Sosyal Bilgiler Dersinde Dile Dayalı Bir Araştırma: Bazı Değişkenlerin 7. Sınıf Öğrencilerinin Yazma Motivasyonuna Etkisi

Yıl 2025, Cilt: 2 Sayı: 2, 37 - 55, 29.12.2025

Mustafa Dolmaz , Özge Metin

Öz

Bu araştırmanın amacı 7. Sınıf öğrencilerinin yazma motivasyonlarının çeşitli değişkenler bağlamında incelenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden biri olan tarama yöntemi işe koşulmuştur. Sivas ilinde öğrenim gören 160 kişilik 7. Sınıf öğrencisi araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Araştırmada kolay ulaşılabilir örneklem yöntemine başvurulmuştur. Araştırma verileri Deniz ve Demir (2020) tarafından geliştirilen yazma motivasyon ölçeği ve araştırmacılar tarafından hazırlanan bilgi formu ile toplanmıştır. Araştırma verileri SPSS programında tek yönlü varyans analizi ve tukey testi ile analiz edilmiştir. Analiz işlemi sonucunda öğrencilerin sosyal bilgiler ders notları, sosyal medyaya olan ilgi düzeyleri, kitap okuma oranları, güncel konulara ilgileri, sanatsal faaliyetlere ilgileri, günlük tutma alışkanlıkları ne kadar yüksek ve fazla ise yazma motivasyonlarının o düzeyde yüksek olduğu gözlenmiştir. Bu sonuçlar doğrultusunda sosyal bilgiler derslerinde yazma etkinliklerinin işe koşulması, yazma etkinliklerinin zaman zaman öğrencilerin ilgi duydukları sosyal medyaya platformlarına taşınması, öğrencilerin sanatsal faaliyetlere katılımının desteklenmesi ve yazma etkinliklerinin düzenli biçimde yapılarak alışkanlığa dönüştürülmesi şeklinde önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

değişkenler , sosyal bilgiler , yazma motivasyonu

A Language-Based Research in Social Studies Course: The Effect of Some Variables on the Writing Motivation of 7th Grade Students

Öz

The aim of this study is to examine the writing motivation of 7th grade students within the context of various variables. The survey method, which is one of the quantitative research methods, has been applied in the study. The sample of the research consists of 160 7th grade students attending school in Sivas province. The study utilized a convenience sampling method. The data for the research were collected using the writing motivation scale developed by Deniz and Demir (2020) and a questionnaire prepared by the researchers. The research data were analyzed using one-way analysis of variance (ANOVA) and Tukey test in the SPSS program. As a result of the analysis, it was observed that the higher the students' social studies grades, their level of interest in social media, book reading rates, interest in current topics, interest in artistic activities and diary-keeping habits, the higher their writing motivation. Based on these findings, suggestions were made, including incorporating writing activities into social studies lessons, occasionally transferring writing activities to students' social media platforms of interest, supporting students' participation in artistic activities and ensuring that writing activities are conducted regularly to form a habit.

