21st Century Urban Regeneration on The Axis of Sustainable Development: International/National Approaches and Solutions

Öz

Urban regeneration is a strategic planning tool that plays a role in contemporary urbanization. In the 21st century, driven by numerous dynamics such as globalization, climate crises, natural disasters and migration patterns, urban regeneration necessitates the restructuring of cities in a sustainable, resilient and inclusive manner. This study aims to develop a model tailored to Turkey that aligns with sustainable development principles, drawing on insights from urban regeneration examples in Europe. The study is structured within the framework of qualitative research methods, incorporating a literature review and case studies. Social integration, a participatory approach, and environmental sustainability criteria have been identified as the core evaluation dynamics. Six housing-focused examples selected from European and Turkish contexts were analyzed using the established criteria. The findings indicate that in European projects, holistic approaches have positive effects on local actor participation and environmental factors, whereas in Turkey, the dimensions of participation and sustainability remain weak. In this regard, the proposed model, by offering a locally sensitive, flexible and multidimensional transformation framework, opens up a discussion on problem areas related to urbanization practices.

Anahtar Kelimeler

• Urban Regeneration
• Sustainable Development
• Social Integration
• Environmental Sustainability
• Participatory Approach

21. Yüzyıl Sürdürülebilir Kalkınma Ekseninde Kentsel Dönüşüm: Uluslararası/Ulusal Yaklaşımlar ve Çözüm Önerileri

Öz

Kentsel dönüşüm, çağdaş kentleşmede rol oynayan stratejik bir planlama aracıdır. 21. yy’da kentsel dönüşüm, küreselleşme, iklim krizleri, doğal afetler, göç hareketleri gibi pek çok dinamiğin etkisiyle, kentlerin sürdürülebilir, dirençli ve kapsayıcı biçimde yeniden yapılandırılmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çalışma, Avrupa’daki kentsel dönüşüm örneklerinden elde edilen çıkarımlar doğrultusunda, Türkiye’ye özgü, sürdürülebilir kalkınma ilkelerine yönelik uyumlu bir model geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma, nitel araştırma yöntemleri çerçevesinde, alanyazın araştırması ve örnek olay incelemesi ile yapılandırılmıştır. Sosyal entegrasyon, katılımcı yaklaşım ve çevresel sürdürülebilirlik kriterleri, temel değerlendirme dinamikleri olarak belirlenmiştir. Avrupa ve Türkiye bağlamlarında seçilen konut odaklı altı örnek, belirlenen kriterler ile incelenmiştir. Bulgular, Avrupa projelerinde bütüncül yaklaşımların yerel aktör katılımcılığı ve çevresel etmenler üzerinde olumlu etkiler yarattığını, Türkiye’de ise katılım ve sürdürülebilirlik boyutlarının zayıf kaldığını göstermektedir. Bu doğrultuda geliştirilen öneri model, yerel bağlama duyarlı, esnek, çok boyutlu bir dönüşüm çerçevesi sunarak, kentleşme pratiklerine dair sorun alanlarını tartışmaya açmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kentsel Dönüşüm
• Sürdürülebilir Kalkınma
• Sosyal Entegrasyon
• Çevresel Sürdürülebilirlik
• Katılımcı Yaklaşım

Kaynakça

1. Albrechts, L. (2006). Shifts in Strategic Spatial Planning? Some Evidence from Europe and Australia. Environment and Planning A, 38(6),1149–1170.
2. Anderberg, S. (2015). Western harbor in Malmö. In Proceedings of the 51st ISOCARP Congress. International Society of City and Regional Planners 11, 210-227.
3. Ankara Büyükşehir Belediyesi. (2019). 2018 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.ankara.bel.tr/files/4615/5842/4943/2018faaliyet_raporu.pdf Erişim Tarihi: 20.04.2025
4. AP News. (2024). Apartment Buildings Wrap Up $1B in HUD Funds for Lower Utility Bills and Climate Upgrades https://apnews.com/article/93a2f3c8d62e04db6963c680f77b7f78 Erişim Tarihi: 21.04.2025
5. Arnstein, S. R. (1969). A Ladder of Citizen Participation. Journal of The American Institute of Planners, 35(4), 216-224.
6. Bal, S. (2017). Türkiye’de Soylulaştırma: Ankara Dikmen Vadisi Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Pamukkale.
7. Balaban, O. (2012). The Negative Effects of Construction Boom on Urban Planning and Environment in Turkey: Unraveling The Role of The Public Sector. Habitat International, 36(1), 26-35.
8. Batty, M., Axhausen, K. W., Giannotti, F., Pozdnoukhov, A., Bazzani, A., Wachowicz, M., Ouzounis, G. ve Portugali, Y. (2012). Smart Cities of the Future. The European Physical Journal Special Topics, 214, 481-518.

