Araştırma Makalesi

Deneyimlenen ve Varsayımsal Bir Deprem Sonrası Mekânsal Olanaklar ve İnsan Davranışları: 2020 Ege Denizi Depremi

Cilt: 9 Sayı: 1 23 Nisan 2026
PDF İndir
TR EN

Deneyimlenen ve Varsayımsal Bir Deprem Sonrası Mekânsal Olanaklar ve İnsan Davranışları: 2020 Ege Denizi Depremi

Öz

Depremler, özellikle yüksek yoğunluklu kentsel alanlarda yaşayan bireyler için önemli bir risk faktörüdür. Deprem sonrası bireylerin güvenli bölgelere tahliyesi, afet yönetimi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, 2020 Ege Denizi Depremi’ni deneyimlemiş üniversite öğrencilerinin gerçek ve varsayımsal deprem anlarındaki tahliye davranışlarını incelenmiştir. Öğrencilerin tercih ettiği açık alan türleri, tahliye güzergâhlarının mesafeleri ve bu tercihlerde etkili olan bireysel özelliklere ilişkin bilgiler anket ve harita işaretleme yöntemiyle elde edilmiş ve istatistiksel analizlerle değerlendirilmiştir. Bulgular, öğrencilerin gerçek deprem anında boş alan gibi “plansız açık alanlara”, varsayımsal senaryoda ise yeşil alan ve toplanma alanı gibi “planlı açık alanlara” yöneldiğini göstermektedir. Ayrıca, güvenli alana erişimde gerçek deprem durumunda ortalama yaklaşık 95 m, varsayımsal durumda ise yaklaşık 140 m mesafe kat ettikleri görülmüştür. Bu sonuçlar depreme ilişkin farkındalılık arttıkça bireylerin kısmen daha uzakta bulunan daha uygun alanlara gitmeyi tercih ettiklerini göstermiştir. Ayrıca elde edilen bulgular, tahliye davranışlarının yalnızca demografik değişkenlere göre değil, aynı zamanda mekânsal çevrenin sunduğu olanaklara göre de şekillendiğini ortaya koyarak çevresel olanaklar teorisini desteklemektedir. Araştırma, deprem sonrası bireylerin güvenli alanlara tahliyesinde riskleri azaltmak adına, planlı açık alanların herkes için erişilebilir hale getirilmesine yönelik planlama uygulamalarının ve yerel yönetimlerce belirlenen toplanma alanlarının görünürlüğünü artıracak kentsel tasarım müdahalelerinin gerekliliğinin altını çizmektedir.

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Bu çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı’nda Prof. Dr. Ebru Çubukçu danışmanlığında Çisem Seyhan tarafından yürütülen doktora tez çalışması kapsamında hazırlanmıştır. Çalışma, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından yürütülen 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı (Deprem Çalışmaları Öncelikli Alanı) kapsamında desteklenmiştir.

Etik Beyan

Araştırma etik standartlara uygun olarak yapılmıştır.

Teşekkür

Bu araştırmanın gerçekleştirilmesinde katkı sağlayan ve deneyimlerini paylaşarak çalışmaya değerli girdiler sunan tüm katılımcılara teşekkür ederim.

Kaynakça

  1. Baer, D. M. (2019). Environment and behavior. Routledge.
  2. Bechtel, R. B. (1997). Environment and behavior: An introduction. Sage. Bernardini, G., Quagliarini, E., & D'Orazio, M. (2016b). A survey on earthquake evacuation behaviors and movement analysis. Applied Soft Computing, 40, 327–338.
  3. Bernardini, G., Santarelli, S., & Quagliarini, E. (2017). Dynamic guidance tool for a safer earthquake pedestrian evacuation in urban systems. Safety Science, 98, 280–294. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2017.06.001 Bernardini, G., Lovreglio, R., & Quagliarini, E. (2019). Proposing behavior-oriented strategies for earthquake emergency evacuation: A behavioral data analysis from New Zealand, Italy and Japan. Safety science, 116, 295-309.
  4. Bernardini, G., & Quagliarini, E. (2020). How to account for the human motion to improve flood risk assessment in urban areas. Water, 12(5), 1316.
  5. Chen, C., & Cheng, L. (2020). Evaluation of seismic evacuation behavior in complex urban environments based on GIS: A case study of Xi'an, China. Sustainable Cities and Society, 63, 102430.
  6. D’Orazio, M., Spalazzi, L., Quagliarini, E., & Bernardini, G. (2014). Agent-based model for earthquake pedestrians’ evacuation in urban outdoor scenarios: Behavioural patterns definition and evacuation paths choice. Safety science, 62, 450-465.
  7. Erdin, H. E., Çelik, H. Z., Aydın, M. B. S., & Partigöç, N. S. (2023). Afet ve acil durumlarda sosyal altyapı alanlarının toplanma alanı olarak belirlenme kriterleri ve yöntemi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5(1), 1–21.
  8. Feizizadeh, B., Adabikhosh, S. J., & Panahi, S. (2023). A scenario-based and game-based geographical information system (GIS) approach for earthquake disaster simulation and crisis mitigation. Sustainability, 15(14), 11131.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Şehir ve Bölge Planlama

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yayımlanma Tarihi

23 Nisan 2026

Gönderilme Tarihi

15 Nisan 2025

Kabul Tarihi

19 Ağustos 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1

Kaynak Göster

APA
Seyhan, Ç., & Cubukcu, E. (2026). Deneyimlenen ve Varsayımsal Bir Deprem Sonrası Mekânsal Olanaklar ve İnsan Davranışları: 2020 Ege Denizi Depremi. GRID - Architecture Planning and Design Journal, 9(1), 362-388. https://doi.org/10.37246/grid.1676900