Anahtar Kelimeler

social studies , writing motivation , variables

Kaynakça

• Atabey, R. (2023). Peyami Safa romanlarında toplumsal hatırlama ve unutma unsurları [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Baikie, K. A. and Wilhelm, K. (2005). Emotional and physical health benefits of expressive writing. Advances in psychiatric treatment, 11(5), 338-346.
• Bakdemir, S. (2024). Argümantasyon temelli öğrenme modelinin 7. Sınıf öğrencilerinin yazılı argüman kullanma seviyelerine, ikna edici yazma başarılarına ve yazma motivasyonlarına etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Ordu Üniversitesi.
• Barutçu, T. ve Açık, F. (2024). Beklenti-değer temelli öğretimin öğrencilerin yazma becerisi ve yazma motivasyonu üzerine etkisi. International Journal of Language Academy, 12(3), 429-453. http://dx.doi.org/10.29228/ijla.77875
• Boscolo, P. and Mason, L. (2001). Writing to learn, writing to transfer. In: G. Rijlaarsdarn (Series Ed.) ve P. Tynjaia, L. Mason ve K. Lonka (Volume Eds), Studies in Writing, writing as a Learning tool: Integrating Theory and Practice (Volume 7, pp. 83-104). Kluwer Academic Publishers. Printed in the Netherlands.
• Bozgün, K. (2021). İlkokul öğrencilerinin okuma-yazma motivasyonunda sosyal-duygusal gelişim, azim ve okulda öznel iyi oluşun rolü [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Amasya Üniversitesi.
• Bozgün, K. ve Akın Kösterelioğlu, M. (2022). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yazma motivasyonu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 10(1), 119-135. https://doi.org/10.16916/aded.1009797
• Bradbury, R. (2015). Yazın sanatı ve yaratıcı yazarlık (Çev: Deniz Kurt). Altıkırkbeş Yayın.
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç Çakmak, E., Akgün, Ö. E., Karadeniz, Ş. ve Demirel, F. (2019). Bilimsel araştırma yöntemleri (27. Baskı). Pegem Akademi.
• Canıtezer, A. (2014). 8.Sınıf öğrencilerinin yazma motivasyonu ile yazılı anlatım beceri düzeyleri üzerine bir araştırma [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi.
• Cimcoz, Y. (2015). Yazarak hafifleyin: Yaratıcı yazarlık kitabı. Yitik Ülke Yayınları.
• Çangal, Ö. (2020). Yabancılara Türkçe öğretiminde sosyal medya kullanımının yazma becerisine etkisine yönelik öğrenci görüşleri. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi, (Sonbahar Özel Sayı I/II), 52-61.
• Çetin, Z. ve Koyuncuoğlu, B. (2013). İz bırakmak: Çocuk, sanat ve yaratıcılık. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Deniz, H. ve Demir, S. (2020). Yazma motivasyonu ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Cumhuriyet International Journal of Education, 9(2), 593-616. http://dx.doi.org/10.30703/cije.640584
• Deveci, H. (2005). Sosyal bilgiler dersinde gazete kullanımı. The Turkish Online Journal of Educational Technology, 4(3), 159-166.
• Demirel, A. (2021). Writing motivastion sources of teacher candidates: A phenomenological study. Open Journal for Educational Research, 5(2), 193-206. https://doi.org/10.32591/coas.ojer.0502.06193d
• Dolmaz, M., ve Kaya, E. (2017). A Study Of Creative Writing in Social Studies Lesson: Examination of Creative Writing Skills in The Context Of Various Variables. International Journal of Field Education, 3(2), 1-17. https://doi.org/10.32570/ijofe.351389
• Dolmaz, M. ve Kaya, E. (2018). 7. sınıf öğrencilerinin yaratıcı yazma becerileri ve dilsel becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi. Uluslararası Sosyal Bilgilerde Yeni Yaklaşımlar Dergisi, 2(1), 22-41. Dolmaz, M. ve Metin, Ö. (2021). The place of history subjects in the social studies textbooks. Turkish History Education Journal, 10(1), 88-114. https://doi.org/10.17497/tuhed.898668
