TR
EN
Deneyimlenen ve Varsayımsal Bir Deprem Sonrası Mekânsal Olanaklar ve İnsan Davranışları: 2020 Ege Denizi Depremi
Öz
Depremler, özellikle yüksek yoğunluklu kentsel alanlarda yaşayan bireyler için önemli bir risk faktörüdür. Deprem sonrası bireylerin güvenli bölgelere tahliyesi, afet yönetimi açısından kritik bir öneme sahiptir. Bu çalışmada, 2020 Ege Denizi Depremi’ni deneyimlemiş üniversite öğrencilerinin gerçek ve varsayımsal deprem anlarındaki tahliye davranışlarını incelenmiştir. Öğrencilerin tercih ettiği açık alan türleri, tahliye güzergâhlarının mesafeleri ve bu tercihlerde etkili olan bireysel özelliklere ilişkin bilgiler anket ve harita işaretleme yöntemiyle elde edilmiş ve istatistiksel analizlerle değerlendirilmiştir. Bulgular, öğrencilerin gerçek deprem anında boş alan gibi “plansız açık alanlara”, varsayımsal senaryoda ise yeşil alan ve toplanma alanı gibi “planlı açık alanlara” yöneldiğini göstermektedir. Ayrıca, güvenli alana erişimde gerçek deprem durumunda ortalama yaklaşık 95 m, varsayımsal durumda ise yaklaşık 140 m mesafe kat ettikleri görülmüştür. Bu sonuçlar depreme ilişkin farkındalılık arttıkça bireylerin kısmen daha uzakta bulunan daha uygun alanlara gitmeyi tercih ettiklerini göstermiştir. Ayrıca elde edilen bulgular, tahliye davranışlarının yalnızca demografik değişkenlere göre değil, aynı zamanda mekânsal çevrenin sunduğu olanaklara göre de şekillendiğini ortaya koyarak çevresel olanaklar teorisini desteklemektedir. Araştırma, deprem sonrası bireylerin güvenli alanlara tahliyesinde riskleri azaltmak adına, planlı açık alanların herkes için erişilebilir hale getirilmesine yönelik planlama uygulamalarının ve yerel yönetimlerce belirlenen toplanma alanlarının görünürlüğünü artıracak kentsel tasarım müdahalelerinin gerekliliğinin altını çizmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu çalışma, Dokuz Eylül Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı’nda Prof. Dr. Ebru Çubukçu danışmanlığında Çisem Seyhan tarafından yürütülen doktora tez çalışması kapsamında hazırlanmıştır. Çalışma, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) tarafından yürütülen 100/2000 YÖK Doktora Burs Programı (Deprem Çalışmaları Öncelikli Alanı) kapsamında desteklenmiştir.
Etik Beyan
Araştırma etik standartlara uygun olarak yapılmıştır.
Teşekkür
Bu araştırmanın gerçekleştirilmesinde katkı sağlayan ve deneyimlerini paylaşarak çalışmaya değerli girdiler sunan tüm katılımcılara teşekkür ederim.
Kaynakça
- Baer, D. M. (2019). Environment and behavior. Routledge.
- Bechtel, R. B. (1997). Environment and behavior: An introduction. Sage. Bernardini, G., Quagliarini, E., & D'Orazio, M. (2016b). A survey on earthquake evacuation behaviors and movement analysis. Applied Soft Computing, 40, 327–338.
- Bernardini, G., Santarelli, S., & Quagliarini, E. (2017). Dynamic guidance tool for a safer earthquake pedestrian evacuation in urban systems. Safety Science, 98, 280–294. https://doi.org/10.1016/j.ssci.2017.06.001 Bernardini, G., Lovreglio, R., & Quagliarini, E. (2019). Proposing behavior-oriented strategies for earthquake emergency evacuation: A behavioral data analysis from New Zealand, Italy and Japan. Safety science, 116, 295-309.
- Bernardini, G., & Quagliarini, E. (2020). How to account for the human motion to improve flood risk assessment in urban areas. Water, 12(5), 1316.
- Chen, C., & Cheng, L. (2020). Evaluation of seismic evacuation behavior in complex urban environments based on GIS: A case study of Xi'an, China. Sustainable Cities and Society, 63, 102430.
- D’Orazio, M., Spalazzi, L., Quagliarini, E., & Bernardini, G. (2014). Agent-based model for earthquake pedestrians’ evacuation in urban outdoor scenarios: Behavioural patterns definition and evacuation paths choice. Safety science, 62, 450-465.
- Erdin, H. E., Çelik, H. Z., Aydın, M. B. S., & Partigöç, N. S. (2023). Afet ve acil durumlarda sosyal altyapı alanlarının toplanma alanı olarak belirlenme kriterleri ve yöntemi. Türk Deprem Araştırma Dergisi, 5(1), 1–21.
- Feizizadeh, B., Adabikhosh, S. J., & Panahi, S. (2023). A scenario-based and game-based geographical information system (GIS) approach for earthquake disaster simulation and crisis mitigation. Sustainability, 15(14), 11131.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Şehir ve Bölge Planlama
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
23 Nisan 2026
Gönderilme Tarihi
15 Nisan 2025
Kabul Tarihi
19 Ağustos 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2026 Cilt: 9 Sayı: 1