9. Beatley, T. (2011). Biophilic Cities: Integrating Nature into Urban Design and Planning. Washington: Island Press.
10. Brenner, N. ve Theodore, N. (2002). Cities and The Geographies of “Actually Existing Neoliberalism”. Antipode, 34(3), 349-379.
11. Bulkeley, H. ve Betsill, M. M. (2013). Cities and Climate Change: Urban Sustainability and Global Environmental Governance. London: Routledge.
12. Carmon, N. (1999). Three Generations of Urban Renewal Policies: Analysis and Policy Implications. Geoforum, 30(2), 145–158.
13. Chang, C. ve Lee, M. (2018). A Comparative Study on Sustainable Community Development in Germany and Taiwan. Sustainability, 10(9), 3173.
14. Colantonio, A. ve Dixon, T. (2011). Urban Regeneration and Social Sustainability: Best Practice From European Cities. UK: John Wiley & Sons.
15. Couch, C., Fraser, C. ve Percy, S (2003). Urban Regeneration in Europe. Oxford: Blackwell.
16. Couch, C., Sykes, O. ve Borstinghaus, W. (2011). Thirty Years of Urban Regeneration in Britain, Germany And France: The Importance of Context and Path Dependency. Prog. Plan. 75 (1), 1–52.
17. Çiftçi, S. (2016). Toplum Temelli Bir Yaklaşım Olarak Sürdürülebilir Kentsel Dönüşüm: Ankara Dikmen Vadisi Örneği. Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
18. Darchen, S. ve Ladouceur, E. (2013). Social Sustainability in Urban Regeneration Practice: A Case Study of the Fortitude Valley Renewal Plan in Brisbane. Australian Planner, 50(4), 340-350.
19. Dempsey, N., Bramley, G., Power, S. ve Brown, C. (2011). The Social Dimension of Sustainable Development: Defining Urban SocialSustainability. Sustainable Development, 19(5), 289–300.
20. Dinçer, İ., Enlil, Z. ve Islam, T. (2008) Regeneration in a New Context: A New Act on Renewal and its Implications on the Planning Processes in İstanbul. Bridging the Divide: Celebrating the City. ACSP – AESOP Fourth Joint Congress. 2008 Chicago Illinois.
21. Droste, C. (2011). Governance of The Transition to Low-Carbon Communities: The Case of the ‘100% Renewable Energy Region’ in Germany. Environment and Planning C: Government and Policy, 29(4), 679–697.
22. Duman, B. (2015). Kentsel Dönüşümde Riskler ve Beklentilere Dair İlk Tespitler: İstanbul’da Bir Saha Çalışması. Megaron, 10(3), 410-422.
23. European Commission. (2016). Next Steps for A Sustainable European Future: European Action for Sustainability (Communication COM (2016) 739 final). https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A52016DC0739 Erişim Tarihi: 22.03.2025
24. European Commission (2020). A Renovation Wave for Europe – Greening Our Buildings, Creating Jobs, Improving Lives. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52020DC0662 Erişim Tarihi: 12.03.2025
25. Elicin, Y. (2014). Neoliberal Transformation of The Turkish City Through The Urban Transformation Act. Habitat International, 41, 150-155.
26. Evans, J. ve Jones, P. (2008). Rethinking Sustainable Urban Regeneration: Ambiguity, Creativity, and The Shared Territory. Environ. Plan. A 40 (6), 1416–1434.
27. Evans, B., Joas, M., Sundback, S. ve Theobald, K. (2013). Governing Sustainable Cities. London: Routledge.
28. Fainstein, S. S. (2014). The Just City. International Journal of Urban Sciences, 18(1), 1-18.
29. Fastenrath, S. ve Braun, B. (2018). Sustainability Transition Pathways in The Building Sector: Energy-Efficient Building in Freiburg (Germany). Applied Geography, 90, 339-349.