• Dolmaz, M. ve Metin Ö. (2024, Ekim 30-Kasım 1). 7. sınıf öğrencilerinin yazma motivasyonlarının çeşitli değişkenler bağlamında incelenmesi. [Bildiri Özeti] 22. Uluslararası Türk Dünyası Sosyal Bilimler Kongresi, Final Üniversitesi, Girne.
• Erbilen, M. ve Temizkan, M. (2021). Yazma öncesi etkinliklerinin yazma motivasyonuna ve yazma başarısına etkisi. Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 18(48), 170-201.
• Erenoğlu, S. Ö. (2007). Türkçenin doğru kullanımı (İletişim, Etkili Konuşma, Yazma ve Okuma Kılavuzu) S. OTÇU (Düz.). Genelkurmay Basımevi.
• Göçer, A. (2014). Yazma çalışmalarını değerlendirme. M. Özbay (Ed.). Yazma eğitimi içinde (s. 199-240). Pegem Akademi.
• Günden, S. (1995). Sosyal bilgiler öğretimine genel bakış. M. Çileli (Ed.), İlköğretim okullarında sosyal bilgiler öğretimi ve sorunları içinde (s. 22-33). Türk Eğitim Derneği.
• Güner, M. (2016). Türkçe dersinde otantik görev temelli otantik materyal kullanımının öğrencilerin okuduğunu anlama, yazma becerileri ve yazma motivasyonları üzerindeki etkisi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Güneş, F. (2003). Okuma-yazma öğretiminde cümlenin önemi. Türklük Bilimi Araştırmaları, 13, 39-48.
• Gürel, D. ve Çetin, T. (2018). Sosyal bilgiler dersi ve kültür aktarımında edindiği rol üzerine bir inceleme. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 6(2), 22-40.
• Hemingway, E. (2015). Yazmak üzerine. D. Cansever (Haz). D. Kurt (Çev.) Altıkırkbeş Yayın.
• İskender, H. (2017). Günlük türünün Türkçe öğretiminde kullanım olanakları üzerine bir değerlendirme: Zlata’nın günlüğü orneği. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 9(16), 413 - 423.
• Karadağ, R., ve Çengelci, T. (2011). Sosyal Bilgiler Dersinde Dil Becerilerinin Geliştirilmesine Ilişkin Öğretmen Görüşleri. International Journal of Eurasia Social Sciences, 2(3), 49-59.
• Karaman, H. ve Mutluer S. E. (2023). İlkokul öğrencilerinin okuma ve yazma motivasyonlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi. Korkut Ata Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 12, 1075-1091. https://doi.org/10.51531/korkutataturkiyat.1330663
• Katrancı, M. (2015). İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin yazma ve kitap okuma motivasyonlarının incelenmesi. International Journal of Language Academy, 3(1), 57-72. https://doi.org/10.16916/aded.41165
• Kılıçoğlu, G. (2009). Sosyal bilgiler tanımı, dünyada ve ülkemizde gelişimi ve önemi. M. Safran (Ed), Sosyal Bilgiler Öğretimi içinde (s.4-14), Pegem Akademi.
• Kline, R. B. (2005). Principles and practice of structural equation modeling (2th Edition). The Guilford Press.
• Kurudayıoğlu, M. ve Çetin, Ö. (2015). Temel beceriler ve Türkçe öğretimi. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 3(3), 1-19. https://doi.org/10.16916/aded.65619
• Lavelle, L. (2021). Söz ve Yazı: Sessizlikten Çığlığa. I. Ergüden (Çev), Fol Yayın.
• Maden, S. (2012). Temel dil becerilerinin eğitimi açısından ders dışı (informal) etkinliklere yönelik öğretmen ve öğrenci tercihleri. Milli Eğitim Dergisi, 196, 36-55
• May, S. (2015). Yaratıcı yazarlık. F. Yanık (Çev.), Optimist Kitap.
• MEB. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. http://mufredat.meb.gov.tr/.
• MEB. (2024). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı. https://tymm.meb.gov.tr/upload/program/2024programsos4567Onayli.pdf
• Öngören, H. (2024). Sosyal bilgiler öğretim programlarının değerler açısından karşılaştırılması. Elektronik Eğitim Bilimleri Dergisi, 13(26), 172-190. https://doi.org/10.55605/ejedus.1562084
• Özbay, M. (2005). Bilim ve kültür aktarıcısı olarak yazı. Hacettepe Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları (HÜTAD), (2), 67-74.
