oyun (The Great Game) olarak bilinen jeopolitik rekabetin önemli bir evresi olarak değerlendirilmiştir. Araştırmada, İngiltere'nin Hindistan’daki çıkarlarını koruma amacının, İran’ın Herat üzerindeki egemenlik girişimlerine karşı koymasındaki belirleyici etkisi ortaya konulmuştur. İngiltere, Rusya'nın İran üzerindeki artan nüfuzu karşısında Herat’ı tampon bölge olarak görmüş ve İran’ın kuşatma girişimini Hindistan için doğrudan tehdit olarak algılamıştır. Bu doğrultuda diplomatik baskılar, askerî güç gösterileri ve yerel unsurların desteklenmesi gibi çeşitli müdahale yöntemleri benimsemiştir. İran cephesinde ise Kaçar yönetimi, hem tarihsel hak iddiaları hem de iç siyasi istikrar arayışıyla Herat’ı ele geçirme çabasına girişmiş; ancak İngiltere’nin kararlı müdahalesi ve Rusya'nın desteğini çekmesiyle geri adım atmak zorunda kalmıştır. Çalışma, İngiliz, İranlı ve Rus aktörlerin bölgesel çıkarlarını, diplomatik stratejilerini ve askerî müdahalelerini karşılaştırmalı bir yaklaşımla analiz etmekte; Herat meselesinin yalnızca yerel değil, aynı zamanda küresel güç dengeleri açısından ne denli önemli bir kriz alanı olduğunu vurgulamaktadır. Sonuç olarak, Herat Kuşatması, 19. yüzyıl Asya siyasetinde sömürgeci devletlerarası rekabetin ve İran’ın jeopolitik kırılganlıklarının tipik bir örneği olarak değerlendirilmektedir.

This study analyses the strategic position of Herat, threat perceptions, and the intervention strategies developed in this context within the framework of Britain's Indian policy in the first half of the 19th century. In particular, the Sieges of Herat in 1833-1838 are evaluated as an important phase of the geopolitical rivalry between Britain and Russia known as The Great Game. The study reveals the decisive influence of Britain's aim of protecting its interests in India in countering Iran's attempts to dominate Herat. Britain saw Herat as a buffer zone against Russia's growing influence over Iran and perceived Iran's encirclement attempt as a direct threat to India. Accordingly, it adopted various intervention methods such as diplomatic pressures, displays of military power, and the support of local elements. On the Iranian front, the Qajar administration attempted to seize Herat with both historical claims and a quest for internal political stability; however, it was forced to back down due to Britain's decisive intervention and Russia's withdrawal of support. The study analyses the regional interests, diplomatic strategies, and military interventions of British, Iranian, and Russian actors with a comparative approach, and emphasises how the Herat issue was not only a local but also an important crisis area for the global balance of power. In conclusion, the Siege of Herat is analysed as a typical example of colonial rivalry in 19th century Asian politics and Iran's geopolitical vulnerabilities.