30. Financial Times. (2024). Sponge Cities: The Flood-Proof Architecture of The Future. https://www.ft.com/content/1848fdf8-d9b0-4c32-82ee-fc6401b2c8ef Erişim Tarihi: 21.03.2025
31. Forester, J. (2021). Planning in the Face of Conflict: Negotiation and Mediation Strategies in Urban Development. London: Routledge.
32. Forster, W. (2006). Freiburg: Germany’s Eco-City. Green Places, 68, 14–17.
33. Güzey, Ö. (2009). Sulukule de Kentsel Dönüşüm Devlet Eliyle Soylulaştırma. Mimarlık, (346), 73-80.
34. Güzey, Ö. (2012). Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulamaları: Neo-Liberal Kent Politikaları, Yeni Kentsel Aktörler ve Gecekondu Alanları. İdealkent, 3(7), 64-83.
35. Harvey, D. (2005). A Brief History of Neoliberalism. Oxford: Oxford University Press.
36. Healey, P. (2020). Collaborative Planning: Shaping Places in Fragmented Societies. New York: Macmillan. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2021). 2020 Yılı Faaliyet Raporu. https://www.izmir.bel.tr/tr/2020-faaliyet-raporu/462 Erişim Tarihi: 22.03.2025
37. İzmir Büyükşehir Belediyesi. (2023). Ege Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi Güncel Yapım Durumu https://kentseldonusum.izmir.bel.tr/tr/Projeler/2/21 Erişim Tarihi: 22.03.2025
38. Kabisch, N., Korn, H., Stadler, J. ve Bonn, A. (2017). Nature-Based Solutions to Climate Change Adaptation in Urban Areas. Springer Nature.
39. Kaya, İ. A. (2021). Changes in Neighbourhoods Near Urban Transformation Areas: Izmir (Turkey) Example. Uluslararası Sosyal Bilimler Akademi Dergisi, (5), 755-783.
40. KENTSEV. (2019). Fikirtepe Kentsel Dönüşüm Anket Çalışması Raporu https://kentsev.org.tr/wpcontent/uploads/2022/03/KentselDo%CC%88nu%CC%88s%CC%A7u%CC%88m-Anket-C%CC%A7alis%CC%A7masi-Ra.poru-1-Fikirtepe.pdf Erişim Tarihi: 22.03.2025
41. Kılınç, K. (2017). Teneke’den Öğrenen Modernizm: İzmir Ege Mahallesi Sosyal Konutları. Mimarlık Dergisi, (395), 72.
42. Lee, G. K. ve Chan, E. H. (2010). Evaluation of The Urban Renewal Projects İn Social Dimensions. Property Management, 28(4), 257-269.
43. Lees, L., Slater, T.ve Wyly, E. (2008). Gentrification.London: Routledge. Majoor, S. (2008). Disconnected Innovations: New Urbanity in Large-Scale Development Projects. Amsterdam: Aksant Academic Publishers.
44. Mimarlar Odası İstanbul Büyükkent Şubesi. (2008). Tarlabaşı Yenileme Alanı Çalışma Raporu https://www.mimarist.org/calisma_raporlari/40Donem/html/10.11.pdf Erişim Tarihi: 22.03.2025
45. Monahan, J. ve Powell, J. C. (2011). An embodied carbon and energy analysis of modern methods of construction in housing: A case study using a lifecycle assessment framework. Energy and Buildings, 43(1), 179-188.
46. Moulaert, F., Swyngedouw, E. ve Rodriguez, A. (2016). The Globalized City: Economic Restructuring and Social Polarization in European Cities. Oxford University Press.
47. Müller, M. O., Stämpfli, A., Dold, U. ve Hammer, T. (2011). Energy Autarky: A Conceptual Framework for Sustainable Regional Development. Energy Policy, 39(10), 5800-5810.
48. Newman, P. ve Jennings, I. (2012). Cities as Sustainable Ecosystems: Principles and Practices. Island Press.
49. Peštová, V. (2021). Sustainable Urban Development: Case Study Copenhagen. In Proceedings of the EDAMBA 2021 Conference, Bratislava, Slovakia, 390, 390-399.