• Özcan, B., Kontaş, H. ve Polat, M. (2020). Özel yetenekli öğrencilerin yaratıcı yazma beceri düzeylerinin incelenmesi. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 9(3), 1262-1272.
• Sağlamgöncü, A. (2022). Sosyal bilgiler dersinde güncel olay öğretiminde aktif öğrenme tekniklerinin kullanılması: Bir eylem araştırması [Yayımlanmamış Doktora Tezi]. Anadolu Üniversitesi.
• Sağlamgöncü, A. ve Deveci, H. (2023). Sosyal bilgiler dersi güncel olay öğretiminde aktif öğrenme tekniklerinin kullanılması: Bir eylem araştırması. Eğitim ve Bilim, 48(213). 169-203.
• Seneca, L. A. (2018). Ahlak mektupları. T.Uzel (Çev.), Jaguar Kitap.
• Sertkaya, K. B. (2010). İlköğretim 2. kademe sosyal bilgiler dersi öğretiminde kültür aktarımı ve kültürel kimlik geliştirme [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Balıkesir Üniversitesi.
• Sevim, O. ve Doyumğaç, İ. (2022). Yabancı dil olarak Türkçe yazma motivasyonu ölçeğinin geliştirilmesi: keşfedici karma desen çalışması. Çukurova Üniversitesi Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 7(2), 969-1006. https://doi.org/10.32321/cutad.1133901
• Sömen, T. (2020). Sosyal bilgiler öğretiminde güncel olaylar. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 41, 431- 447.
• Sungu, İ. (2002). Tarih öğretimi hakkında. B. Ata (Akt.) Milli Eğitim Dergisi, 153-154, s. 53-59.
• Şimşek, A. (2015). Yaratıcı yazarlık ve deneysel düşünme. Kanguru Yayınları.
• Takımcıgil Özcan, S. (2014). İlkokul 4. Sınıf öğrencilerinin yazma motivasyonları ile hikâye yazma becerilerinin değerlendirilmesi [Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi]. Sakarya Üniversitesi.
• Taşdelen, V. (2018). Edeb, edebiyat, medeniyet. Hece, 261, 75-83.
• Tetik, T. ve Arslan Özer, D. (2022). Etkinlik temelli dijital öykülemenin özel yetenekli öğrencilerin yazma motivasyonlarına ve dijital öykü oluşturma beceri düzeylerine etkisi. Uluslararası Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(33), 1-39.
• Tokmak, A., Karamık, M., ve İlhan, G. O. (2023). Sosyal bilgiler dersinde drama yöntemi ile çevresel bilincin geliştirilmesi. Yaratıcı Drama Dergisi, 18(1), 21-40. https://doi.org/10.21612/yader.2023.002
• Tok, M., Rachim, S., ve Kuş, A. (2014). Yazma alışkanlığı kazanmış öğrencilerin yazma nedenlerinin incelenmesi. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 34(2), 267-292. https://doi.org/10.17152/gefd.36525
• Topçuoğlu Ünal, F. ve Degeç, H. (2012). Öğretmen görüşlerine göre konuşma eğitiminde karşılaşılan sorunlar. The Journal of Academic Social Science Studies, 5(7), 735-750.
• Turna, M. (2022). Tomris Uyar'ın edebiyatla ilgili görüşleri üzerine. S. Baş vd. (Ed.), Palet Yayınları.
• Türkben, T. (2021). Ortaokul öğrencilerinin yazma becerileri, yazmaya yönelik tutumları ve yazma motivasyonları arasındaki ilişki. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(3), 900-922. https://dx.doi.org/10.17240/aibuefd.2021.21.64908-788146 Ulusoy, K. (2010). Değer eğitimi: davranışçı ve yapılandırmacı yaklaşıma göre hazırlanan tarih programlarında değer aktarımı. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 32-51.
• Ünsal, G. (2008). Yazma öğretimi. Dil Dergisi, (142), 46-60. https://doi.org/10.1501/Dilder_0000000102
• Vignoles, A. (2017). Taramalar ve boylamsal araştırma. A. Erözkan ve E. Büyüköksüz (Eds.), Ö. Sarıoğlu (Trans), Eğitimde araştırma yöntemleri ve metodolojileri içinde (ss. 187-194). Anı Yayıncılık.
• Yaman, H. Süğümlü, Ü. ve Demirtaş, T. (2016). Writing motivation scale: A study on validity and reliability. International Journal of Language Academy. 4(1). 283-294.
• Yılmaz, E. (2009). İletişim yöntem ve becerileri. Kutup Yıldızı Yayınları.