50. Roberts, P. ve Sykes, H. (2000). Urban Regeneration: A Handbook. London: Sage Publications.
51. Rohracher, H.ve Ornetzeder, M. (2002). Green Buildings in Context: Improving Social Learning Processes Between Users and Producers. Built Environment, 28(1), 73–84.
52. Rutherford, J. (2020). Rethinking Sustainability: A Critical Analysis of Västra Hamnen’s Green Urbanism, 57(2), 345–362.
53. Sachs, J. D., Lafortune, G., Fuller, G. ve Iablonovski, G. (2025). Sustainable Development Report 2025. Dublin University Press Dublin. (No. hal-05191049).
54. Scheurer, J. ve Newman, P. (2009). Vauban: A European Model Bridging the Green and Brown Agendas. Journal of Urbanism, 2(2), 141–162.
55. Schoon, D. V. D. (2014). ‘Sulukule is the gun and we are its bullets': Urban Renewal and Romani Identity in Istanbul. City, 18(6), 655-666.
56. Söderström, O., Paasche, T. ve Klauser, F. (2014). Smart Cities as Corporate Storytelling. City, 18(3), 307–320.
57. Tallon, A. (2020). Urban Regeneration in the UK. London: Routledge. Tarlabaşı Stratejik Sosyal Plan (Taslak) (2008-2010). https://www.kentselstrateji.com/wp-content/uploads/E-08_TarlabasiStratejikSosyalPlan.pdf Erişim Tarihi: 22.04.2025
58. Tasan-Kok, T. ve Baeten, G. (2012). Contradictions of Neoliberal Planning: Cities, Policies, and Politics. Springer. Tillie, N. ve Van der Heijden, R. (2016). Advancing Urban Ecosystem Governance in Rotterdam: From
59. Experimenting and Evidence Gathering to New Ways for Integrated Planning. Environmental Science & Policy, 62, 139-144.
60. Townsend, A. M. (2013). Smart Cities: Big Data, Civic Hackers, and the Quest for a New Utopia. London: W.W. Norton Company.
61. Turok, I. (2012). Cities, Regions and Competitiveness. In Regional Competitiveness. London: Routledge.
62. Türker-Devecigil, P. (2005). Urban Transformation Projects as a Model to Transform Gecekondu Areas in Turkey: The example of Dikmen Valley–Ankara. European Journal of Housing Policy, 5(2), 211-229.
63. Uludağ, Z. ve Özer, C. (2006). Kentsel Dönüşüm Sürecinde Farklılaşan Kimlik Değerleri Yıldız Hilal 6. Cadde Örneğinde Kentsel Kimliğin Sorgulanması. Tmmob Mimarlar Odası Ankara Şubesi Bülteni, Dosya 2, Kentsel Dönüşüm Tartışmaları, 42.
64. UN-Habitat. (2022). World Cities Report 2022: Envisaging The Future of Cities. United Nations Human Settlements Programme. https://unhabitat.org Erişim Tarihi: 5.11. 2025
65. UNESCO Türkiye. (2008). İstanbul Dünya Kültür Mirası Alanları İzleme Raporu. https://www.unesco.org.tr/Content_Files/Content/Yayinlar/dma.pdf Erişim Tarihi: 30.04.2025
66. United Nations. (2015). Transforming our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development (A/RES/70/1). https://www.sightsavers.org/influencing-policy/global-goals/ Erişim Tarihi: 5.11. 2025
67. Yetim, A. U. L. (2006). Çağdaş Kentsel Çevre Yaratma Çabalarına Bir Örnek: ‘Ankara/Portakal Çiçeği Vadisi Kentsel Dönüşüm Projesi’. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(2), 169-179.
68. Uysal, Ü. E. (2012). Sulukule: Kentsel Dönüşüme Etno-Kültürel Bir Direniş. İdealkent, 3(7), 136-159. Ünver, M. ve Suri, L. (2020). Kentsel Dönüşümün Fikirtepe’ye Yansıması. İstanbul Ticaret Üniversitesi Teknoloji ve Uygulamalı Bilimler Dergisi, 2(2), 11-23.
69. Van Der Steen, M. (2016). Participation and Governanceiİn Urban Development: A Case Study of GWL Terrein İn Amsterdam. Cities, 52, 1–9.
70. Yenice, M. S. (2014). Türkiye’nin Kentsel Dönüşüm Deneyiminin Tarihsel Analizi. Balıkesir Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 16(1), 76-88.
71. Yetim, A. U. L. (2006). Çağdaş Kentsel Çevre Yaratma Çabalarına Bir Örnek: Ankara/Portakal Çiçeği Vadisi Kentsel Dönüşüm Projesi. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi, 3(2), 169-179.
72. Yılmaz, E. (2009). Türkiye’de Kentsel Dönüşüm Uygulamalarında Süreç ve Aktörler: Sulukule Örneği. Yüksek Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, İstanbul.
73. Yolcu, F. (2021). Türkiye’de Kentsel Dönüşümün Yasalar ve Aktörler Üzerinden Dönemsel Olarak Değerlendirilmesi. Planlama, 31(3), 393-401.
74. Yörür, B. (2022). Roman Mahallesinde Kentsel Yoksulluk ve Yoksunluk: İzmir-Ege Mahallesi (Kuruçay) Örneği. Eksen Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–249.
75. URL-1 Ecological Community Enclave. https://www.kcap.eu/projects/25/gwl-terrain-amsterdam Erişim Tarihi: 20.04 2025
76. URL-2 Bauwelt: Kronsberg Süd in Hannover. https://www.bauwelt.de/rubriken/bauten/Den-Bogen-geschlagen-kronsberg-sued-hannover-quartier-kronsrode-3969075.html Erişim Tarihi: 20.04 2025
77. URL-3 Revisit: Bedzed in Beddignton, UK by Zed Factory. https://www.architectural-review.com/buildings/bedzed-in-beddington-uk-by-zedfactory Erişim Tarihi: 20.04 2025
78. URL-4 Sustainable Urban District Vauban. https://use.metropolis.org/case-studies/sustainable-urban-district-vauban Erişim Tarihi: 20.04 2025
79. URL-5 Weg Vrij Voor Aardgasvrij Bospolder-Tussendijken. https://persberichtenrotterdam.nl/persberichten/weg-vrij-voor-aardgasvrij-bospolder tussendijken/ Erişim Tarihi: 20.04 2025
80. URL-6 Eneco News. https://news.eneco.com/the-way-is-clear-for-a-natural-gas-free-bospolder--tussendijken-district/ Erişim Tarihi: 20.04 2025
81. URL-7 Amagerfaelled Masterplan Revealed https://worldlandscapearchitect.com/amagerfaelled-masterplan-revealed/?v=e7d707a26e7f Erişim Tarihi: 20.04 2025
82. URL-8 Kent Mimarı: Kopenhag’ta Kuzeyli Bir Gelecek. https://yapidergisi.com/kent-mimari-kopenhagda-kuzeyli-bir-gelenek/ Erişim Tarihi: 20.04 2025
83. URL-9 Portakal Çiçeği Vadisi’ne Rant Kıskacı. https://www.yapi.com.tr/haberler/portakal-cicegi-vadisine-rant-kiskaci_118345.html Erişim Tarihi: 20.04 2025
84. URL-10 Uzundere Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Projesi. https://www.izmir.bel.tr/YuklenenDosyalar/file/KENTSEL_DONUSUM/konut_proje/uzundere_55mb.pdf Erişim Tarihi: 20.04 2025
85. URL-11 Sulukule Projesi Bir Kentsel Tasarım Çalışması Gibi Algılansa da Aslında Planlama ve Yönetim Organizasyonu ile Bütünlük Arz Eden Bir Süreç. https://www.arkitera.com/soylesi/sulukule-projesi-bir-kentsel-tasarim-calismasi-gibi-algilansa-da-aslinda-planlama-ve-yonetim-organizasyonu-ile-butunluk-arz-eden-bir-surec/ Erişim Tarihi: 20.04 2025
86. URL 12 Sulukule’de Kentsel Dönüşüm Projesine İptal Kararı. https://www.yapi.com.tr/haberler/sulukulede-kentsel-donusum-projesine-iptalkarari_174875.html Erişim Tarihi: 20.04 2025
87. URL 13 Dikmen Vadisi 4.-5. Etaplar Kensel Dönüşüm Projesi. https://www.ugurkentseldonusum.com.tr/dikmen-vadisi-4-5-etaplar-kentsel-donusum-projesi Erişim Tarihi: 20.04 2025
88. URL 14 Ege Mahallesi Kentsel Dönüşüm Projesi. https://www.arkiv.com.tr/proje/ege-mahallesi-kentsel-donusum-projesi/3304 Erişim Tarihi: 20.04 2025